Uluslararası diplomatik çevrelerde büyük yankı uyandıran bir gelişme yaşandı. ABD'li iki yetkili ve arabuluculuk çabalarına dahil bölgesel bir kaynağın Axios'a verdiği bilgilere göre, ABD ve İranlı müzakereciler, mevcut ateşkesi uzatacak ve İran'ın nükleer programına ilişkin geniş kapsamlı müzakereleri resmen başlatacak 60 günlük bir mutabakat zaptı üzerinde uzlaşmaya vardı. Savaşın başlamasından bu yana en önemli diplomatik atılım olarak değerlendirilen bu kritik hamle için gözler, henüz mutabakata nihai onayını vermeyen ABD Başkanı Donald Trump’a çevrildi.
ABD'li yetkililer, anlaşma şartlarının salı günü itibarıyla büyük ölçüde kabul edildiğini ancak her iki tarafın da kendi yönetimlerinden resmi onay alması gerektiğini aktardı. Yetkililerden alınan bilgilere göre, İran kanadı mutabakat için gerekli olan onayı verdi. ABD'li müzakere heyeti ise nihai anlaşmanın tüm ayrıntılarını Başkan Donald Trump'a sundu ancak Trump hemen onay vermeyerek arabuluculara metni değerlendirmek adına birkaç gün süre istediğini iletti.
Hürmüz Boğazı'nda Kısıtlamasız Geçiş ve Mayın Temizliği
Bölgesel güvenliği yakından ilgilendiren mutabakat zaptının içeriğine dair detaylar da netleşmeye başladı. ABD'li kaynaklar, 60 günlük mutabakat zaptı kapsamında stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’ndan geçişlerin "kısıtlamasız" olacağını bildirdi. Bu madde uyarınca boğazdan geçişlerde hiçbir şekilde geçiş ücreti alınmayacak ve ticari gemilere yönelik herhangi bir taciz eylemi gerçekleştirilmeyecek. Ayrıca anlaşmanın yürürlüğe girmesini takip eden 30 gün içinde İran'ın boğazdaki tüm deniz mayınlarını tamamen temizlemesi gerekecek.
Karşılıklı adımlar kapsamında, ABD tarafından uygulanan deniz ablukası da kademeli olarak kaldırılacak. Ancak yetkililer, ablukanın kaldırılmasının ticari deniz taşımacılığının bölgede yeniden başlama hızıyla doğru orantılı bir şekilde gerçekleştirileceğini vurguladı.
Uranyum Tasfiyesi ve Yaptırımların Hafifletilmesi Masada
Mutabakat zaptının en kritik siyasi zeminini ise nükleer taahhütler oluşturuyor. Metinde, İran’ın nükleer silah peşinde koşmayacağına dair kesin taahhüdü yer alacak. 60 günlük süreç dahilinde masaya yatırılacak ilk ve en önemli başlıklar ise İran'ın elindeki yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumun nasıl tasfiye edileceği ve ülkenin gelecekteki uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin hangi yasal çerçevede ele alınacağı konuları olacak.
Buna karşılık ABD yönetimi, müzakerelerin ilerleyen safhalarında İran'a yönelik ekonomik yaptırımların hafifletilmesini ve uluslararası bankalarda dondurulmuş halde tutulan İran fonlarının serbest bırakılmasını müzakere etmeyi taahhüt edecek. Mutabakat zaptı ayrıca, yaptırımlar nedeniyle zor günler geçiren İran halkının temel ticari mallar ile insani yardımları sorunsuz bir şekilde almaya başlamasını sağlayacak özel bir yardım mekanizmasının kurulmasını da içerecek.
