İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai, ABD ile yürütülen dolaylı diplomasi trafiğinde henüz Tahran'ı tatmin eden bir sonuç alınmadığını belirterek Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması için İran'ın öne sürdüğü 7 şartın yerine getirilmesi gerektiğini açıkladı.
Sosyal medya platformu X üzerinden açıklama yapan Rızai, Washington'ın İran'ın taleplerine verdiği yanıtın yeterli olmadığını belirtti. Rızai, ABD'nin İran tarafından iletilen şartlara açık ve eksiksiz yanıt vermesi gerektiğini ifade ederek, Hürmüz Boğazı'nın ancak bu koşullar yerine getirildikten sonra açılacağını söyledi.
İran'ın Hürmüz için 7 şartı neler?
Tahran'ın ABD'ye arabulucular üzerinden ilettiği şartlar, yalnızca Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğini değil, yaptırımlardan bölgedeki Amerikan askeri varlığına kadar daha geniş bir çerçeveyi kapsıyor.
Uluslararası basına ve İranlı yetkililerin açıklamalarına yansıyan talepler arasında şu başlıklar bulunuyor:
- Bölgedeki çatışmaların sona erdirilmesi,
- İran'ın yurt dışında dondurulan varlıklarının serbest bırakılması,
- İran'ın petrol sektörüne yönelik yaptırımların kaldırılması,
- İran limanlarına yönelik ABD deniz ablukasının sona erdirilmesi,
- Savaş nedeniyle İran'ın talep ettiği tazminatın karşılanması,
- ABD'nin bölgedeki askeri varlığının azaltılması veya geri çekilmesi,
- İran'a yönelik tehdit ve müdahalelerin sona erdirilmesi.
İran yönetimi, bu talepler karşılanmadan Hürmüz'ün tamamen yeniden açılması ve sonraki müzakere aşamalarına geçilmesi konusunda geri adım atmayacağı mesajı veriyor.
Katar arabuluculuğunda yoğun diplomasi
Washington ile Tahran arasında doğrudan müzakere yerine arabulucular üzerinden yürütülen diplomasi trafiğinde Katar öne çıkıyor. Katarlı arabulucular 30 Ekim'de Tahran'da İranlı yetkililerle görüşürken, ardından İran heyeti Doha'da temaslarını sürdürdü.
Katar heyeti 2 Kasım akşamı yeniden Tahran'a giderek İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ile olası ABD-İran anlaşmasının taslağı üzerinde görüşmeler gerçekleştirdi. Reuters'a göre taraflar arasındaki görüş ayrılıkları sürerken Katar, yeni bir askeri tırmanmayı önlemek amacıyla arabuluculuk faaliyetlerini yoğunlaştırdı.
Erakçi daha önce Katar ve Pakistan üzerinden yürütülen temaslarda İran'ın şart ve planlarını arabuluculara ilettiğini açıklamış, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasının bu şartların kabulüne bağlı olduğunu belirtmişti.
İran Dışişleri: Yeni bir gelişme yok
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise ABD ile olası bir anlaşmada henüz yeni bir gelişme yaşanmadığını açıkladı. İran devlet televizyonuna konuşan Bekayi, taraflar arasındaki mesaj alışverişinin arabulucular üzerinden devam ettiğini söyledi.
Bekayi, Washington'ın önceki tutumunun ABD'nin diplomasi konusundaki samimiyetine yönelik iyimserliği sınırladığını savunurken, İran'ın diplomatik imkanları değerlendirmeyi sürdüreceğini belirtti.
Hürmüz neden kritik?
Basra Körfezi'ni Umman Körfezi ve Arap Denizi'ne bağlayan Hürmüz Boğazı, dünya enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri. Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre 2025 yılında boğazdan günlük ortalama yaklaşık 20 milyon varil ham petrol ve petrol ürünü taşındı. Bu miktar dünya deniz yoluyla gerçekleştirilen petrol ticaretinin yaklaşık dörtte birine karşılık geliyordu.
Bu nedenle Hürmüz'deki güvenlik ve seyrüsefer koşullarındaki değişiklikler yalnızca İran ile ABD arasındaki siyasi gerilimi değil, küresel enerji fiyatlarını ve deniz taşımacılığını da doğrudan etkileyebilecek önemde bulunuyor.
