Mustafa Pehlivanoğlu kimdir?
Mustafa Pehlivanoğlu, 3 Mart 1958’de Ankara’nın Ayaş ilçesinde dünyaya geldi. Ankara’da ailesiyle birlikte yaşayan Pehlivanoğlu, 1970’li yılların siyasi çatışmalarının yoğun olduğu dönemde ülkücü hareket içerisinde yer aldı.
10 Ağustos 1978 gecesi Ankara’nın Balgat semtinde, farklı siyasi görüşlere sahip kişilerin bulunduğu kahvehanelere yönelik silahlı saldırılar düzenlendi. Saldırılarda 5 kişi hayatını kaybetti, 12 kişi yaralandı. Olay, kamuoyunda “Balgat Katliamı” olarak anıldı.
Saldırının ardından yürütülen soruşturma kapsamında gözaltına alınanlar arasında 22 yaşındaki Mustafa Pehlivanoğlu da bulunuyordu. Pehlivanoğlu, Balgat’taki saldırıyla birlikte bazı silahlı eylemler ve soygun suçlamaları kapsamında yargılandı.
Mahkeme sürecinde hakkındaki suçlamaları kabul etmeyen Pehlivanoğlu, polis tarafından alınan ifadesinin işkence altında elde edildiğini ileri sürdü. Buna rağmen Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı 1 Numaralı Askeri Mahkemesi, 18 Ekim 1979’da Mustafa Pehlivanoğlu ve aynı davada yargılanan İsa Armağan hakkında idam kararı verdi.
Mamak Cezaevi’nden kaçış ve yeniden yakalanması
İdam cezasına çarptırılan Mustafa Pehlivanoğlu, bir süre Mamak Askeri Cezaevi’nde tutuldu. Pehlivanoğlu ve İsa Armağan, 1980 yılının yaz aylarında cezaevinden kaçmayı başardı.
İki mahkûmun kaçışı, dönemin siyasi atmosferinde büyük yankı uyandırdı. Kaçışın ardından güvenlik güçleri tarafından başlatılan aramalarda Pehlivanoğlu ve Armağan, 18 Ağustos 1980’de Kütahya’da saklandıkları bağ evinde yakalandı.
Bu gelişmeden kısa süre sonra, 12 Eylül 1980’de Türk Silahlı Kuvvetleri yönetime el koydu. Darbenin ardından sıkıyönetim uygulamaları genişletildi ve daha önce verilmiş idam kararları yeniden gündeme geldi.
6 Ekim 1980’de idam cezaları onaylanan dört mahkûm arasında Mustafa Pehlivanoğlu da yer aldı. Pehlivanoğlu, 7 Ekim 1980’i 8 Ekim’e bağlayan gece Ankara Merkez Kapalı Ceza ve Tutukevi’nde idam edildi. Böylece 12 Eylül darbesinin ardından idam edilen ilk ülkücü olarak tarihe geçti. Cenazesi Ankara Karşıyaka Mezarlığı’na defnedildi.
İdamından önce ailesine yazdığı mektup
Mustafa Pehlivanoğlu’nun ölümünden önce annesi Zeynep Pehlivanoğlu ile babası Ahmet Necmi Pehlivanoğlu’na yazdığı mektup, yıllar sonra 12 Eylül döneminin en çok konuşulan belgelerinden biri haline geldi.
Mektubunda ailesinden helallik isteyen Pehlivanoğlu, kaderinden söz etti. Hakkında verilen kararın yanlış olduğunu savunurken, kendisini idam edenlerin de Allah katında hesap vereceğini ifade etti. Mektubun sonunda ailesine, kardeşlerine ve nişanlısına selam gönderdi.
Pehlivanoğlu’nun ailesine yazdığı mektup, 2010 yılında dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından Meclis grup toplantısında okunmuştu. Erdoğan, mektubu okuduğu sırada gözyaşlarını tutamamıştı. Bu olay, Mustafa Pehlivanoğlu’nun hikâyesinin geniş kitleler tarafından yeniden hatırlanmasına neden oldu.
“Denge için idam edildi” tartışması
Mustafa Pehlivanoğlu’nun idamı, yıllar sonra yargılama sürecine ilişkin tartışmalarla yeniden gündeme geldi. İdam kararını veren sıkıyönetim mahkemesinin hâkimi Ali Fahir Kayacan’ın daha sonraki anlatımları, kararın siyasi atmosferden etkilenip etkilenmediği konusunda tartışmalara yol açtı.
Bazı haberlerde ve dönemin tanıklıklarında Pehlivanoğlu’nun, aynı gün idam edilen sol görüşlü Necdet Adalı’ya “denge” oluşturması amacıyla idam edildiği yönündeki değerlendirmelere yer verildi. Ancak bu ifade, Pehlivanoğlu’nun yargılanma sürecinin ve idam kararının hukuki niteliği üzerine yıllardır süren tartışmaların bir parçası olarak aktarılıyor.
Pehlivanoğlu’nun ailesi ise onun suçsuz yere idam edildiğini savundu. Ağabeyi Oktay Fırtına, darbe sonrasında ailenin ağır baskılar gördüğünü ve soyadlarını değiştirmek zorunda kaldıklarını anlattı.
Mustafa Pehlivanoğlu adına yazılan şiirler ve şarkılar
Mustafa Pehlivanoğlu’nun hayatı, yıllar içerisinde şiirlere, ağıtlara, belgesellere ve sinema çalışmalarına konu oldu. İnternette onun adına yazıldığı belirtilen çeşitli şiirler bulunuyor. Bunlar arasında “İdam Edilmiş Mustafa Pehlivanoğlu” başlığıyla yayımlanan şiirler de yer alıyor.
Ancak önemli bir ayrıntının altını çizmek gerekiyor: Kamuoyunda sık sık Mustafa Pehlivanoğlu’yla ilişkilendirilen “Şafak Türküsü”, doğrudan onun için yazılmış bir eser olarak kabul edilmiyor. Şiirin, 8 Ekim 1980’de idam edilen sol görüşlü Necdet Adalı’nın ardından şair Nevzat Çelik tarafından yazıldığı ve daha sonra Ahmet Kaya tarafından bestelendiği biliniyor. Bu nedenle “Şafak Türküsü Mustafa Pehlivanoğlu için yazıldı” şeklindeki ifade doğru bir bilgi olarak kullanılmamalı.
Pehlivanoğlu’nun hikâyesi, 2016 yılında vizyona giren “Veda Mektubu: Ankara Yazı” filmine de konu oldu. Film, onun cezaevinde geçirdiği son dönemini, ailesiyle ilişkisini ve idama giden süreci merkezine aldı. Yapımda, Pehlivanoğlu’nun ailesine bıraktığı mektup öne çıkarıldı.
Mustafa Pehlivanoğlu’nun yaşamı, 12 Eylül darbesinin toplumda bıraktığı derin izlerin sembol örneklerinden biri olarak görülüyor. Onun hikâyesi, yalnızca bir siyasi dönemin değil, genç yaşta hayatını kaybeden insanların, ailelerinin yaşadığı acıların ve darbe dönemindeki adalet tartışmalarının da bir parçası olarak hafızalarda yerini koruyor.
