Samsun deyince akla gelen ilk simgelerden biri olan ve içerisinde gururla yükselen , Kurtuluş Savaşı’nın meşalesinin yakıldığı noktayı ölümsüzleştiren tarihi bir şaheserdir. Ancak bu eşsiz yapının arkasında, Viyana'dan Samsun limanına uzanan, teknoloji ve mühendislik sınırlarını zorlayan zorlu bir yapım hikayesi yatmaktadır.

Peki, heykeltıraş Heinrich Krippel Samsun'a geldi mi? Dev bronz heykel Türkiye'ye nasıl taşındı? İşte kulaktan dolma bilgilerin aksine, Onur Anıtı'nın adım adım tarihi gerçekleri:

Fikir Nasıl Doğdu? Samsun Halkının Vefa Hamlesi

1926 yılında Samsun Valisi Kâzım Paşa (Inanç) ve Samsun halkı, Mustafa Kemal Atatürk’ün 19 Mayıs 1919’da şehre ayak basışını ölümsüzleştirmek adına bir anıt yaptırma kararı aldı.

Anıtın siparişi için o dönem Türkiye'de Sarayburnu ve Konya Atatürk heykelleriyle tanınan ünlü Avusturyalı heykeltıraş Heinrich Krippel ile anlaşıldı.

  • Proje Sözleşmesi: 1926 yılında imzalanan sözleşmeye göre heykelin maketi ve dökümü Viyana’da yapılacak, ardından Samsun’a getirilip monte edilecekti.

  • Maliyet ve Bütçe: Heykelin finansmanı tamamen Samsun halkının bağışları ve özel idare bütçesinden karşılandı.

Heinrich Krippel Samsun’a Geldi Mi?

Halk arasında heykeltıraşın Samsun’a hiç uğramadığı, heykeli sadece çizimlere bakarak Viyana’da yaptığına dair yanlış bir inanış vardır. Gerçek ise bambaşkadır:

  • Atatürk ile Birebir Çalışma: Krippel, heykeli yapmadan önce Ankara’da Çankaya Köşkü’nde Atatürk’ün misafiri oldu ve O’nun canlı pozlarını, ölçülerini ve büst hatlarını bizzat inceledi.

  • Samsun Ziyareti ve Arazi İncelemesi: Krippel, heykelin dikileceği alanı ve açıları yerinde görmek üzere Samsun’a bizzat geldi. Anıtın çevresel uyumunu, denizden gelen ışık açısını ve kaidenin duracağı noktayı inceleyerek çizimlerini tamamladı.

  • Modelleme Süreci: Sanatçı, Atatürk’ün şahlanmış bir at üzerindeki heybetli duruşunu modellemek için Viyana’daki at çiftliklerinde incelemeler yaptı ve modelleme sürecini 1928-1931 yılları arasında Viyana’da tamamladı.

Viyana’dan Samsun’a: Dev Heykel Nasıl Taşındı ve Dikildi?

Onur Anıtı’nın parçalarının Viyana’daki dökümhaneden Samsun’a getirilmesi dönemin lojistik şartlarında büyük bir mühendislik başarısıydı.

Samsun ve Çevresinde Sonbahar Camping ve Doğa Rotaları
Samsun ve Çevresinde Sonbahar Camping ve Doğa Rotaları
İçeriği Görüntüle

1. Parçalar Halinde Deniz Yolculuğu

Viyana Vereinigte Metallwerke dökümhanesinde bronzdan dökülen dev heykel, parçalara ayrılarak sandıklandı. Trenle İtalya’nın Napoli limanına, oradan da "Nicea" adlı kömür gemisine yüklenerek Samsun’a doğru yola çıkarıldı.

2. Samsun Limanı’ndaki Zorlu Karaya Çıkarma

1931 yılında Samsun limanına ulaşan tonlarca ağırlıktaki sandıklar, o dönemde gelişmiş bir vinç altyapısı bulunmadığı için büyük bir meşakkatle karaya çıkarıldı. Gümrükten geçirilen bronz parçalar, özel raylar ve ahşap kızaklar yardımıyla park alanına taşındı.

3. Montaj ve Mühendislik Harikası

Anıtın kaidesi, Mimar Victor Adaman tarafından taş bloklardan inşa edildi. Heykeltıraş Heinrich Krippel ve Avusturyalı uzman bir mühendis ekibi Samsun’a gelerek heykelin montajını bizzat yönetti.

  • Denge Mucizesi: Heykelin en dikkat çekici özelliği; şaha kalkmış devasa atın ve üzerindeki figürün sadece arka iki ayağı ile kuyruğu vasıtasıyla kaideye bağlanmış olmasıdır. Bu denge statiği, o dönemin döküm ve heykeltıraşlık teknolojisinde zirve bir başarı kabul edilir.

Büyük Açılış: 15 Ocak 1932

Tüm montaj ve çevre düzenleme çalışmalarının tamamlanmasının ardından, Onur Anıtı 15 Ocak 1932 tarihinde görkemli bir törenle açıldı.

Samsun halkının yoğun katılım gösterdiği açılış törenine valilik, askeri erkan ve yabancı temsilciler katıldı. Mustafa Kemal Atatürk, açılış münasebetiyle Samsun Valisine gönderdiği telgrafta Samsun halkının gösterdiği kadirşinaslığa ve vefaya teşekkür etti.

Onur Anıtı Hakkında Bilmeniz Gereken 3 Önemli Detay

  1. İki Yan Kabartma: Kaidenin yan yüzlerinde iki bronz kabartma yer alır. Birinde halkın mermi taşıdığı ve Kurtuluş Savaşı’na katıldığı anlar; diğerinde ise Atatürk’ün elinde nutuk ile halka seslenişi simgelenir.

  2. Dünyadaki Denge Örnekleri: Şaha kalkmış ve iki ayak üzerinde duran heykeller statik açıdan dünyanın yapılması en zor heykellerindendir. Krippel, ağırlık merkezini atın kuyruğuna gizlenen bronz blokla dengelmiştir.

  3. Milli Mücadele Sembolü: Heykeldeki Atatürk figürü, ileriye gururla bakan ve atın dizginlerini tutan kararlı yapısıyla Türk milletinin bağımsızlık azmini temsil etmektedir.