Samsun’un İlkadım ilçesinde yer alan ve yüzyıllardır şehrin ticaret ile sosyal hayatının odağında bulunan Saathane Meydanı, geçirmiş olduğu kapsamlı kentsel dönüşüm ve restorasyon projesiyle tarihi kimliğine yeniden kavuştu. Yıllar içerisinde betonlaşma ve niteliksiz yapılaşma nedeniyle tarihi dokusunu kaybetme noktasına gelen meydan, yapılan titiz kazı ve mimari yenileme çalışmalarıyla âdeta bir açık hava müzesine dönüştürüldü.
Peki, Saathane Meydanı dönüşüm projesinde neler yapıldı? Selçuklu’dan Osmanlı’ya uzanan hangi tarihi eserler gün yüzüne çıkarıldı? İşte alanın dünü, bugünü ve restorasyonun arkasındaki tarihi gerçekler:
Tarihin Katmanları: Saathane Meydanı’nda Hangi Eserler Var?
Saathane Meydanı, sadece bir toplanma alanı değil; Selçuklu, İlhanlı, Beylikler ve Osmanlı dönemlerinin mimari izlerini aynı noktada barındıran nadir alanlardandır. Restorasyon süreciyle birlikte aslına uygun hale getirilen başlıca tarihi yapılar şunlardır:
-
Tarihi Saat Kulesi: Meydana adını veren yapı, 1911 yılında Sultan II. Abdülhamid Han’ın tahta çıkışının hatırasına Samsun Mutasarrıfı Aşıklıoğlu Hüseyin Necip Efendi tarafından yaptırılmıştır. Belçikalı bir mühendisin tasarımı olan kule, Fransız saat mekanizmasına sahiptir.
-
Şifa Hamamı (Tarihi Hamam): Selçuklu/İlhanlı döneminden günümüze ulaşan, kubbeli yapısıyla dikkat çeken ve meydanın en eski mimari parçalarından biri olan şifahane ve hamam dokusudur.
-
Süleyman Paşa Camii ve Medresesi: Canik Beyliği döneminde inşa edilen ve Samsun’un en eski camilerinden biri olan bu yapı, ahşap ve taş işçiliğinin en güzel örneklerini sunar.
-
Tarihi Taşhan: Osmanlı döneminde ticaret için kente gelen tüccarların konakladığı, kentsel dönüşümle birlikte etrafını saran beton yapılardan kurtarılan tarihi ticaret hanıdır.
Büyük Dönüşüm: Restorasyon Sürecinde Neler Yapıldı?
Saathane Meydanı Projesi, klasik bir meydan düzenlemesinin ötesinde, "Tarihi Kent Meydanı ve Kentsel Yenileme" vizyonuyla hayata geçirildi:
-
Betonarme Yapıların Yıkımı: Meydanın tarihi siluetini kapatan, sonradan inşa edilmiş çok sayıda tescilsiz ticari dükkan ve niteliksiz betonarme bina kamulaştırılarak yıkıldı.
-
Arkeolojik Kazılar ve Gün Yüzüne Çıkan Surlar: Yıkım çalışmaları sırasında eski Samsun Kalesi’nin sur kalıntıları ve Selçuklu dönemine ait temel taşları tespit edilerek koruma altına alındı.
-
Geleneksel Mimariye Uygun Dükkanlar: Yıkılan binaların yerine tarihi dokuyu bozmayacak, Selçuklu ve Osmanlı sivil mimari çizgilerini taşıyan ahşap-taş kombinasyonlu yeni arasta ve dükkanlar inşa edildi.
-
Zemin Kaplaması ve Peyzaj: Meydan zemini doğal traverten ve bazalt taşlarıyla kaplanarak tamamen yayalaştırıldı; tarihi dokuya uygun aydınlatma ve dinlenme alanları kazandırıldı.
Saathane Meydanı Hakkında Bilinen 3 Yanlış Gerçek
-
Saat Kulesi Orijinal Halinde Mi kalmıştı? Hayır. 1911 yapımı orijinal saat kulesi, 1943 yılında yaşanan büyük Samsun depreminde ağır hasar görmüş ve yıkılmıştır. Günümüzdeki kule, 1977 yılında aslına uygun ölçülerle yeniden inşa edilen yapıdır.
-
Samsun Kalesi Tamamen Yok Mu Oldu? Halk arasında Samsun Kalesi’nin hiç izi kalmadığı sanılır. Ancak Saathane Meydanı restorasyonunda kale surlarının izleri ve burç temelleri ortaya çıkarılmış, koruyucu cam panellerle sergilemeye açılmıştır.
-
Meydan Sadece Osmanlı Eseri Mi? Meydan ismi Osmanlı son dönemiyle özdeşleşse de, alan içerisindeki Şifa Hamamı ve medrese kalıntıları Selçuklu ve Canik Beyliği dönemine kadar uzanan 700 yıllık bir geçmişe sahiptir.
