İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından gıda tedarik firmalarına yönelik yürütülen soruşturma kapsamında hazırlanan Vergi Denetim Kurulu raporları, yaş sebze ve meyve sektöründeki fiyatlandırma sistemine ilişkin dikkat çekici tespitleri ortaya koydu. Çiftçinin 6-8 liraya sattığını belirttiği mandalinanın belgelerde 28 lira maliyetle gösterildiği, bazı üreticiler adına gerçek satış miktarlarının çok üzerinde makbuz düzenlendiği ve hayatını kaybeden kişiler adına milyonlarca liralık belge oluşturulduğu belirlendi.
VDK Raporları Tarladan Markete Fiyat Zincirini İnceledi
Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı tarafından hazırlanan 14 Temmuz ve 3 Eylül 2026 tarihli raporlar, yaş sebze ve meyve sektöründe faaliyet gösteren 41 riskli mükellefin kayıtlarını mercek altına aldı.
İncelemelerde çiftçi beyanları, müstahsil makbuzları, e-faturalar, Hal Kayıt Sistemi verileri ve şirketlerin ticari kayıtları karşılaştırıldı. Ayrıca 1.029 çiftçinin beyanına başvurularak ürünlerin üreticiden hangi bedelle çıktığı ve tedarikçilere hangi fiyatlarla ulaştığı araştırıldı.
Raporda, bazı tedarikçilerin piyasadaki hakim konumlarını kullanarak ürün arzını düşük, maliyetleri ise gerçeğinden yüksek gösterdiği değerlendirmesine yer verildi. Bu yöntemle yüksek satış fiyatlarının kâğıt üzerinde normal bir maliyet yapısı içerisinde gösterilmeye çalışıldığı belirtildi.
Çiftçi 6-8 Lira Dedi, Makbuzda 28 Lira Yazıldı
Soruşturma dosyasındaki en dikkat çekici örneklerden biri mandalina fiyatında ortaya çıktı.
Bir üretici, mandalinayı kilogram başına 6-8 lira seviyesinden sattığını beyan etti. Ancak aynı ürün, müstahsil makbuzunda 28 lira alış maliyetiyle gösterildi. Firmanın aynı dönemdeki ortalama satış fiyatı ise 31,82 lira olarak belirlendi.
Başka bir üretici mandalinayı 12 lira seviyesinden sattığını belirtirken, makbuzda ürünün kilogram fiyatının 31,48 lira olarak kaydedildiği görüldü. Şirketin ortalama satış fiyatı ise 31,65 lira oldu.
Bu kayıtlar, üreticinin beyan ettiği gerçek satış fiyatı ile şirketin belgelerde gösterdiği alış maliyeti arasında ciddi farklar bulunduğunu ortaya koydu.
Elma, Patates ve Üzümde de Benzer Farklar Tespit Edildi
Vergi Denetim Kurulu raporlarında farklı ürünlere ilişkin benzer örnekler de yer aldı.
Rapora göre;
- Çiftçinin 4-5 liraya sattığını belirttiği sanayi tipi elma, 9,50 lira alış maliyetiyle gösterildi. Ürünün ortalama satış fiyatı 9,74 lira oldu.
- 7-12 lira aralığında alındığı beyan edilen patates, belgelerde 20 lira maliyetle yer aldı. Ortalama satış fiyatı 21,91 lira olarak kayıtlara geçti.
- Kilogramını 28-29 liradan sattığını belirten üreticinin çekirdeksiz üzümü, makbuzlarda 45 lira olarak gösterildi. Şirketin ortalama satış fiyatı 45,81 lira oldu.
- 16 liraya satıldığı belirtilen mandalina, belgelerde 32 lira alış maliyetiyle kaydedildi. Ürünün ortalama satış fiyatı 35,19 lira olarak belirlendi.
Limonda Fiyat Farkı 40 Liraya Yaklaştı
Raporlarda limon üreticilerinin ifadeleri de yer aldı. Bir üretici yaklaşık 50 ton limonu 45-50 lira seviyesinden sattığını, ancak kendi adına düzenlenen belgelerde fiyatların 64-72 lira arasında gösterildiğini söyledi.
Başka bir çiftçi ise 25 ton limonu kilogramı 35 liradan sattığını, piyasadaki fiyatın yaklaşık 38 lira olduğunu belirtti. Buna karşılık kendi adına düzenlenen makbuzlarda kilogram fiyatının 70-78 lira arasında yer aldığını ifade etti.
Yaklaşık 35 yıldır çiftçilik yaptığını belirten başka bir üretici, limonu ilk kesimde 55 lira, ikinci kesimde 40 lira seviyesinden sattığını ancak belgelerde kilogram fiyatının 70 lira olarak gösterildiğini söyledi.
Bir başka çiftçi de toplam 200 ton limonu 35 ve 40 lira seviyelerinden sattığını, buna karşılık kendi adına düzenlenen belgelerde fiyatların 69-72 lira arasında yer aldığını beyan etti.
Satılan Ürün Miktarları da Belgelerde Yükseltildi
Soruşturma dosyasında yalnızca fiyat farklılıklarının değil, ürün miktarlarının da gerçeğin üzerinde gösterildiğine ilişkin tespitler yer aldı.
Bir limon üreticisi, 2025 yılında toplam 200 ton limon ürettiğini ve sattığını belirtirken, kendi adına 633 ton limon için müstahsil makbuzu düzenlendiğini söyledi.
Başka bir üreticinin 126 tonluk limon satışının 328 ton olarak kayda geçirildiği belirlendi. Üretici gerçek ticaret hacminin yaklaşık 2,5-2,6 milyon lira olduğunu ifade ederken, adına düzenlenen belgelerin toplamının yaklaşık 10 milyon liraya ulaştığını anlattı.
Bir muz üreticisi de yaklaşık 100-140 ton ürün sattığını, ancak adına 192 ton üzerinden makbuz oluşturulduğunu belirtti. Üretici, gerçek ticaret tutarının yaklaşık 4,63 milyon lira olduğunu, belgelerde ise bu rakamın 8,49 milyon liraya yükseldiğini söyledi.
400 Ton Patates 1 Milyon 741 Bin Kilogram Gösterildi
Raporda yer alan en çarpıcı miktar farklılıklarından biri patates satışında ortaya çıktı.
Bir üretici yaklaşık 400-500 ton patatesi kilogramı 7-12 lira arasında sattığını beyan etti. Ancak aynı üretici adına 1 milyon 741 bin 840 kilogram patatesin, kilogramı 20 liradan alınmış gibi belgelendirildiği tespit edildi.
Başka bir üretici de yaklaşık 700 ton soğan sattığını söylerken, adına düzenlenen makbuzlarda miktarın 1.855 tona çıkarıldığını ifade etti.
Tümen Tarım’a ilişkin incelemede ise bir üreticinin yaklaşık 60 ton sarımsak ürettiğini ve ürününü kilogramı 50 liradan sattığını belirttiği görüldü. Buna rağmen aynı üretici adına düzenlenen makbuzlarda 800 ton sarımsak bulunduğu kaydedildi.
Hiç Satış Yapmayanlar ve Ölüler Adına Makbuz İddiası
Soruşturma dosyasında bazı kişilerin, adlarına milyonlarca liralık müstahsil makbuzu düzenlenmesine rağmen ilgili firmalara hiçbir ürün satmadıklarını belirttikleri de yer aldı.
Bazı kişiler zirai faaliyetlerinin bulunmadığını, bazıları ise şirket çalışanı olduklarını ancak çiftçilik yapmadıklarını söyledi. Bir üretici, yalnızca belirli ürünleri yetiştirdiğini ancak kendi üretmediği ahududu, incir, böğürtlen, elma ve kayısı gibi ürünler için de adına belge düzenlendiğini beyan etti.
Acar Agro dosyasında ise bir üretici şirketi tanımadığını ve hiçbir ürün teslim etmediğini belirterek adına gösterilen satışların hayalî olduğunu ifade etti.
Raporların en dikkat çeken bulgularından biri de hayatını kaybetmiş kişiler adına düzenlenen belgeler oldu. Ahmet Demir’e ilişkin incelemede, ölüm kaydı bulunan 49 kişi adına 87 müstahsil makbuzu düzenlendiği ve bu belgelerin toplam tutarının 2 milyon 524 bin 987 liraya ulaştığı tespit edildi.
Bigadiç Derin Tarım hakkında 6 ölü kişi adına 16 belge ve yaklaşık 5,88 milyon liralık kayıt bulunduğu, Beta Tropikal dosyasında ise 13 ölü kişi adına belge düzenlendiği yönünde tespitlere yer verildi.
41 Şirket Yöneticisi Hakkında Gözaltı Kararı
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturma kapsamında 41 büyük dağıtıcı firmanın 41 yöneticisi hakkında gözaltı kararı verildi.
Soruşturmada şüphelilere; fiyatları etkileme, Vergi Usul Kanunu’na muhalefet, belgede sahtecilik ve suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçlamaları yöneltildi.
Adalet Bakanı Akın Gürlek, bazı firmaların ürün arzını düşük, maliyetleri ise yüksek göstererek sahte müstahsil makbuzları üzerinden gerçeğe aykırı maliyet oluşturduğu yönünde tespitlere ulaşıldığını açıkladı.
Soruşturma, sebze ve meyvenin tarladan büyük tedarikçilere ve zincir marketlere ulaşana kadar geçirdiği fiyat yolculuğundaki kayıtların incelenmesiyle devam ediyor.
