Klinik Psikolog İpek Erol, kleptomaninin iradesizlik veya kötü davranış olarak değerlendirilmemesi gereken bir dürtü kontrol bozukluğu olduğunu belirtti. Çalma öncesinde gerginlik, sonrasında kısa süreli rahatlama ve ardından suçluluk yaşanabildiğini anlatan Erol, her çalma davranışının kleptomani olmadığını vurguladı. Erol, tedavide psikoterapinin, gerektiğinde ilaç tedavisinin ve yakınların suçlayıcı olmayan desteğinin önemine dikkat çekti.
Kleptomani, kişinin ihtiyaç duymadığı ve çoğu zaman maddi değeri olmayan nesneleri çalmaya yönelik yoğun, kontrol edilmesi güç bir dürtü hissetmesiyle ortaya çıkabiliyor. Belirtileri, tetikleyici etkenleri ve tedavi sürecine ilişkin açıklama yapan Klinik Psikolog İpek Erol, bu davranışın değerlendirilmesinde kişinin yaşadığı gerilim ve rahatlama döngüsünün ele alınması gerektiğini söyledi.
Kleptomani belirtileri: Önce gerginlik, ardından suçluluk
Erol, kleptomanisi olan kişinin çalma davranışı öncesinde yoğun bir içsel huzursuzluk yaşayabildiğini, nesneyi almadığında rahatlayamayacağını düşünebildiğini belirtti. Davranışın ardından kısa süreli rahatlama ve haz hissedilebildiğini, daha sonra ise pişmanlık ve suçluluğun ortaya çıkabildiğini anlattı.
Bu tablonun yalnızca irade üzerinden açıklanamayacağını ifade eden Erol, “Bu nedenle kleptomaniyi sadece bir iradesizlik ya da kötü bir davranış olarak değerlendirmek çok doğru değildir. Psikiyatrik bir bozukluktur.” dedi.
Her çalma davranışının kleptomani olmadığını vurgulayan Erol, psikiyatrik bir bozukluğun bulunmasının davranışın hukuki sonuçlarını ortadan kaldırdığı anlamına gelmediğini de kaydetti.
Kleptomaninin nörobiyolojisinin tam olarak açıklanamadığını belirten Erol, karar verme ve planlamayla ilişkili süreçlere değindi. Kişinin yakalanmaktan korkmasına rağmen rahatlama beklentisinin sonuçları değerlendirmesinin önüne geçebildiğini söyledi.
Stres ve içsel huzursuzluk dürtüyü tetikleyebiliyor
Çalma dürtüsünü tetikleyen tek bir ortak duygu bulunmadığını anlatan Erol, davranış öncesinde yoğun huzursuzluk, gerginlik ve rahatsızlık hissinin görülebildiğini belirtti. Yalnızlık, anlaşılmama ve değersizlik duygularının da bazı kişilerde davranışı pekiştirebildiğini ifade etti.
Erol’a göre yoğun stres, depresif duygudurum, ilişkisel sorunlar ve travmatik süreçler bazı kişilerde dürtünün artmasına eşlik edebiliyor. Bazı kişiler ise belirgin bir duygu tarif etmek yerine yalnızca davranışı gerçekleştirmeleri gerektiğini hissedebiliyor.
Terapide yalnızca çalma nedenine odaklanılmadığını belirten Erol, kişinin davranış öncesinde ne düşündüğünün, ne hissettiğinin ve sonrasında hangi duyguları yaşadığının da ele alındığını söyledi.
Travmanın her vakayı açıklayan bir neden olarak görülmemesi gerektiğini vurgulayan Erol, “Fakat her kleptomaninin altında travma vardır gibi bir yorum yapamayız.” dedi. Madde etkisi veya bipolar bozukluğun mani döneminde ortaya çıkan çalma davranışlarının da doğrudan kleptomani olarak değerlendirilemeyeceğini belirtti.
Yakınların desteği davranışı örtbas etmek değil
Kleptomanisi olabileceği düşünülen kişilere suçlayıcı ifadelerle yaklaşılmamasını öneren Erol, “Öncelikle kişiye ‘sen kleptomansın’ diyerek suçlayıcı bir yaklaşımda bulunmamak gerekir.” ifadelerini kullandı.
Durumun fark edildiğinin nazik bir dille aktarılabileceğini belirten Erol, çalınan eşyaları sürekli gizlemenin veya davranışı örtbas etmenin destek anlamına gelmediğini söyledi. “Destek olmak demek davranışa ortak olmak demek değildir.” diyen Erol, kişinin profesyonel yardım aramaya yönlendirilmesini önerdi.
Erol, ihtiyaç halinde alışverişe yalnız gitmemek ve dürtü ortaya çıktığında iletişim kurulacak bir kişiyi önceden belirlemek gibi destekleyici düzenlemelerin de kullanılabileceğini anlattı.
Kleptomani tedavisinde dürtü döngüsü ele alınıyor
Tedavi öncesinde davranışın gerçekten kleptomani kapsamında olup olmadığının değerlendirilmesi gerektiğini belirten Erol, psikoterapi, gerektiğinde ilaç tedavisi ve davranışsal düzenlemelerin süreçte yer alabildiğini söyledi. Eşlik eden başka bir psikiyatrik bozukluk bulunması halinde onun da tedavi edilmesi gerektiğini ifade etti.
Psikoterapide kişinin gerilim, dürtü, çalma ve rahatlama döngüsünü tanımasının amaçlandığını anlatan Erol, dürtünün hangi duygularla ve hangi ortamlarda ortaya çıktığının belirlendiğini kaydetti. Dürtü hissedildiğinde hemen davranışa geçmek yerine ortamdan uzaklaşmak ve dürtüyü yönetmek üzerinde çalışıldığını belirtti.
Erol, “Kleptomani tedavi edilebilir. Ancak kişinin ve yakınlarının bu durumu gizlememesi ve yardım arayışına yönelmesi gerekir.” dedi.
