Orta Doğu'da 28 Şubat'ta başlayan ve 10'uncu gününe giren savaş, küresel enerji piyasalarında tarihi bir krize yol açtı. Dünya petrol arzının beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nda tanker trafiğinin durması ve Körfez ülkelerindeki enerji tesislerine yönelik saldırılar, petrol fiyatlarını 2022'den bu yana görülmemiş seviyelere taşıdı.
Petrol fiyatlarında son durum: Yüzde 40'ın üzerinde artış
Brent petrolün varil fiyatı, savaşın başladığı 28 Şubat'tan bu yana yüzde 64'ün üzerinde artarak 119 dolara yükseldi. Bir haftalık artış oranı ise yüzde 40'ı aştı . 27 Şubat'ta 72,48 dolardan kapanan Brent petrol, bugün itibarıyla 119 dolar seviyesinde işlem görüyor .
Böylelikle petrol fiyatları, 2022'deki Rusya-Ukrayna savaşının ilk aylarından bu yana ilk kez varil başına 110 doların üzerine çıktı . ABD ham petrolünün varil fiyatı da yaklaşık yüzde 18 artarak 107,56 dolara yükseldi .
Bakan Şimşek'ten açıklama: "Temelleri güçlü ekonomiler hızla dengelenir"
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, enerji fiyatlarındaki sert dalgalanmalara ilişkin sosyal medya hesabından bir açıklama yaptı. Şimşek, küresel belirsizliklerin yüksek seyrettiği bir dönemden geçildiğini belirterek şu ifadeleri kullandı:
"Küresel belirsizliklerin yüksek seyrettiği ve enerji fiyatlarında sert dalgalanmaların yaşandığı bir dönemden geçiyoruz. Geçmiş tecrübeler bu tür şokların kalıcı olmadığını gösteriyor. Vadeli petrol piyasalarındaki fiyatlamalar da mevcut hareketin geçici olabileceğine işaret ediyor. Temelleri güçlü olan ekonomiler hızla dengelenme ve toparlanma kapasitesine sahiptir. Ekonomi yönetimi olarak gelişmeleri yakından takip ediyor ve gerekli tedbirleri alıyoruz. Vatandaşlarımızın, yatırımcıların ve firmalarımızın bu süreci rasyonel bir şekilde değerlendirmesi önem arz ediyor."
Bakan Şimşek'in "vadeli petrol piyasalarındaki fiyatlamalar" ile ilgili yaptığı değerlendirme, piyasa aktörlerinin önümüzdeki dönemde fiyatların düşeceğini öngördüğü şeklinde yorumlandı.
Petrol fiyatları neden yükseldi? Hürmüz Boğazı'nda tanker trafiği durdu
Petrol fiyatlarındaki bu tarihi yükselişin temel nedeni, dünyanın en stratejik su yollarından biri olan Hürmüz Boğazı'nda tanker trafiğinin durması. Umman ile İran arasında yer alan bu dar geçit, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birine (günde yaklaşık 21 milyon varil) ev sahipliği yapıyor .
ABD Enerji Enformasyon İdaresi'ne göre, 2023 yılında Hürmüz Boğazı'ndan günde ortalama 21 milyon varil ham petrol ve yoğunlaştırılmış gaz geçti . Bu miktar, dünya toplam petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20'sine denk geliyor.
Boğazın kapanması, başta Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, İran, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri olmak üzere Körfez ülkelerinin petrol ihracatını doğrudan etkiliyor. Kuveyt Petrol Şirketi mücbir sebep ilan ederek üretim ve sevkiyat faaliyetlerini geçici olarak durdururken, Irak'ta petrol üretiminin yaklaşık yüzde 60 oranında azaldığı bildirildi .
Uzmanlar ne diyor? "Türkiye'de enflasyon baskısı artabilir"
Ekonomistler, petrol fiyatlarındaki bu yükselişin Türkiye gibi enerjide dışa bağımlı ülkelerde enflasyon baskısını artıracağı görüşünde. Petrol fiyatlarındaki her 10 dolarlık kalıcı artışın, cari açıkta GSYH'nin yaklaşık yüzde 0,4-0,5'i oranında bir bozulmaya yol açtığı hesaplanıyor.
Naki Bakır'ın daha önce yaptığı analizde dikkat çektiği gibi, Türkiye'de yük taşımacılığının yaklaşık yüzde 85-90'ı karayolu ile yapılıyor. Başka deyişle fiyat zincirinin omurgasını motorin oluşturuyor. Türkiye ham petrol gibi motorinin de büyük bölümünü ithal ediyor. Petrol pahalandığında enflasyonu en hızlı sıçratan da çoğu zaman motorin oluyor .
G-7'den acil müdahale: Stratejik rezervler devreye giriyor
Petrol fiyatlarındaki sert yükseliş, G-7 ülkelerini acil toplantıya çağırdı. Financial Times'ın üst düzey G-7 yetkililerine dayandırdığı habere göre, G-7 ülkelerinin maliye bakanları bugün acil toplanarak Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) koordinasyonunda acil durum petrol rezervlerinin piyasaya sürülmesi ihtimalini değerlendiriyor .
Türkiye saatiyle 15:30'da başlayacak toplantıya IEA İcra Direktörü Fatih Birol da katılacak. Habere göre, ABD'nin de aralarında bulunduğu üç G-7 ülkesi şimdiden rezerv kullanımına destek verdi . ABD'li yetkililer 300 ila 400 milyon varillik ortak bir rezerv kullanımını uygun görüyor .
İran'dan 200 dolar uyarısı
Öte yandan İran Devrim Muhafızları Ordusu'ndan gelen açıklamalar, piyasalardaki endişeleri daha da artırdı. Devrim Muhafızları sözcüsü, enerji tesislerine yönelik saldırıların ardından yaptığı açıklamada, "Eğer petrolün varil fiyatının 200 doların üzerine çıkmasına dayanabilecekseniz bu oyunu sürdürün" ifadelerini kullandı . Bu açıklama, İran'ın bölgedeki diğer enerji tesislerini de hedef alabileceği şeklinde yorumlandı.
