Uluslararası piyasalar, İran-İsrail-ABD çatışmasının ikinci haftasında enerji kriziyle çalkalanıyor. New York borsasında ham petrol fiyatları bugün sabah saatlerinde yüzde 25'ten fazla yükselerek 2022'den bu yana ilk kez 100 doların üzerine çıktı . Brent petrolün varil fiyatı Asya piyasalarında yüzde 29 artışla 119.50 dolara kadar fırlarken, bu yükseliş küresel ekonomide stagflasyon endişelerini tetikledi .
Acil toplantının detayları: Kimler katılacak, ne konuşulacak?
G-7 dönem başkanı Fransa'nın ev sahipliğinde düzenlenecek acil toplantı, New York saatiyle 08:30'da (Türkiye saatiyle 15:30) video konferans yöntemiyle gerçekleştirilecek . Toplantıya G-7 ülkelerinin maliye bakanlarının yanı sıra IEA İcra Direktörü Fatih Birol da katılacak.
Görüşmenin ana gündem maddesi, İran savaşının enerji piyasalarında yarattığı arz şoku ve bu şoku hafifletmek için IEA koordinasyonunda ortak petrol rezervi kullanımı olacak . Habere göre, ABD'nin de aralarında bulunduğu üç G-7 ülkesi şimdiden rezerv kullanımına destek verdi .
Petrol fiyatları neden fırladı? İran savaşının enerji krizi
Son bir haftada yaşanan fiyat artışının temel nedeni, küresel petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nda fiili bir kapanma yaşanması . 28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in İran'a yönelik başlattığı operasyonlar sonrası bölgedeki gerginlik tırmanırken, İran Devrim Muhafızları'nın misilleme saldırıları enerji tesislerini de hedef aldı.
Kuveit Ulusal Petrol Şirketi, İran'ın misilleme saldırıları nedeniyle üretimde tedbiren kesintiye gittiğini duyurdu . Katar Enerji Bakanı Saad el-Kaabi, Financial Times'a yaptığı açıklamada savaşın "tüm ülke ekonomilerini çökerebileceği" uyarısında bulunarak, Körfez ülkelerinin birkaç gün içinde üretimi durdurma noktasına gelebileceğini söyledi .
İranlı yetkililer ise çok daha sert bir uyarıda bulundu: Devrim Muhafızları sözcüsü, enerji tesislerine yönelik saldırıların ardından yaptığı açıklamada, "Petrolü 200 doların üzerinde kaldırabiliyorsanız bu oyuna devam edin" ifadelerini kullandı .
Ne kadar rezerv devreye girecek? 400 milyon varillik hamle
Habere göre, ABD'li yetkililer 300 ila 400 milyon varillik ortak bir rezerv kullanımını uygun görüyor . Bu rakam, IEA üyesi 32 ülkenin elindeki toplam 1.2 milyar varil stratejik rezervin yüzde 25 ila 33'üne tekabül ediyor .
IEA ülkeleri halihazırda 12.4 milyar varilin üzerinde kamu rezervine sahip. Buna ek olarak, gerektiğinde piyasaya sürülebilecek yaklaşık 600 milyon varil endüstriyel stok bulunuyor . Bu stoklar, IEA ülkelerinin neredeyse bir aylık toplam petrol talebini ya da 140 günlük net ithalat ihtiyacını karşılayabilecek kapasitede .
IEA'nın stratejik petrol rezervi sistemi, 1974'te Arap petrol ambargosu sonrası kuruldu. Ajans, bugüne kadar beş kez kolektif rezerv kullanımına gitti. Bunların son ikisi, 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sonrası yaşanan fiyat şokunu hafifletmek için yapılmıştı .
Trump yönetiminin 180 derecelik dönüşü
Bu gelişme, Trump yönetiminin enerji politikasında köklü bir değişime işaret ediyor. Daha geçen hafta Beyaz Saray, piyasaları istikrara kavuşturmak için stratejik rezerv kullanımına gerek olmadığını açıklamıştı . Ancak ABD'de benzin fiyatlarının bir haftada galon başına 2.98 dolardan 3.45 dolara yükselmesi, yönetimi harekete geçmeye zorladı .
Başkan Donald Trump, pazar günü yaptığı açıklamada petrol fiyatlarındaki artışı, İran'ın nükleer tehdidini ortadan kaldırmak için ödenen "küçük bir bedel" olarak nitelendirdi. Truth Social platformunda yaptığı paylaşımda, "İran nükleer tehdidi sona erdiğinde, kısa vadeli petrol fiyatları hızla düşecek. Bu, ABD, dünya, güvenlik ve barış için çok küçük bir bedel. Bunun aksini düşünen ancak aptallardır" ifadelerini kullandı .
Ancak Trump, bazı Cumhuriyetçi milletvekillerinin eleştirileriyle de karşı karşıya. Parti içinden bazı isimler, başkanın iç ekonomi sorunları yerine dış politikaya fazla odaklandığı eleştirisini yapıyor .
Uzmanlar ne diyor? "Stagflasyon kapıda"
Enerji uzmanları ve ekonomistler, G-7'nin hamlesine rağmen risklerin devam ettiği görüşünde. Enerji danışmanlık kuruluşu Rapidan Energy Group, pazar günü yayınladığı raporda IEA üyelerinin "stratejik rezerv kullanımı konusunda büyük bir baskı altında kalacağı" uyarısında bulundu .
Analistlere göre, fiyat artışları kontrol altına alınamazsa küresel enflasyon yeniden patlama riski taşıyor. Özellikle İngiltere, Almanya, Japonya, Hindistan, Güney Kore ve İtalya gibi büyük petrol ithalatçısı ülkeler, sanayi üretimlerinde kalıcı hasarla karşı karşıya kalabilir .
Toplantı haberinin piyasalara yansıması ise anında görüldü. Haber sonrası WTI ham petrolü günlük kazançlarının yarısını silerken, Brent petrol yüzde 15 artışla 106.73 dolara geriledi . Ancak piyasaların istikrara kavuşması, atılacak somut adımların büyüklüğüne ve Hürmüz Boğazı'ndaki durumun normale dönmesine bağlı.
