Savaşın 10'uncu gününde Orta Doğu'daki enerji altyapısı hedef tahtasında. İran Devrim Muhafızları'nın misilleme saldırılarıyla birlikte Körfez ülkelerindeki petrol tesisleri drone ve füze saldırılarına maruz kalırken, üretim ve sevkiyat hatlarında ciddi aksamalar yaşanıyor. Bu gelişmeler, küresel petrol fiyatlarını 2020'deki pandemi başlangıcından bu yana görülmemiş seviyelere taşıdı.
Petrol fiyatlarında tarihi sıçrama: Brent 119 doları gördü
Brent petrolün varil fiyatı, savaşın başladığı 28 Şubat'tan bu yana yüzde 64'ün üzerinde artarak 119 dolara yükseldi. 27 Şubat'ta 72,48 dolardan kapanan Brent petrol, bugün itibarıyla 119 dolar seviyesinde işlem görüyor . Bu artış, 2020'de pandeminin başlangıcından bu yana kaydedilen en büyük günlük yükseliş olarak öne çıkıyor.
ABD ham petrolünün varil fiyatı da yaklaşık yüzde 18 artarak 107,56 dolara çıktı . New York borsasında işlem gören WTI ham petrolü, gün içinde yüzde 20'yi aşan yükselişle 2022'den bu yana ilk kez 100 doların üzerine çıktı .
Hürmüz Boğazı neden bu kadar önemli? Dünya petrolünün beşte biri buradan geçiyor
Küresel enerji piyasalarındaki bu çalkantının temel nedeni, dünyanın en stratejik su yollarından biri olan Hürmüz Boğazı'nda tanker trafiğinin durması. Umman ile İran arasında yer alan bu dar geçit, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birine (günde yaklaşık 21 milyon varil) ev sahipliği yapıyor .
ABD Enerji Enformasyon İdaresi'ne göre, 2023 yılında Hürmüz Boğazı'ndan günde ortalama 21 milyon varil ham petrol ve yoğunlaştırılmış gaz geçti . Bu miktar, dünya toplam petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20'sine denk geliyor.
Boğazın kapanması, başta Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, İran, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri olmak üzere Körfez ülkelerinin petrol ihracatını doğrudan etkiliyor. Bu ülkeler, ham petrol ve sıvılaştırılmış doğalgazlarını (LNG) dünya pazarlarına ulaştırmak için büyük ölçüde Hürmüz Boğazı'na bağımlı .
Enerji tesisleri vuruldu: Kuveyt'te mücbir sebep, Irak'ta yüzde 60 üretim düşüşü
Bölgedeki çatışmaların devam etmesi ve tankerlerin hâlâ Hürmüz Boğazı'ndan geçememesi, petrol piyasalarında belirsizliği artırıyor. Körfez ülkelerindeki petrol tesislerinin dron ve füze saldırılarıyla hedef alınması üretim ve sevkiyatın aksamasına neden oldu .
Kuveyt Petrol Şirketi, saldırılar sonrası mücbir sebep ilan ederek üretim ve sevkiyat faaliyetlerini geçici olarak durdurduğunu açıkladı . Irak'ta ise petrol üretiminin yaklaşık yüzde 60 oranında azaldığı bildirildi .
Kuveyt Ulusal Petrol Şirketi, İran'ın misilleme saldırıları nedeniyle üretimde tedbiren kesintiye gittiğini duyururken , Katar Enerji Bakanı Saad el-Kaabi, Financial Times'a yaptığı açıklamada savaşın "tüm ülke ekonomilerini çökerebileceği" uyarısında bulundu .
İran'dan 200 dolar uyarısı: "Petrolü 200 doların üzerine çıkarabiliyorsanız devam edin"
Gerilimin tırmanmasıyla birlikte petrol fiyatlarında daha sert yükseliş olabileceğine dair uyarılar da artıyor. ABD ve İsrail'in İran'ın başkenti Tahran'daki büyük yakıt depolarını hedef almasının ardından İran Devrim Muhafızları Ordusu'ndan sert bir açıklama geldi.
Devrim Muhafızları sözcüsü, enerji tesislerine yönelik saldırıların ardından yaptığı açıklamada, "Eğer petrolün varil fiyatının 200 doların üzerine çıkmasına dayanabilecekseniz bu oyunu sürdürün" ifadelerini kullandı . Bu açıklama, İran'ın bölgedeki diğer enerji tesislerini de hedef alabileceği şeklinde yorumlandı.
Türkiye'ye etkisi: Motorin fiyatları ve enflasyon riski
Petrol fiyatlarındaki bu tarihi yükseliş, petrol ithalatçısı ülkeler başta olmak üzere tüm dünya ekonomilerini tehdit ediyor. Türkiye gibi enerjide dışa bağımlı ülkelerde etkiler çok daha sert hissedilecek.
Naki Bakır'ın "Petrol fiyatında 100+ dolar kâbusu" başlıklı yazısında dikkat çektiği gibi, Türkiye'de yük taşımacılığının yaklaşık yüzde 85-90'ı karayolu ile yapılıyor . Başka deyişle fiyat zincirinin omurgasını motorin oluşturuyor. Türkiye ham petrol gibi motorinin de büyük bölümünü ithal ediyor.
Bakır'ın analizine göre, petrol pahalandığında enflasyonu en hızlı sıçratan da çoğu zaman motorin oluyor. Motorinin, birçok temel sektörü kapsayan ve zincirleme birbirini besleyen girift bir etki ağı bulunuyor . Bu durum, önümüzdeki dönemde Türkiye'de nakliye maliyetlerinden gıda fiyatlarına kadar geniş bir yelpazede fiyat artışları yaşanabileceğine işaret ediyor.
Uluslararası tepkiler ve acil önlemler
Petrol fiyatlarındaki bu sert yükseliş, G-7 ülkelerini acil toplantıya çağırdı. Financial Times'ın üst düzey G-7 yetkililerine dayandırdığı habere göre, G-7 ülkelerinin maliye bakanları bugün acil toplanarak Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) koordinasyonunda acil durum petrol rezervlerinin piyasaya sürülmesi ihtimalini değerlendirecek .
Türkiye saatiyle 15:30'da başlayacak toplantıya IEA İcra Direktörü Fatih Birol da katılacak. Habere göre, ABD'nin de aralarında bulunduğu üç G-7 ülkesi şimdiden rezerv kullanımına destek verdi . ABD'li yetkililer 300 ila 400 milyon varillik ortak bir rezerv kullanımını uygun görüyor .
Ancak uzmanlar, bu hamlenin tek başına yeterli olmayabileceği görüşünde. Enerji danışmanlık kuruluşu Rapidan Energy Group, pazar günü yayınladığı raporda IEA üyelerinin "stratejik rezerv kullanımı konusunda büyük bir baskı altında kalacağı" uyarısında bulundu .
