Yeni düzenlemenin bu yıl içinde yürürlüğe girmesi beklenirken, yıllık 1,5 milyon ton karbondioksit eşdeğer karbon salımının engellenmesi ve 1,5 milyar TL atık yönetim maliyetinden tasarruf edilmesi hedefleniyor.

Türkiye, sıfır atık hareketiyle başlattığı çevre seferberliğinde yeni bir aşamaya geçiyor. Plastik poşetlerin ücretlendirilmesiyle büyük başarı elde eden Bakanlık, şimdi de tek kullanımlık plastiklerin tamamen kullanımdan kaldırılması için düğmeye bastı.

Hangi ürünler yasaklanacak?

Bakanlık kaynaklarından edinilen bilgiye göre, tek kullanımlık plastik ürünlerden ilk etapta şunların piyasaya arzına son verilecek :

  • Plastik çatal, bıçak, kaşık

  • Yemek çubukları

  • Plastik tabaklar

  • Genleştirilmiş polistirenden (EPS-köpük) gıda kapları

  • Genleştirilmiş polistirenden (EPS-köpük) içecek kapları ve bardakları

  • Tamamen plastikten mamul içecek bardakları

  • İçecek karıştırıcıları

  • Tamamen plastikten mamul gıda kapları

  • Plastik çubuklu kulak pamukları

  • Pipetler

Bu ürünlerin yerine vatandaşlar cam, porselen, ahşap ve karton gibi doğa dostu alternatiflere yönlendirilecek .

İkinci etap: Islak mendil ve kargo poşetlerine kısıtlama

İlerleyen süreçte ise kısmen plastikten mamul ürünlerde de kısıtlamaya gidilmesi hedefleniyor. Buna göre ikinci etapta şu ürünler için kısıtlama ve işaretleme gibi tedbirler hayata geçirilecek :

  • Kısmen plastikten mamul içecek bardakları

  • Kısmen plastikten mamul gıda kapları

  • Ebat ve ağırlıktan bağımsız kargo poşetleri

  • Islak mendiller

  • Islak yüzey temizleme havluları

Neden yasaklanıyor? Plastik kirliliğinin boyutları

Bakanlık tarafından hazırlanan rapora göre, bilimsel tespitler dünya genelinde üretilen plastiklerin yaklaşık yüzde 40'ının tek kullanımlık plastik ürünlerden oluştuğunu gösteriyor . Küresel ölçekte yetersiz atık yönetimi uygulamaları nedeniyle tek kullanımlık plastiklerin önemli bir bölümü doğaya karışıyor .

Deniz çöpünün yaklaşık yüzde 80'ini tek kullanımlık plastik ürünler ile plastik içeren balıkçılık ekipmanlarının oluşturduğu bilimsel çalışmalarla ortaya konuluyor . Bu plastikler deniz canlılarının yaşamını tehdit ederken, mikroplastikler yoluyla insan sağlığını da doğrudan etkiliyor.

Yönetmeliğin getireceği faydalar

Yeni düzenlemenin hayata geçmesiyle birlikte önemli çevresel ve ekonomik kazanımlar elde edilmesi bekleniyor. Bakanlık yetkililerinin verdiği bilgiye göre:

  • Yıllık 1,5 milyon ton karbondioksite eş değer karbon salımı engellenecek

  • Yaklaşık 1,5 milyar TL'lik atık yönetim maliyetinden tasarruf edilecek

Süreç nasıl işleyecek?

Bakanlık, yeni yönetmelik taslağını önümüzdeki günlerde kurum görüşlerine açacak . Sivil toplum kuruluşları ve sektör temsilcilerinin görüşleri sonrası son şekli verilecek yönetmeliğin bu yıl içinde yürürlüğe girmesi bekleniyor .

Türkiye bu düzenlemeyle, Avrupa Birliği'nin 2019 yılında kabul ettiği "Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi"ne uyum sağlamayı da hedefliyor . Söz konusu direktif, belirli tek kullanımlık plastik ürünlerin 27 AB ülkesinde piyasaya sürülmesini yasaklama veya sıkı biçimde sınırlama yükümlülüğü getiriyor .

Vatandaş desteği yüksek: Yüzde 77 plastiklerin azaltılmasını destekliyor

Bakanlık, yeni yönetmelik için Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile bir araştırma yaparak vatandaşların tek kullanımlık plastik ürünlere karşı tutumlarını inceledi . Araştırmanın dikkat çekici sonuçları şöyle:

  • Fertlerin yüzde 77,65'i günlük hayatlarında tek kullanımlık plastikleri daha az kullanmayı destekliyor

  • Yüzde 72,52'si tek kullanımlık plastikleri daha az satın almayı destekliyor

  • Yüzde 76,40'ı plastik pipet, tabak, çatal-bıçak, kaşık, bardak gibi bazı tek kullanımlık plastiklerin kullanımının kısıtlanmasını faydalı buluyor

  • Yüzde 60,02'si bu ürünlerin tamamen yasaklanmasını faydalı buluyor

AB ülkelerinde durum ne?

Avrupa Birliği ülkeleri de tek kullanımlık plastiklerle mücadelede önemli adımlar attı. İşte bazı AB ülkelerindeki uygulamalar:

  • Fransa: Tek kullanımlık plastik ürünlerin birçoğunu ülke genelinde yasaklayarak AB direktifinin ötesine geçti

  • Almanya: Direktif maddelerini neredeyse bire bir ulusal yasaya aktararak "Tek Kullanımlık Plastikler Fonu" gibi finansal mekanizmalar oluşturdu

  • İspanya: Plastik ambalajlara kilogram başına vergi uygulayarak sürdürülebilir malzemelere geçişi teşvik etti

  • Hollanda: 2023'ten itibaren belirli tek kullanımlık ürünlerde ücretlendirme uygulaması başlattı

  • İrlanda: Islak mendil ve tek kullanımlık servis ürünlerini yasaklama ve bardaklar için ek ücret planlıyor

  • İtalya: Kompostlanabilir plastiklere istisna tanıyan düzenlemelerle alternatif çözümler üretiyor

    APP plaka nedir, neden yasak, nasıl anlaşılır, Plaka değişim ücreti ne kadar?
    APP plaka nedir, neden yasak, nasıl anlaşılır, Plaka değişim ücreti ne kadar?
    İçeriği Görüntüle

  • Yunanistan: Kamuda tek kullanımlık ürünleri yasakladı

Plastik poşet uygulaması 42 milyar lira tasarruf sağladı

Türkiye, 2019 yılında plastik poşetlerin ücretlendirilmesi uygulamasını başlattı. Bu uygulama ile 2019-2025 yıllarında plastik poşet kaynaklı 3 milyon 90 bin 586 ton plastik atığın oluşumu engellendi . Bu azalmayla plastik poşet üretimi için gerekli plastik hammadde ithali de önlenmiş oldu ve yaklaşık 42,13 milyar TL tasarruf edildi . Ayrıca yaklaşık 252 bin 761 ton sera gazı emisyon salımı da engellendi .

Bakanlık yetkilileri, tek kullanımlık plastiklerin yasaklanmasıyla da benzer başarıların elde edileceğini vurguluyor.