Anayasa Mahkemesi’nin yoksulluk nafakasına ilişkin “süresiz olarak” ibaresini iptal etmesinin ardından gözler yeni yasal düzenlemeye çevrildi. İptal hükmü 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecek. Bu tarihe kadar mevcut uygulama devam ederken, yeni sistem için evlilik süresine göre nafaka, kademeli süre ve özel durumlarda süresiz ödeme gibi 5 farklı model gündeme geliyor.
AYM kararı sonrası nafakada yeni dönem
Anayasa Mahkemesi, Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesinde yer alan ve boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek tarafın diğer eşten “süresiz olarak” nafaka isteyebilmesine imkan tanıyan ibareyi iptal etti.
AYM’nin kararıyla yoksulluk nafakası tamamen kaldırılmadı. İptal edilen düzenleme, nafakanın kanunda herhangi bir süre sınırı olmadan talep edilebilmesine imkan veren “süresiz olarak” ibaresi oldu.
İptal hükmünün yürürlüğe girmesi için dokuz aylık süre tanındı. Bu süreçte yeni yasal düzenlemenin hazırlanması bekleniyor. İptal hükmü yürürlüğe girene kadar mevcut düzenleme uygulanmaya devam edecek.
Yeni sistemde nafakanın süresinin belirlenmesinde evliliğin süresi, tarafların yaşı, ekonomik ve sosyal koşulları, eğitim ve sağlık durumları ile kişinin kendi geçimini sağlayabilme kapasitesi gibi kriterlerin dikkate alınması gündeme geliyor.
Mevcut nafaka kararları hemen sona ermeyecek
AYM’nin iptal kararı, daha önce verilmiş yoksulluk nafakası kararlarının Resmî Gazete’de yayımlanmasıyla kendiliğinden sona ermesi anlamına gelmiyor.
Mevcut hukukta yoksulluk nafakasının sona ermesi veya değiştirilmesi için Türk Medeni Kanunu’nun 176. maddesinde düzenlenen hükümler uygulanıyor.
Nafaka alan kişinin yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü halinde irat biçimindeki nafaka kendiliğinden sona eriyor. Nafaka alacaklısının evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi halinde ise nafakanın kaldırılması mahkeme kararına bağlı bulunuyor.
Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği durumlarda nafakanın artırılması ya da azaltılması da mümkün.
Çocuk için ödenen iştirak nafakası ise AYM’nin bu kararının kapsamında bulunmuyor.
Yeni nafaka sistemi için 5 seçenek gündemde
Yasal düzenlemenin hangi model üzerinden yapılacağı henüz kesinleşmiş değil. Tartışılan modellerin ortak noktası, nafakanın her durumda otomatik olarak süresiz devam etmesi yerine somut kriterlere bağlanması.
Gündemde bulunan seçenekler arasında evlilik süresinin esas alınması, hakimin belirli kriterlere göre süre belirlemesi, belirli bir sürenin ardından yeniden değerlendirme yapılması ve özel koşullarda süresiz nafakaya imkan tanınması bulunuyor.
1. Nafaka evlilik süresine göre belirlenecek
İlk modelde nafakanın süresi evliliğin süresiyle ilişkilendirilecek.
Kısa süreli evliliklerde daha kısa, uzun süreli evliliklerde ise daha uzun süreli nafaka uygulanması öngörülebilecek. Bu sistemde evliliğin süresi, nafaka süresinin belirlenmesinde temel kriterlerden biri olacak.
2. Hakim somut duruma göre süre belirleyecek
İkinci modelde hakimlere daha geniş bir değerlendirme alanı verilmesi gündemde.
Evliliğin süresi, tarafların yaşı, ekonomik durumları, çalışma imkanları, eğitim ve sağlık koşulları gibi kriterler birlikte değerlendirilerek nafakanın süresi belirlenecek.
Bu modelde kanunda belirli süre aralıklarının oluşturulması ve hakimin somut olayın koşullarına göre bu sürelerden birini belirlemesi seçenekler arasında bulunuyor.
3. Evlilik süresi kadar nafaka ödenecek
Bir diğer formülde nafaka süresi doğrudan evliliğin süresine bağlanacak.
Bu sistemde evliliğin sona ermesinin ardından nafakanın hangi süre boyunca ödeneceği, evlilik süresi üzerinden hesaplanabilecek. Nafakanın otomatik şekilde yaşam boyu devam etmesinin önüne geçilmesi hedefleniyor.
4. Belirli süre sonunda yeniden değerlendirme yapılacak
Dördüncü modelde nafaka başlangıçta belirli bir süre için bağlanacak.
Belirlenen sürenin sonunda tarafların ekonomik ve sosyal durumları yeniden değerlendirilecek. Nafaka alacaklısının geçimini sağlayıp sağlayamadığı, nafaka yükümlüsünün mali durumu ve diğer şartlar yeniden ele alınabilecek.
Mevcut hukukta bulunan artırma, azaltma ve kaldırma mekanizmalarının da bu sistem içerisinde kullanılabilmesi gündeme geliyor.
5. Özel durumlarda süresiz nafaka devam edebilecek
Beşinci modelde ise genel kural süreli nafaka olurken, bazı özel durumlarda süresiz nafakaya imkan tanınması tartışılıyor.
İleri yaş, çalışma imkanının bulunmaması, sağlık durumu veya kişinin kendi geçimini sağlayamayacak durumda olması gibi kriterlerin belirlenmesi halinde nafakanın daha uzun süre devam etmesi ya da yaşam boyu ödenebilmesi seçenekler arasında yer alıyor.
Kesin düzenleme Meclis sürecinde netleşecek
Gündeme gelen 5 model şu aşamada yasalaşmış düzenlemeler değil. Bunlar, AYM’nin iptal gerekçesi sonrasında yeni yasal çerçevenin oluşturulması için tartışılan seçenekler olarak öne çıkıyor.
Kesin nafaka süresi, hangi kriterlerin uygulanacağı ve hangi özel durumlarda nafakanın daha uzun süre devam edeceği Meclis’te hazırlanacak yasal düzenlemeyle belirlenecek.
İptal hükmünün 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girmesiyle birlikte Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesindeki mevcut “süresiz olarak” ibaresi yürürlükten kalkacak.
