Son yıllarda veteriner kliniklerinde sıkça gündeme gelen ve kedilerde ölümcül seyredebilen Feline Infectious Peritonitis (FIP) hastalığı, gelişen tanı yöntemleri ve yeni tedavi seçenekleriyle artık tedavi edilebilir bir hastalık haline geldi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Veteriner Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Çağatay Esin, FIP’in ortaya çıkış nedenlerinden tedavi olanaklarına, toplumdaki yanlış inanışlardan sokak hayvanlarına yönelik alınması gereken önlemlere kadar birçok konuda merak edilen soruları cevapladı.
FIP, veteriner hekimlerin yakından takip ettiği hastalıklar arasında yer alıyor. Bir zamanlar teşhisi güç ve büyük ölçüde ölümcül kabul edilen FIP, günümüzde antiviral tedaviler sayesinde başarıyla tedavi edilebiliyor . Doç. Dr. Esin, vaka sayılarındaki artışın ardındaki en önemli faktörlerden birinin çok kedili yaşam ortamları olduğunu belirtti.
Vaka Sayılarındaki Artışın İki Temel Nedeni
Doç. Dr. Esin, kliniklerde FIP vakalarında gözlemlenen artış eğilimini iki faktöre bağlıyor:
“Son yıllarda kliniklerde FIP vakalarında bir artış eğilimi gözlemleniyor; ancak bunu yalnızca 'hastalık gerçekten arttı' şeklinde yorumlamak yanlış olur. Burada iki faktör etkili gibi görünüyor: Birincisi, bazı bölgelerde gerçek vaka kümeleri ve artışları rapor edildi. İkincisi, veteriner hekimler, laboratuvarlar ve evcil hayvan sahipleri arasında FIP konusunda farkındalığın artması. Eskiden 'tedavisi olmayan, teşhisi zor bir hastalık' olarak kabul edilen FIP, antiviral tedavi seçeneklerinin mevcudiyeti sayesinde bugün daha sık araştırılan, test edilen ve dolayısıyla teşhis edilen bir hastalık haline geldi.”
Literatürde, kedi koronavirüsü (FCoV) pozitifliğinin çoklu kedi ortamlarında yüksek oranlara ulaşabileceği ve genç yaş, stres, erkek cinsiyet, bazı safkan ırklar ve bağışıklık sistemiyle ilgili faktörlerin FIP gelişimi için risk oluşturduğu belirtiliyor .
FIP Nasıl Ortaya Çıkıyor?
Doç. Dr. Esin, FIP’in biyolojik mekanizmasını şöyle açıklıyor:
“FIP bazı kedilerde yaygın bir bağırsak koronavirüsünün mutasyona uğraması, vücudun savunma hücrelerine uyum sağlaması ve kedinin bağışıklık sisteminin bu enfeksiyona kontrolsüz veya yanlış bir şekilde yanıt vermesi sonucu ortaya çıkan, sistemik ve potansiyel olarak ölümcül bir inflamatuar hastalıktır.”
Kedilerde yaygın olan kedi koronavirüsü genellikle bağırsakla sınırlı hafif bir enfeksiyona neden olur. Ancak bazı kedilerde virüs mutasyona uğrar ve özellikle monosit/makrofaj hücrelerinde çoğalabilen bir forma dönüşür . Bu dönüşüm, FIP’in patogenezinde merkezi bir rol oynar.
FIP gelişiminde etkili risk faktörleri şunlardır:
-
Kalabalık yaşam alanları: Çok kedili evler, barınaklar, üreme çiftlikleri
-
Genç yaş: Özellikle 2 yaşın altındaki kediler daha yüksek risk altındadır
-
Stres: Sahiplik değişiklikleri, ameliyat, yoğun bakım koşulları, beslenme yetersizlikleri
-
Genetik yatkınlık: Bazı safkan ırklar ve cheetahlar daha duyarlıdır
FIP’in Erken Belirtileri ve Tanı Zorluğu
FIP’in en büyük sorunlarından biri erken belirtilerinin oldukça belirsiz olmasıdır:
-
İştahsızlık, hafif ateş, kilo kaybı, uyuşukluk
-
Oyun isteğinde azalma veya davranış değişiklikleri
-
Karın şişliği (sıvı birikimi), göz renginde değişiklik veya nörolojik belirtiler
Doç. Dr. Esin, “FIP veteriner hekimliğinde 'teşhis edilmesi en zor hastalıklardan' biri olarak kabul edilir” diyerek, teşhisin tek bir testle değil, klinik belirtiler, kan tahlilleri, görüntüleme ve gelişmiş laboratuvar yöntemlerinin birlikte değerlendirilmesiyle konulduğunu vurguladı .
Tedavide Devrim Niteliğinde Gelişmeler
Geçmişte FIP teşhisi konmuş bir kedinin prognozu son derece kötüydü ve hastalık genellikle ölümcül kabul ediliyordu. Ancak son yıllarda geliştirilen antiviral tedaviler sayesinde birçok FIP hastasında başarılı sonuçlar elde ediliyor:
“Bu değişimin temelinde, koronavirüsün çoğalmasını baskılayan antiviral ilaçlar yer alıyor. Artık daha önce birkaç hafta ya da birkaç ay içinde kaybedilebilecek hastalarda neredeyse tam iyileşme görüyoruz. Özellikle erken teşhis edilen ve uygun doz protokolüyle tedavi edilen kedilerde başarı oranları oldukça umut verici hale geldi.”
Bilimsel literatür, GS-441524/remdesivir gibi antiviral ilaçlarla tedavi edilen kedilerde uzun vadeli sağ kalım oranlarının yüzde 85'in üzerine çıktığını göstermektedir . FIP artık tedavi edilebilir bir hastalık olsa da hala ciddi ve karmaşık bir hastalıktır.
Sosyal Medyadaki Bilgi Kirliliği ve Ruhsatsız İlaç Uyarısı
Doç. Dr. Esin, sosyal medyanın FIP ile ilgili hem faydalı deneyim paylaşımları hem de çok fazla yanlış bilgi içerdiğini belirtti:
“FIP çok popüler bir hastalık haline geldiği için ruhsatsız ürünler de ortaya çıkıyor. Bu nedenle, tedavi protokolünde yalnızca ruhsatlı ve veteriner hekim onaylı ürünlerin kullanılması son derece önemlidir.”
Evcil hayvan sahiplerinin yaptığı en yaygın hatalar ise şöyle sıralanıyor:
-
Yalnızca tek bir kan testine dayanarak FIP teşhisi koymaya çalışmak
-
İnternetten veya yasadışı kaynaklardan kontrolsüz ilaç temin etmek
-
İlaç dozlarını yanlış hesaplamak ve tedaviyi erken kesmek
-
Her karın şişkinliğini FIP ile karıştırmak
Bu uyarı, Avusturya Sağlık Güvenliği Ofisi (BASG) gibi resmi kurumların da ruhsatsız GS-441524 ürünlerinin yasa dışı olduğu ve kalite güvencesi bulunmadığı yönündeki açıklamalarıyla örtüşmektedir .
FIP İnsanlara Bulaşır mı?
Toplumda FIP hakkında en yaygın yanlışlardan biri, hastalığın insanlara bulaşabileceği inancıdır. Doç. Dr. Esin, bu yanlışın özellikle COVID-19 pandemisinden sonra koronavirüs kavramına karşı artan hassasiyetten kaynaklandığını belirtti:
“Bilimsel olarak bilinen gerçek, FIP’in insanlara bulaşabilen bir hastalık olmadığıdır. Hastalığa neden olan kedi koronavirüsü (FCoV), kedilere özgü bir koronavirüstür ve insanlarda hastalığa neden olduğuna dair bilimsel bir kanıt yoktur. Veteriner hekimler olarak en önemli mesajımız şudur: FIP ciddi bir kedi hastalığıdır ancak insan sağlığı için bir tehdit oluşturmaz.”*
Doç. Dr. Esin, FIP’li kedilerin terk edilmesi veya dışlanması yerine uygun veteriner hekim desteğiyle değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı. Hastalığın kendisi klasik anlamda “bulaşıcı bir FIP hastalığı” olarak kabul edilmez; kediler arasında yayılan ana etken kedi koronavirüsüdür (FCoV) ve FIP genellikle bu virüsün kedinin kendi vücudunda mutasyona uğraması sonucu gelişir
