Türkiye’de tarım, orman, hayvancılık, su yönetimi ve enerji sektörlerinde taşları yerinden oynatacak dev bir yasal düzenleme paketi resmen yürürlüğe girdi. Kamuoyunda uzun süredir tartışılan "Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun", Resmi Gazete’de yayımlanarak yasal zemin kazandı.

Yeni kanun paketiyle birlikte, yerleşim yerlerine yakın tarım alanlarından kaçak yapılara, hidroelektrik santrallerinden hayvan taşımacılığına kadar onlarca farklı alanda çok sıkı denetimler ve milyonlarca lirayı bulan ağır para cezaları uygulanmaya başlayacak.

Çeltik Tarlalarına Sıkı "Mesafe" Ayarı

Özellikle yerleşim yerlerindeki yaşam kalitesini ve çevre sağlığını korumayı amaçlayan yeni düzenlemeyle, çeltik (pirinç) üretimi yapılan tarım arazilerine net mesafe sınırları getirildi.

Buna göre çeltik ekim alanlarının konumu şu kriterlere göre belirlenecek:

  • İl ve İlçe Merkezleri: Çeltik tarlaları, il ve ilçe merkezlerindeki imar sınırlarından en az 500 metre uzaklıkta olmak zorunda.

  • Köy ve Mahalleler: Kırsal yerleşim alanlarında bu mesafe en az 50 metre olarak uygulanacak. Köy ve mahallelerdeki sınır hesaplaması, yerleşim yerindeki en dışta bulunan konut ile çeltik ekili arazinin en yakın noktası arasındaki mesafe baz alınarak yapılacak.

HES İşletmelerine Kurallara Uymama Cezası: 5 Milyon TL Üst Sınırı

Enerji sektöründe faaliyet gösteren Hidroelektrik Santralleri (HES) için de cezai yaptırımlar oldukça ağırlaştırıldı. Devlet Su İşleri (DSİ) tarafından hazırlanan işletme programlarına ve talimatlarına uymayan ya da denetimlerde tespit edilen eksiklikleri zamanında gidermeyen HES işletmelerine şu cezalar kesilecek:

Su Yapılarında Güvenlik Önlemleri ve Amaç Dışı Kullanım Yasağı

Can ve mal güvenliğini korumak adına kamu kurumlarına su yapıları konusunda yeni sorumluluklar yüklendi. İl özel idareleri, belediyeler, bağlı kuruluşlar, köy tüzel kişilikleri ve diğer kamu kurumları, işletimindeki su yapılarından kaynaklanabilecek riskleri engellemek için tüm güvenlik tedbirlerini almakla yükümlü olacak ve aldıkları önlemleri DSİ'ye bildirecek.

Ayrıca, DSİ mülkiyetinde bulunan su yapıları, servis yolları ve diğer tesislerin amaçları dışında kullanılması tamamen yasaklandı. Zorunlu hallerde yapılacak kullanımlarda tüm güvenlik önlemleri kullanıcı tarafından sağlanacak ve doğabilecek her türlü zarardan ilgili kişi veya kurum sorumlu tutulacak.

Kaçak Yapılara Elektrik, Su ve Gaz Bağlayana 100 Bin TL Ceza

İmar kirliliğinin ve kaçak yapılaşmanın önüne geçmek adına altyapı hizmeti sunan kurumlara yönelik çok sert bir yaptırım maddesi kanuna eklendi.

Gerekli yasal izinler ve ruhsatlar alınmadan inşa edilen kaçak yapı ve tesislere hiçbir şekilde elektrik, su ve doğal gaz aboneliği bağlanamayacak. Bu kuralı ihlal ederek kaçak yapılara abonelik veren kurum ve kuruluşlara, her bir usulsüz abonelik işlemi için 100 bin lira idari para cezası kesilecek.

Canlı Hayvan Sevkinde Belgesiz Taşımaya "Kelle Başı" Ceza

Hayvancılık sektöründe salgın hastalıkların kontrolü ve kaçak taşımacılığın önlenmesi amacıyla lojistik süreçler sıkı takibe alınıyor. Canlı hayvan ve hayvansal ürünlerin nakliyesi sırasında Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından belirlenen resmi belgelerin bulundurulması zorunlu olacak.

Belgesiz nakliye yaptığı tespit edilenlere hayvan başına şu cezalar uygulanacak:

  • Büyükbaş (Sığır Cinsi): Hayvan başına 7 bin 863 TL.

  • Küçükbaş (Koyun ve Keçi): Hayvan başına 1.204 TL idari para cezası kesilecek.

Tütün ve Alkol Sektörüne Üç Aşamalı Yaptırım: Belge İptaline Kadar Gidiyor

Tütün, tütün mamulleri, makaron, sigara filtresi, yaprak sigara kağıdı ile alkol ve alkollü içki sektöründe faaliyet gösteren üretici ve satıcıların mevzuata aykırı hareket etmesi durumunda kademeli bir ceza sistemi devreye girecek:

  1. Aşama (Uyarı ve Süre): Yükümlülüklere aykırılık tespit edildiğinde firmaya eksikliklerini gidermesi için en az 15 gün süre verilecek veya yazılı uyarı yapılacak.

  2. Aşama (Para Cezası): Verilen süre içinde eksikliklerin kapatılmaması ya da aynı ihlalin 5 yıl içinde ikinci kez tekrarlanması durumunda 100 bin liradan 1 milyon liraya kadar idari para cezası verilecek.

  3. Aşama (Kapatma): Aynı 5 yıllık süre içinde ihlalin üçüncü kez tekrarlanması halinde ise firmanın ilgili tüm faaliyet belgeleri iptal edilerek sektördeki ticari faaliyetine son verilecek.

Kanundaki Diğer Önemli Maddeler

  • Karbon Yutak Ormanları: Orman Genel Müdürlüğü, iklim değişikliğiyle küresel mücadele kapsamında ormanların karbon depolama kapasitelerini artırmak üzere özel "karbon yutak ormanları" kurabilecek.

  • DSİ Projelerinde Süre Uzatımı: Lisanssız olarak DSİ tarafından yürütülen veya ikili işbirliği anlaşmalarına konu olan geçmiş yıl yatırım programındaki dev projelerin tamamlanma süreleri, 31 Aralık 2025'ten 31 Aralık 2040'a kadar uzatıldı.

  • 2/B Alanlarında Yeni Dönem: Orman Kanunu'nun 2/B uygulamalarında değişiklik yapıldı. Geçmişte yapılan uygulamaların iptal edildiği alanlarda, belirli şartların taşınması halinde Orman Genel Müdürlüğü incelemesiyle yeniden 2/B uygulaması yapılabilmesinin önü açıldı.

  • Şeker Pancarında Mutabakat: Şeker pancarı alım fiyatları artık dayatmayla değil; her yıl şeker fabrikasını işleten gerçek/tüzel kişiler ile üreticiler veya temsilcileri arasında yapılacak ortak bir mutabakatla (uzlaşmayla) belirlenecek.