Samsun Saathane Kulesi’nin 140 Yıllık Hikayesi

Samsun'un tarihi ve kültürel kalbi sayılan Saathane Meydanı'na adını veren, asırlık gölgesiyle şehri selamlayan Saathane Saat Kulesi, sadece zamanı gösteren bir yapı değil; Samsun'un modernleşme tarihinin, uğradığı yıkımların ve küllerinden doğuşunun en canlı şahididir. İşte Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinden 21. yüzyıla uzanan, kulenin restorasyonlar ve depremlerle şekillenen kronolojik hikayesi...

Padişah Fermanıyla Başlayan İnşaat (1886 - 1887)

Osmanlı tahtına 1876 yılında çıkan II. Abdülhamit, saltanatının 10. yıl dönümü olan 1886 yılında ülke genelindeki tüm valiliklere tarihi bir talimatname gönderdi. Şehirlerin meydanlarına saat kuleleri dikilmesini emreden bu fermanın ardından Samsun'da da kollar sıvandı.

• Konum Seçimi: O dönemki Trabzon vilayet salnamelerinde adı "İskele Meydanı" olarak geçen stratejik alanda inşaata başlandı.

• Açılış Tarihi: İnşaat süreci 1887 yılında tamamlandı ve kule, 9 Mayıs 1887 Pazartesi günü görkemli bir törenle hizmete açıldı.

• Mimari Teknik: Belçika asıllı Fransız bir mühendisin imzasını taşıyan kulede malzeme olarak Ünye taşı, teknik olarak ise bindirme taş örgü sistemi tercih edildi. Çokgen kaideli ve gövdeli tasarlanan kule, çevre evlerden çok daha yüksek olduğu için sadece zamanı göstermekle kalmıyor, aynı zamanda bir gözcü kulesi olarak da işlev görüyordu.

Teknolojik Dönüşüm ve Siren Sistemi (1933)

Zamanın akışına ve teknolojinin ilerlemesine ayak uydurmak adına kule, ilk büyük yenileme çalışmasını 1933 yılında gördü. Bu revizyon sırasında, dönemin teknolojisinin gerisinde kalan eski saat mekanizması tamamen söküldü; yerine elektrik enerjisiyle kesintisiz çalışan modern bir saat sistemi entegre edildi. Ayrıca, şehirde yaşanabilecek olası yangın ve afet durumlarında halkı hızlıca uyarmak amacıyla kuleye güçlü bir siren sistemi de eklendi.

Deprem Felaketi ve Kulenin Sökülmesi (1943 - 1948)

Kulenin tarihindeki en büyük kırılma noktası 1943 yılındaki büyük Ladik Depremi oldu. Depremin ardından yapısal olarak ağır hasar alan saat kulesinin geleceğini belirlemek üzere resmi bir uzman komisyonu kuruldu.

Kullanmadığın Eşyayı Getir, Kuponu Kap!

İçeriği Görüntüle

Komisyon, 27 Haziran 1944 tarihinde dönemin Samsun Valisi Rüknettin Nasuhioğlu’na sunduğu raporda acı gerçeği şu sözlerle ifade etti:

"Saat kulesinin onarımı veya olduğu gibi korunması olanağı bulunmadığından ufak bir depremle ya da kendiliğinden yıkılarak mal ve can kaybına neden olacağı..."

Bu teknik raporun ardından tahliye kararı alındı ve 3 Ağustos 1948 tarihinde kulenin söküm işlemlerine başlandı. Kulenin asırlık saati ise aynı yıl, yeni bir kuleye takılmak üzere Ladik Belediyesi'ne 550 lira karşılığında satıldı.

Modern Çizgiler ve İsviçre Saatleri (1977)

Kulenin sökülmesinin ardından Saathane Meydanı tam 29 yıl boyunca saat kulesiz kaldı. 1977 yılına gelindiğinde yerel yönetimin adımıyla Mimar Kemal Taner tarafından yeni bir saat kulesi projesi çizildi. Bu proje kapsamında meydana betonarme ağırlıklı yeni bir kule inşa edilirken, kulenin saat mekanizmaları ise kalitesiyle ünlü İsviçre’den özel olarak getirtilerek monte edildi.

Aslına Sadakat: Özgün Haliyle Yeniden Doğuş (2001)

1977 yılında inşa edilen kulenin, 1887 yılındaki orijinal Osmanlı mimarisiyle ve estetiğiyle hiçbir benzerlik taşımaması kent hafızasında hep bir eksiklik olarak kaldı. Bu durumu düzeltmek amacıyla Samsun Büyükşehir Belediyesi, 1 Eylül 2000 tarihinde tarihi bir restorasyon ve yeniden inşa hamlesi başlattı.

Yaklaşık 5 ay süren titiz arkeolojik ve mimari çalışmaların ardından, kulenin 1887 yılındaki ilk tasarımına tamamen sadık kalınarak yapılan yeni kulenin açılışı 30 Ocak 2001 tarihinde gerçekleştirildi. Modern mühendislik teknikleriyle asırlık estetiği birleştiren yeni kulenin teknik özellikleri ise şöyle şekillendi:

Bugün Saathane Meydanı'nı süsleyen kule, hem II. Abdülhamit döneminin estetik mirasını yaşatıyor hem de modern altyapısıyla Samsun'un en önemli simgelerinden biri olarak zamana meydan okumaya devam ediyor.