Doğumsal kalp hastalıkları, bebeklik ve çocukluk döneminde en sık izlenen yapısal sağlık sorunları arasında yer alıyor. Bu grubun içinde öne çıkan iki tanı, atriyal septal defekt (ASD) ve ventriküler septal defekt (VSD), günlük dilde ikisi de "kalp deliği" olarak anılıyor. Ancak iki hastalık kalbin farklı odacıkları arasındaki duvarda oluşuyor, dolaşım sistemi üzerinde farklı basınç ve hacim etkileri yaratıyor ve bu nedenle farklı takip ile tedavi yaklaşımları gerektiriyor.
Çocuk Kardiyolojisi Uzmanı Prof. Dr. İbrahim Cansaran Tanıdır, iki durumun aynı adla anılmasına karşın aynı hastalık olmadığını belirtiyor. Tanıdır'a göre doğru tanı ve tedavi planlaması için açıklığın bulunduğu bölgenin, büyüklüğünün ve kalp fonksiyonları üzerindeki etkilerinin birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
İki açıklık, iki farklı bölge
ASD, kalbin üst iki odacığı olan sağ ve sol kulakçığı birbirinden ayıran duvardaki açıklıktır. VSD ise alt iki odacık olan sağ ve sol karıncık arasındaki duvarda meydana gelir. Her iki durumda da kalp içinde normalde bulunmaması gereken bir kan geçişi oluşabilir.
Fark burada başlıyor: Kalbin üst ve alt odacıklarının basınç özellikleri aynı değil. Kulakçıklar arasındaki basınç farkı görece düşükken, karıncıklar arasındaki fark belirgindir. Bu nedenle ASD'de genellikle sol kulakçıktan sağ kulakçığa doğru bir geçiş olurken, VSD'de sol karıncıktaki yüksek basınç nedeniyle kanın bir bölümü sağ karıncığa geçer. Büyük VSD'lerde bu geçiş, akciğer dolaşımını erken dönemden itibaren etkileyebilir. ASD'de ise kalbin sağ tarafındaki hacim yüklenmesi zaman içinde gelişir ve çocukluk döneminde uzun süre belirgin şikâyet görülmeyebilir.
Belirtiler ne zaman ortaya çıkıyor?
ASD bulunan çocukların önemli bir bölümünde erken yaşlarda hiçbir belirti görülmeyebilir. Bazı çocuklarda çabuk yorulma, fiziksel aktivite sırasında nefes darlığı, egzersiz kapasitesinde azalma ve tekrarlayan solunum yolu enfeksiyonları izlenebilir. Küçük açıklıklar çoğu zaman rutin muayene sırasında tesadüfen fark edilir. Büyük açıklıkların uzun süre devam etmesi halinde kalbin sağ tarafında genişleme meydana gelebilir.
VSD'de tablo daha erken yaşlarda belirginleşebilir. Özellikle büyük VSD bulunan bebeklerde hızlı nefes alma, beslenirken yorulma, aşırı terleme ve yetersiz kilo alımı görülebilir. Bu belirtiler kalbin artan iş yükü ve akciğerlere giden kan miktarının artmasıyla ilişkilendiriliyor. Küçük VSD'ler ise ASD'de olduğu gibi hiçbir şikâyet oluşturmadan, yalnızca muayenede duyulan üfürümle fark edilebiliyor.
Tanıda temel araç ekokardiyografi
Her iki hastalığın tanısında çocuk kardiyolojisi muayenesi ve ekokardiyografi temel yöntemler olarak öne çıkıyor. Ekokardiyografi ile açıklığın konumu, büyüklüğü, kan akımının yönü ve kalp odacıkları üzerindeki etkileri değerlendirilebiliyor. Gerektiğinde elektrokardiyografi ve ileri görüntüleme yöntemleriyle ek incelemeler yapılabiliyor.
Bu noktada ayırıcı tanının önemi artıyor: İki tanının birbirinden ayrılması, izlenecek işlemlerin ve tedavi sırasının belirlenmesi açısından belirleyici. Aynı şekilde "kalp deliği" tanısının tek başına yeterli olmadığı, tedavi kararının anatomik ayrıntıya dayanması gerektiği vurgulanıyor.
Kendiliğinden kapanma her açıklıkta beklenmiyor
Her iki kalp deliği türünde de bazı küçük açıklıklar kendiliğinden kapanabiliyor. Küçük sekundum tipi ASD'lerde erken çocukluk döneminde kapanma görülebilirken, büyük açıklıklarda bu olasılık düşüyor. VSD'lerde ise özellikle küçük müsküler açıklıkların kendiliğinden kapanma ihtimali bulunuyor.
Ancak bütün ASD ve VSD türlerinde kendiliğinden kapanma beklenmiyor. Açıklığın anatomik özellikleri ve kalp üzerindeki etkileri bu süreçte belirleyici kabul ediliyor. Bu nedenle "kendiliğinden kapanır" beklentisiyle takibi bırakmak yerine, kardiyoloji kontrolünün sürdürülmesi gerektiği ifade ediliyor.
Tedavide yöntem seçimi hastalığa göre değişiyor
ASD ve VSD tedavisinde düzenli takip, kateter yoluyla kapatma veya cerrahi yöntemler kullanılabiliyor. Sekundum tipi ASD'lerin önemli bir bölümünde anatomik koşullar uygunsa kateter aracılığıyla kapatma gerçekleştirilebiliyor.
VSD'de kapatma yönteminin seçimi daha karmaşık bir tablo oluşturuyor. Bazı müsküler VSD'ler kateter yoluyla kapatılabilirken, birçok VSD türünde cerrahi tedavi tercih ediliyor. Her iki hastalıkta da kapatma kararı verilirken açıklığın büyüklüğü, kalpte oluşturduğu yük ve olası komplikasyon riski dikkate alınıyor.
Takip neden belirleyici?
ASD ve VSD benzer şekilde adlandırılsa da farklı klinik özelliklere sahip hastalıklar. Bu nedenle yalnızca kalp deliği tanısının bulunması, tedavi yaklaşımının belirlenmesi için yeterli görülmüyor. Kalbin anatomik yapısının ayrıntılı incelenmesi, açıklığın dolaşım üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi ve çocuğun gelişiminin düzenli takip edilmesi gerekiyor.
Erken tanı ve uygun tedavi zamanlamasıyla ASD ve VSD bulunan çocuklarda uzun vadeli kalp sağlığının korunabileceği belirtiliyor. Uzmanlar, bu içeriğin tanı yerine geçmediğini, çocuğunda üfürüm, beslenme güçlüğü, kilo alımında yavaşlama veya çabuk yorulma gibi bulgular fark eden ailelerin çocuk kardiyolojisi polikliniğine başvurması gerektiğini hatırlatıyor.
