Anayasa Mahkemesi (AYM), Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 134. maddesinde yer alan ve “gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde” Cumhuriyet savcısına bilgisayar, cep telefonu ve dijital materyaller üzerinde doğrudan arama ile kopyalama kararı verme yetkisi tanıyan kritik düzenlemeyi iptal etti. Resmi Gazete’de yayımlanan bu karar, hukuk çevrelerinde geniş bir yankı uyandırırken; telefon, bilgisayar ve hard disk gibi dijital kayıtlar üzerindeki adli incelemelerde hâkim güvencesinin artırılması yönünde tarihi bir dönüm noktası oldu.
İptal edilen yasal düzenleme kapsamında savcılar, acil durum gerekçesiyle hâkim kararı beklemeksizin dijital materyaller üzerinde arama yapılmasına, veri kopyalanmasına ve inceleme başlatılmasına karar verebiliyor, bu kararı daha sonra hâkim onayına sunuyordu. Yüksek Mahkeme ise dijital cihazların artık kişilerin özel yaşamına, banka işlemlerine, haberleşme kayıtlarına ve sağlık verilerine dair son derece kapsamlı bilgiler içerdiğini belirterek, bu uygulamanın temel hak ve özgürlükler açısından yeterli anayasal güvence sağlamadığı sonucuna vardı.
Dijital İncelemeler Özel Hayata Doğrudan Müdahaledir
AYM’nin değerlendirmesinde, dijital materyaller üzerinde yapılan arama ve kopyalama işlemlerinin klasik bir ev veya eşya aramasından çok daha ağır sonuçlar doğurduğu açıkça aktarıldı. Yüksek Mahkeme, dijital incelemelerin özel hayatın gizliliğine doğrudan müdahale niteliği taşıdığını ve haberleşme özgürlüğü açısından ciddi riskler barındırdığını vurguladı. Savcı kararının sonradan hâkim onayına sunulmasının tek başına yeterli bir hukuki koruma oluşturmadığını ifade eden mahkeme, sürecin başlangıç aşamasında da mutlaka hâkim denetiminin bulunması gerektiğine dikkat çekerek düzenlemeyi Anayasa'nın "hukuk devleti" ve "özel hayatın korunması" ilkelerine aykırı buldu.
İptal Kararı 9 Ay Sonra Yürürlüğe Girecek
Yüksek Mahkeme, adli mekanizmada bir boşluk doğmaması adına iptal kararının doğrudan yürürlüğe girmesine hükmetmedi ve yasal uyum süreci için kararın yürürlüğünü Resmi Gazete yayımından itibaren 9 ay sonrasına erteledi. Bu geçiş sürecinde mevcut adli uygulamalara devam edilecek ancak Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) bu 9 aylık süre içerisinde anayasal güvenceleri gözeten yeni bir yasal düzenleme yapması gerekecek. Meclis tarafından yeni bir düzenleme yapılmaması hâlinde, savcıların hâkim kararı olmaksızın dijital materyaller üzerinde doğrudan arama ve kopyalama emri verme yetkisi tamamen ortadan kalkacak.
Ceza hukukçuları ve bilişim uzmanları, AYM'nin bu emsal hamlesinin WhatsApp yazışmaları, sosyal medya kayıtları, bilgisayar imajları ve dijital veri kopyalama işlemleri bakımından koruyucu yeni bir dönemin kapısını aralayacağını ifade ediyor. Kararın yürürlüğe girmesiyle birlikte kolluk kuvvetlerinin dijital cihazlara müdahalesi daha sıkı bir yargısal denetimine tabi tutulacak ve savcıların tek başına dijital inceleme talimatı vermesi zorlaşarak hâkim kararı zorunluluğu çok daha güçlü bir yasal zemine oturtulacak.
