Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM), gökyüzündeki insansız hava araçlarının (İHA) operasyonel süreçlerini baştan aşağı değiştirecek köklü bir adım attı. Türk hava sahasında hızla artan drone trafiğini daha güvenli, kontrollü ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşturmayı hedefleyen kurum, “İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı” taslağını kamuoyunun ve sektör temsilcilerinin görüşüne açtı. Hazırlanan yeni yasal mevzuat; İHA'ların tasarım aşamasından üretimine, tescil süreçlerinden hava sahasındaki uçuş izinlerine ve kurallara uymayanlara yönelik ağır yaptırımlara kadar çok sayıda kritik köklü değişikliği beraberinde getiriyor.
Drone Trafiği İçin Merkezi Takip Sistemi Kuruluyor
Yeni dönemin en büyük yeniliklerinden biri, hava sahasının anlık olarak kontrol edilmesini sağlayacak teknolojik altyapı yatırımı oldu. SHGM bünyesinde kısa adı İHATTYS olan İHA Takip ve Trafik Yönetim Sistemi hayata geçirilecek. Bu merkezi yazılım platformu sayesinde, hava sahasındaki tüm İHA'ların anlık coğrafi konumları saniye saniye izlenebilecek ve uçuş güvenliği ihlalleri anında merkezden tespit edilebilecek.
Dijital ortamda yönetilecek uçuş izinleri kapsamında, aynı hava koridorunda çakışma riski bulunan uçuş rotaları sistem tarafından önceden belirlenerek operatörlere anlık uyarı sinyalleri gönderilecek. Ayrıca, askeri bölgeler veya tescilli riskli alanlar gibi coğrafi uçuş kısıtlamaları da pilotlarla anlık olarak sistem üzerinden paylaşılarak ihlallerin önüne geçilecek. Operasyonel risk seviyelerine göre uçuşlar ise "açık", "özel" ve "sertifikalı" olmak üzere üç ana kategoriye ayrılacak; kalabalık insan toplulukları üzerinde uçacak sertifikalı araçlara özel elverişlilik belgesi düzenlenecek.
Kameralı Cihazlara Kayıt ve 16 Yaş Sınırı Şartı
Hava sahasındaki güvenlik standartlarını artırmak amacıyla pilot yetkinliklerine ve cihaz özelliklerine yönelik yeni resmi kriterler getirildi. Yeni taslak mevzuata göre; açık ve özel kategoride yer alan drone modellerini gökyüzüyle buluşturacak uzaktan pilotlar için asgari yaş sınırı 16 olarak belirlendi. Ancak kalkış ağırlığı 500 gramın altında kalan C0 sınıfı hobi cihazlarında, yetkin bir gözetmen pilotun eşlik etmesi şartıyla yaş sınırı kuralı aranmayacak.
Kayıt sistemindeki en radikal değişiklik ise sensörlü cihazlar üzerinde yapıldı. Ağırlığına bakılmaksızın üzerinde kamera, mikrofon ve benzeri kişisel verileri kaydedebilen hassas sensörler taşıyan tüm İHA'lar ile açık kategorideki 500 gram ve üzeri cihazların SHGM sistemine kayıt edilmesi zorunlu hale getirildi. Ağırlığı 150 kilogramı aşan devasa İHA'lar ise doğrudan resmi Hava Aracı Sicili'ne tescil edilecek. Ayrıca Türkiye semalarında uçuş planlayan yabancı tescilli İHA operatörlerine, operasyondan en az 20 gün önce SHGM'ye başvuru yaparak izin alma şartı koşuldu. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından ruhsatlandırılan tarımsal ilaçlama drone'larına ise meskun mahal dışındaki yeşil bölgelerde sadece sistem üzerinden bildirim yaparak uçabilme kolaylığı sağlandı.
Kuralları İhlal Edenlere Savcılık Yolu Görünüyor
Yeni yasal düzenleme, sadece kuralları belirlemekle kalmıyor; hava sahasını illegal amaçlarla kullananlara yönelik uygulanacak adli ve idari yaptırım mekanizmalarını da ciddi şekilde sıkılaştırıyor. Taslak metinde yer alan yasal yükümlülüklere aykırı hareket eden, izinsiz uçuş gerçekleştiren veya belirlenen uçuş sahalarının dışına çıkarak sivil havacılık güvenliğini tehlikeye atan operatörler hakkında idari para cezası kesilecek. İhlalin boyutuna göre emniyet güçlerinin denetimlerinde kusurlu bulunan kişilerin pilotluk sertifikaları tamamen iptal edilebilecek ya da geçici süreyle askıya alınabilecek.
Güvenlik güçlerinin riskli gördüğü durumlarda, izinsiz drone uçuran şahıslar hakkında doğrudan Cumhuriyet Başsavcılıklarına suç duyurusunda bulunulmasının önü açıldı. Operatörlerin cihazlarını terör veya yasa dışı faaliyetlerde kullanmasını önlemekle yükümlü olduğunu hatırlatan SHGM, drone uçuşları esnasında çevre sakinlerinin kişisel mahremiyetini ihlal eden kişiler hakkında doğrudan Türk Ceza Kanunu (TCK) hükümlerinin tavizsiz şekilde uygulanacağını sert bir dille vurguladı. Geniş kapsamlı taslağın, resmi görüş alma sürecinin tamamlanmasının ardından kısa sürede yürürlüğe girmesi bekleniyor.
