Samsun’un tarihi ve kültürel dokusuyla öne çıkan ilçesi Vezirköprü, geleneksel el sanatlarının Karadeniz’deki en önemli kalelerinden biridir. Endüstrileşme ve plastik kullanımının yaygınlaşmasıyla yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalan Tahta Kaşık Yapımı ve Zembil Dokumacılığı, Vezirköprü’deki emektar ustaların elinde doğallığını ve estetiğini koruyarak geleceğe taşınmaktadır.
Doğadan elde edilen hammaddelerin sabır ve ustalıkla işlendiği bu iki zanaat, hem bölgenin sürdürülebilir yaşam kültürünü simgelemekte hem de eko-turizmin dikkat çeken değerleri arasında yer almaktadır.
1. Doğanın Yansımaları: Vezirköprü Zembil Dokumacılığı
Zembil; mısır bitkisinin koçanını saran dış kabukların (hasıl) kurutulup incelikle işlenmesiyle elde edilen, Karadeniz’e özgü ekolojik ve estetik bir çanta ve sepet türüdür.
-
Hammaddesi ve Hazırlığı: Mısır hasadı döneminde toplanan dış kabuklar gölgede kurutulur. Kullanım aşamasından önce esneklik kazanması için hafifçe ıslatılır.
-
Ustalık Tekniği: Islatılan mısır kabukları el yordamıyla bükülerek sicim haline getirilir. Ardından ahşap kalıplar üzerinde tığ veya örgü iğneleri yardımıyla ilmek ilmek dokunur.
-
Özellikleri ve Kullanımı: Tamamen doğal ve %100 doğada çözünür bir yapıya sahiptir. Geçmişte pazar alışverişlerinde, çay toplanmasında ve gıda saklamada kullanılan zembiller; günümüzde plaj çantası, dekoratif ev aksesuarı ve hediyelik eşya olarak büyük ilgi görmektedir.
2. Ağaca Verilen Şekil: Vezirköprü Tahta Kaşık Sanatı
Vezirköprü’nün dağ köylerinde asırlardır süregelen tahta kaşıkçılık, sert ve dayanıklı ağaçların insan emeğiyle işlenerek mutfak gerecine dönüştürülme sanatıdır.
-
Kullanılan Ağaç Türleri: Şimşir, gürgen, meşe, ceviz ve kayın ağaçları tercih edilir. Özellikle şimşir ağacı, bakteri üretmeyen sıkı dokusu ve pürüzsüz yüzeyiyle kaşık yapımının en kıymetli hammaddesidir.
-
Yapım Aşamaları:
-
Kesim ve Taslak: Yaş ağaç kütükleri kesilerek yapılmak istenen kaşığın büyüklüğüne göre taslak haline getirilir.
-
Oyme ve Biçimlendirme: "Eğsi" ve "oluklu keski" adı verilen özel el aletleriyle kaşığın hazneli kısmı oyulur, sap kısmı yontulur.
-
Zımpara ve Yağlama: Yüzeyi tamamen pürüzsüz hale getirilene kadar zımparalanır. Son aşamada kaşığın çatlamaması ve suya dayanıklı olması için zeytinyağı veya ayçiçek yağı ile doğal koruma sağlanır.
-
-
Neden Tahta Kaşık? Kimyasal madde içermemesi, tencere ve tavaları çizmemesi, yemeğin tadını değiştirmemesi ve ısıyı iletmemesi nedeniyle sağlıklı mutfakların vazgeçilmezidir.
Geleneksel Sanatların Yaşatılması ve Geleceği
Vezirköprü'de Halk Eğitimi Merkezleri, Kadın Kooperatifleri ve yerel yönetimlerin desteğiyle açılan kurslar; bu asırlık sanatları yeni nesillere aktarmayı hedeflemektedir. Özellikle mısır kabuğundan yapılan zembiller, sıfır atık ve sürdürülebilir moda akımıyla birlikte modern tasarımlarla harmanlanarak kent ekonomisine katma değer sağlamaktadır.
Vezirköprü’yü ziyaret eden yerli ve yabancı turistler, tarihi Taşhan ve arasta çarşılarında ustaların canlı performanslarını izleyebilir, bu el emeği göz nuru ürünleri doğrudan zanaatkarlardan temin edebilirler.
