Samsun’un Çarşamba ilçesindeki Ordu Mahallesi’nde bulunan Ordu Kalesi için yeni arkeolojik çalışmalar başlıyor. I. derece arkeolojik sit alanı olan kale, Yeşilırmak’a hakim konumuyla dikkat çekiyor. Daha önce yapılan kurtarma kazılarında sur duvarları, kule ve mimari yapı izleri ile çeşitli seramik, silah ve günlük kullanım buluntularına ulaşıldı. Yeni kazılar alanın tarihini daha ayrıntılı ortaya koyacak.
Samsun’un Çarşamba ilçesinde bulunan Ordu Kalesi, uzun süredir bölgenin önemli tarihi alanlarından biri olarak biliniyor. Çarşamba Ordu Mahallesi, Sarıyer Mevkii’nde yer alan kale, 121 ada 3 parsel üzerinde bulunuyor. Samsun Büyükşehir Belediyesi ile Kültür ve Turizm Bakanlığı adına Samsun Müzesi Müdürlüğü arasında imzalanan protokolle alanda yeni kazı, temizlik ve sondaj çalışmalarının başlatılması kararlaştırıldı.
Ordu Kalesi’nin bulunduğu alan, 2001 yılında I. derece arkeolojik sit alanı olarak tescil edildi. Çarşamba Belediyesi tarafından yayımlanan Tarih Boyunca Çarşamba çalışmasında kalenin Yeşilırmak’a hakim konumda bulunduğu, surların üzerinde ve çevresinde zaman içerisinde yoğun tahribat meydana geldiği aktarılıyor. Aynı kaynakta, kalenin bölge tarihinin özellikle Orta Çağ dönemine ilişkin önemli bilgiler sağlayabileceği belirtiliyor.
Ordu Kalesi nerede, nasıl gidilir?
Ordu Kalesi, Samsun’un Çarşamba ilçesindeki Ordu Mahallesi’nin Sarıyer Mevkii’nde bulunuyor. Alan, ilçe merkezinden Yeşilırmak çevresindeki yerleşimlere doğru uzanan bölgede yer alıyor ve kalenin konumu nehir vadisine hakim özellik taşıyor.
Kalenin bulunduğu yer, Çarşamba’nın doğal ve tarihi dokusunun bir arada görülebildiği alanlardan biri. Bölgedeki tarihi yapının geçmişten günümüze ulaşan kalıntıları arasında sur izleri ve farklı mimari unsurlar bulunuyor. Çarşamba Belediyesi'nin tarih yayınında da Ordu Kalesi'nin Yeşilırmak'a nazır konumuna özellikle dikkat çekiliyor.
Ordu Kalesi'nin adı, Ordu iliyle karıştırılabiliyor. Buradaki Ordu, Çarşamba ilçesine bağlı Ordu Mahallesi'nin adından geliyor. Dolayısıyla söz konusu tarihi yapı Samsun sınırları içerisinde bulunuyor.
Ordu Kalesi’nde daha önce neler bulundu?
Ordu Kalesi'ndeki arkeolojik çalışmalar aslında ilk kez bugün gündeme gelmiyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın 2018 yılı kurtarma kazıları kayıtlarında, Çarşamba Ordu Mahallesi Sarıyer Mevkii'ndeki 121 ada 3 parselde Samsun Müzesi Müdürlüğü tarafından çalışma gerçekleştirildiği görülüyor.
Çarşamba Belediyesi'nin tarih yayınında yer alan bilgilere göre önceki kurtarma kazılarında kalenin doğu ve kuzey sur duvarlarının tamamen, güney ve batı surlarının ise kısmen ortaya çıkarıldığı belirtiliyor. Bunun yanında havuz, kule ve bazı mimari mekanlara ait duvar ve temel seviyesinde izlere ulaşıldığı aktarılıyor.
Kazılarda ortaya çıkarılan materyaller arasında sırlı ve sırsız seramikler, sgraffito tekniğiyle üretilmiş seramik örnekleri, ok uçları, kesici ve delici silahlar, mızrak uçları, taş gülleler ve at kullanımına ilişkin nal gibi buluntular da yer alıyor. Bu buluntular, alanın yalnızca savunma amacı taşıyan bir yapı olmadığını, aynı zamanda günlük yaşamın sürdüğü bir yerleşim dokusuna sahip olabileceğini gösteren arkeolojik veriler arasında değerlendiriliyor.
Ordu Kalesi kaç yıllık, hangi döneme ait?
Kalenin kesin kuruluş tarihinin yeni arkeolojik çalışmalarla daha net ortaya çıkarılması bekleniyor. Çarşamba Belediyesi'nin tarih çalışmasında ise mevcut kalıntılar üzerinden 14. yüzyıl bölge tarihinin araştırılmasının hedeflendiği ifade ediliyor. Bu nedenle yapının özellikle Orta Çağ'daki bölgesel siyasi ve askeri yapı hakkında önemli bilgiler sağlayabileceği değerlendiriliyor.
Kalenin konumu da tarihsel açıdan dikkat çekici. Yeşilırmak havzasına hakim noktada bulunması, ulaşım ve yerleşim güzergahlarının kontrolü açısından stratejik bir konuma işaret ediyor. Ancak kalenin hangi siyasi yapı tarafından, hangi amaçla ve hangi tarihte inşa edildiğine ilişkin kesin sonuçların yeni bilimsel çalışmalar tamamlanmadan ortaya konulması mümkün değil.
Nitekim 2025 yılında Samsun Valiliği koordinasyonunda gerçekleştirilen arkeoloji toplantısında, Çarşamba Ordu Kalesi'nde yeni kazı çalışmalarının başlatılması gündeme alınmıştı. Dönemin haberlerinde çalışmaların Samsun Valiliği, Büyükşehir Belediyesi ve Samsun Müzesi Müdürlüğü iş birliğiyle, OMÜ Arkeoloji Bölümü'nden Doç. Dr. Kasım Oyarçin'in bilimsel danışmanlığında yürütülmesinin planlandığı aktarılmıştı.
Ordu Kalesi kazıları neden önemli?
Yeni çalışmaların en önemli amacı, bugün yalnızca bir bölümü görülebilen kale kalıntılarının arkeolojik bütünlüğünün ortaya çıkarılması olacak. İmzalanan protokol kapsamında kazı çalışmalarının yanı sıra temizlik ve sondaj faaliyetleri de gerçekleştirilecek. Çalışmaların finansmanının ise Samsun Büyükşehir Belediyesi tarafından karşılanacağı açıklandı.
Büyükşehir Belediye Başkanı Halit Doğan, Ordu Kalesi'nin gün yüzüne çıkarılması için gerekli sorumluluğu üstlendiklerini belirterek tarihi ve arkeolojik alanların yalnızca geçmişin izleri olmadığını, gelecek nesillere aktarılması gereken ortak miras olduğunu ifade etti. Bu yaklaşım, Çarşamba'daki kalenin yalnızca bilimsel açıdan değil, kültür turizmi bakımından da değerlendirilmesinin hedeflendiğini gösteriyor.
Ordu Kalesi'nin geçmişteki kurtarma kazılarında elde edilen veriler, yeni çalışmaların kapsamının genişletilmesi açısından önemli bir başlangıç noktası oluşturuyor. Özellikle surların tamamının ortaya çıkarılması, yapıların işlevlerinin belirlenmesi ve kalenin çevresindeki yerleşim dokusunun anlaşılması, Çarşamba'nın Orta Çağ tarihine ilişkin mevcut bilgileri genişletebilir.
Şu aşamada Ordu Kalesi'nde altın veya hazine bulunduğuna ilişkin resmi bir bulgu açıklanmış değil. Arkeolojik kazıların amacı da öncelikle bilimsel olarak yapı ve yerleşim tarihini ortaya çıkarmak. Bundan sonraki süreçte gerçekleştirilecek kontrollü kazılar sırasında yeni mimari kalıntıların ve arkeolojik eserlerin bulunup bulunmayacağı ise çalışmalar ilerledikçe netleşecek.
