Eşel mobil sistemi nedir? Akaryakıt fiyatlarında yeni dönem başladı

Eşel mobil sistemi nedir?

Eşel mobil, Fransızca "échelle mobile" (hareketli ölçek) kavramından türeyen bir terimdir. Türkiye'de uygulanan şekliyle, uluslararası petrol fiyatları veya döviz kurundaki artışlar nedeniyle akaryakıt maliyetleri yükseldiğinde, bu artışın Özel Tüketim Vergisi'nden (ÖTV) düşülerek tüketiciye daha az yansıtılmasını sağlayan bir mekanizmadır .

Sistem ilk olarak 1800'lerin başında Fransa'da buğday fiyatlarına yönelik olarak formüle edilmiş, Türkiye'de ise 2018 Mayıs ayında yürürlüğe girmiş ve 2021 yılının son çeyreğinde döviz kurundaki sert yükseliş nedeniyle kaldırılmıştı .

Yeni sistem nasıl işleyecek?

Resmi Gazete'de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı doğrultusunda, sistem 2 Mart 2026 tarihi baz alınarak uygulanmaya başlandı. Buna göre :

• 2 Mart'tan itibaren bazı petrol ürünlerinin fiyatı artarsa, artış tutarının yüzde 75'ine kadar bu ürünlerin ÖTV'si indirilecek

• Bu ürünlerin fiyatı düşerse de azalış tutarının yüzde 75'ine kadar ÖTV artırılacak

• Artırılan ÖTV tutarı, 2 Mart'ta uygulanan ÖTV'yi geçmeyecek

Uygulama kapsamında yapılabilecek en yüksek ÖTV indirimleri şöyle belirlendi :

• Benzin: litre başına 14,8277 TL'ye kadar

• Motorin: litre başına 13,9006 TL'ye kadar

  

  Emekli bayram ikramiyesi 5 bin TL oluyor! İşte yeni torba yasadaki artış detayları

  İçeriği Görüntüle

• LPG: kilogram başına 11,3830 TL'ye kadar

10 liralık artışın sadece 2,5 lirası vatandaşa yansıyacak

Sistemin işleyişini bir örnekle açıklamak gerekirse :

Uluslararası petrol fiyatları ve döviz kurundaki değişim nedeniyle akaryakıt fiyatlarında 10 liralık bir artış meydana gelmesi halinde, bu tutarın sadece 2,5 lirası piyasa fiyatına yansıyacak, geri kalan 7,5 lira ise vergiden (ÖTV ve buna bağlı KDV) karşılanacak.

Böylece yüksek miktarda bütçe gelirinden feragat edilerek enflasyonla mücadele önceliklendirilmiş, akaryakıt ve LPG fiyat artışlarının piyasaya sınırlı yansıması sağlanmış olacak .

Neden şimdi devreye alındı?

ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a yönelik başlattığı ortak askeri operasyon, İran'ın misillemeleri ve Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasıyla birlikte küresel petrol fiyatlarında sert yükseliş yaşandı. Brent petrolün varil fiyatı 4 Mart'ta 83,96 dolara ulaşarak savaşın başladığı 28 Şubat'tan bu yana yüzde 15'in üzerinde artış kaydetti .

Küresel petrol ve doğalgaz sevkiyatının yaklaşık yüzde 20'sinin yapıldığı Hürmüz Boğazı'nda trafiğin durma noktasına gelmesi, enerji fiyatlarındaki yükselişi tetikledi .

Bakan Şimşek'ten açıklama

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda düzenlemeyi değerlendirdi. Şimşek, şu ifadeleri kullandı :

"Jeopolitik gelişmelerin ekonomiye etkisini sınırlamak amacıyla, kamu maliyesi olarak dezenflasyonu önceliklendiren önemli bir adım attık. Geçici olduğunu değerlendirdiğimiz petrol fiyat şokunun etkisini azaltmak için eşel mobil sistemini geçici olarak devreye alıyor, akaryakıttaki fiyat artışlarının yüzde 75'e kadar olan kısmını vergilerden karşılıyoruz. Mali disiplinden taviz vermeden dezenflasyonu desteklemeye devam edeceğiz."

Sistemin amacı ne?

Eşel mobil uygulamasının temel hedefleri şöyle sıralanıyor :

• Jeopolitik gelişmelerden kaynaklanan petrol fiyatlarındaki yükselişin enflasyon üzerindeki etkisini sınırlandırmak

• Vatandaşların bütçesine etkisini azaltmak

• Tarımsal makinelerden üretime kadar hemen hemen tüm sanayilerde yoğun enerji kullanımı nedeniyle oluşabilecek üretim maliyeti artışlarının önüne geçmek

📊 Kısa Bilgi Kutusu