İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik başlattığı askeri operasyonlara karşı en sert tepki veren Avrupalı liderlerden biri olarak öne çıkıyor. Sanchez, çeşitli platformlarda yaptığı açıklamalarda savaşın uluslararası hukuka aykırı olduğunu vurgularken, küresel yönetişim sisteminin de reforme edilmesi gerektiğini savunuyor.
"Bu savaş çok büyük bir hata ve tamamen yasa dışı"
Sanchez, İspanya'nın güneyindeki Huelva kentinde Portekiz Başbakanı Luis Montenegro ile düzenlediği ortak basın toplantısında, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarını "çok büyük bir hata ve tamamen yasa dışı" olarak nitelendirdi . Sanchez, bu saldırıların yalnızca dünya barışını değil, ailelerin refahını ve ülkelerin ekonomik istikrarını da tehdit ettiğini söyledi .
İspanya Başbakanı, "Bu gerçek bir tehdit. Dünyanın barışı için tehdit olması tek başına yeterli olsa da sadece bununla kalmıyor, ailelerin refah ve huzuru, başta aile içi ekonomi olmak üzere tüm ülke ekonomisi için de bir tehdit" dedi .
Sanchez, ABD yönetimini eleştirirken diplomatik bir dil kullanmaya da özen gösterdi: "ABD halkına hayranlığım, ABD başkanlığına da saygım var. Bizim pozisyonumuz çok açık. Uluslararası yasallığı savunuyoruz. Ve müttefik ülkeler arasında biri hata veya yanlış yapmışsa, diğerinin bunu göstermesi iyidir. Ve bu savaş olağanüstü bir hatadır" .
BM Güvenlik Konseyi'nin veto sistemine eleştiri
Sanchez, İran savaşı bağlamında küresel yönetişim sisteminin sorgulanması gerektiğini belirterek, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ndeki veto hakkının sona erdirilmesi çağrısında bulundu. İspanyol lider, mevcut sistemin uluslararası krizleri çözmede yetersiz kaldığını ve daha kapsayıcı bir yapıya ihtiyaç olduğunu vurguladı.
Sanchez'in bu çıkışı, BM Güvenlik Konseyi'nin İran krizi karşısında etkisiz kalmasına yönelik artan eleştirilerin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Konseyin daimi üyelerinden ABD ve Rusya'nın farklı krizlerdeki tutumları, uluslararası toplumda reform tartışmalarını yeniden alevlendirmiş durumda.
"Rusya ve ABD dünyaya istikrarsızlık getiriyor"
Sanchez, daha da ileri giderek Rusya ve ABD'yi dünyaya büyük ölçüde istikrarsızlık getirmekle suçladı. İspanyol lider, iki büyük gücün uluslararası sistemdeki rollerinin yeniden tanımlanması gerektiğini ima etti.
Bu çıkış, Sanchez'in daha önce Ukrayna savaşı ve Gazze'deki insani kriz konusunda yaptığı açıklamalarla da tutarlılık gösteriyor. Sanchez, "Neden Ukrayna'dayız? Çünkü uluslararası hukuk ihlal edilmiştir. Bir ülkenin toprağı işgal edilmiştir. Neden Filistin'in yanındayız? Neden Gazze'deki soykırıma karşıyız? Çünkü uluslararası hukuk, aynı anlama gelen insan hakları çok açık bir şekilde ihlal edilmiştir" ifadelerini kullanmıştı .
İspanya'nın tutumu: Üsler kullanılmadı
Sanchez'in söylemlerinin ötesinde, İspanya somut adımlar da attı. Madrid yönetimi, ABD'nin İspanya topraklarındaki askeri üsleri (Endülüs'teki Morón de la Frontera hava üssü ve Rota deniz üssü) İran'a yönelik saldırılarda kullanma talebini reddetti .
İspanya Dışişleri Bakanı Jose Manuel Albares, üslerin "Savunma İşbirliği anlaşmasının dışında kalan hiçbir amaç için kullanılmadığını ve kullanılmayacağını, ayrıca Birleşmiş Milletler kararlarına uymayan hiçbir faaliyet için de kullanılmayacağını" açıkladı . Savunma Bakanı Margarita Robles de bu tür "eylemlerin" uluslararası destek gerektirdiğini, ancak İran'a yönelik saldırının böyle bir uluslararası hukuk çerçevesine sahip olmadığını vurguladı .
Bu kararın ardından ABD'ye ait yaklaşık 10 KC-135 Stratotanker tipi hava yakıt ikmal uçağı, Morón ve Rota üslerinden Avrupa'daki diğer askeri tesislere taşındı . KC-135 uçakları, uzun menzilli hava operasyonlarının sürdürülmesi için kritik öneme sahip ve savaş uçakları ile bombardıman uçaklarına havada yakıt ikmali yapıyor .
Trump'tan sert tepki, Sanchez'den geri adım yok
ABD Başkanı Donald Trump, İspanya'nın bu kararına sert tepki gösterdi. Trump, Almanya Başbakanı Friedrich Merz ile Beyaz Saray'da yaptığı görüşme sırasında, "İspanya üslerini kullanamayacağımızı söyledi, bu doğru değil. İstersek üslerini kullanabiliriz. Kimse bize üsleri kullanmamamızı söyleyemez. İspanya şu an berbat durumda. Aslında, Scott'a İspanya ile tüm ticari ilişkileri kesmesini söyledim" ifadelerini kullandı .
Trump daha sonra New York Post'a verdiği röportajda İspanya'yı "kaybeden" olarak adlandırarak eleştirilerini daha da ileri taşıdı . Ancak Sanchez, tehditlere boyun eğmeyeceğini açıkça belirtti. İspanya Başbakanı, "Sadece misilleme korkusundan ötürü, dünyaya zarar veren, değerlerimize ve çıkarlarımıza aykırı olan bir olayın suç ortağı olmayacağız" sözleriyle Washington yönetimini "suç işlemekle" suçladı .
Avrupa'da bölünmüş tepkiler
İspanya'nın bu sert tutumu, Avrupa Birliği içinde İran savaşına yönelik farklı yaklaşımları da gözler önüne serdi . Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Washington'u eleştirmekten imtina ederek daha temkinli bir yaklaşım benimsedi. Merz, "Şimdi ortaklarımıza ve müttefiklerimize ders verme zamanı değil. Çekincelerimize karşın amaçlarının pek çoğunu da paylaşıyoruz" ifadelerini kullandı .
İngiltere, Fransa ve Almanya'nın yayımladığı ortak açıklamada ise İran'ın füze ve insansız hava aracı kapasitesini kaynağında imha etmeye yönelik "gerekli ve orantılı savunma adımlarının" desteklenebileceği belirtildi .
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ise krizin diplomatik yollarla çözülmesi çağrısında bulunurken, daha temkinli bir dil kullandı .
Portekiz'den tehditlere tepki
Portekiz Başbakanı Luis Montenegro da İspanya'ya destek vererek, müttefiklik ilişkilerinde tehditlere yer olmadığını söyledi. Montenegro, Portekiz'in ABD'ye Lajes askeri üssünü kullanmasına izin verdiğini hatırlatarak, "müttefikler arasındaki ilişkiler, tehdit ve suçlamalarla yönetilmez" dedi .
Montenegro ayrıca, "Tehditler çözüm yolu değildir. İran rejiminin ciddi insan hakları ihlalleri ve nükleer silahlanma politikalarına rağmen, bölgede saldırganlığın azaltılmasını savunuyoruz" ifadelerini kullandı .
Geçmişin hataları dersi
Sanchez, açıklamalarında sık sık 2003 Irak Savaşı'na atıfta bulunarak, tarihten ders alınması gerektiğini vurguladı . 23 yıl önce George W. Bush'un Saddam Hüseyin rejiminin kitle imha silahları geliştirdiği gerekçesiyle Irak'a başlattığı savaşın, amaçlananın aksine sonuçlar doğurduğunu ve Berlin Duvarı'nın yıkılışından bu yana Avrupa'nın "yaşadığı en büyük güvensizlik dalgasını" tetiklediğini belirtti .
Sanchez, "Bu, o dönemdeki Avrupalılara Azorlar Üçlüsü'nün hediyesiydi: daha güvensiz bir dünya ve daha kötü bir yaşam" dedi .
İspanya Başbakanı, Orta Doğu'daki mevcut çatışmanın nasıl sonuçlanacağını görmek için henüz "erken olduğunu" söylese de, sonuçta ortaya çıkacak tablonun "daha adil bir uluslararası düzen" olmayacağını belirterek, ABD, İsrail ve İran'ı çatışmayı "çok geç olmadan" sona erdirmeye çağırdı .
