İran'ın 'ucuz seyir füzesi' Shahed-136 nedir?

Shahed-136 nedir? 'Kanıt' anlamına gelen intihar dronu

Shahed-136, İran'ın Shahed Havacılık Industries tarafından geliştirilen ve Farsça'da "kanıt" veya "şahit" anlamına gelen bir kamikaze dronudur . İlk kez 2021 yılında üretilmeye başlanan bu silah, aslında tek yönlü saldırı dronu veya "intihar dronu" olarak sınıflandırılıyor ve temelde güdümlü bir seyir füzesi mantığıyla çalışıyor .

Teknik özellikleri şöyle sıralanıyor:

• Uzunluk: Yaklaşık 3-3.5 metre

• Kanat açıklığı: Yaklaşık 2.5 metre

• Ağırlık: Fırlatma anında yaklaşık 200 kilogram

• Patlayıcı yük kapasitesi: 30-50 kilogram (bazı kaynaklarda 60 kilograma kadar çıkabildiği belirtiliyor)

Dronun en dikkat çekici özelliklerinden biri, motor sesi. İki zamanlı dört silindirli bir piston motoruyla çalışan Shahed-136, kendine özgü "çim biçme makinesi" veya "uçan moped" sesiyle tanınıyor . Bu ses, çatışma bölgelerinde sık sık duyuluyor ve dronun yaklaştığının habercisi oluyor.

ABD'de benzin fiyatları uçtu! Bir haftada yüzde 11 artış, Trump'a ekonomik baskı büyüyor

İçeriği Görüntüle

ABD Savunma Bakanlığı'na bağlı bir kuruluş olan SBIR'ın verilerine göre, Shahed-136 saatte 185 kilometrenin üzerinde hız yapabiliyor ve operasyonel menzili 970-1.500 kilometre arasında değişiyor . Ancak birçok uluslararası kaynak, bu menzilin 2.000 kilometreyi aştığını belirtiyor .

Basit ama etkili: Tasarım felsefesi

Shahed-136'nın en büyük avantajı, basit ve ucuz bileşenlerden üretilmesi. Drone, fırlatma sırasında roket destekleyici kullanıyor, ardından piston motoru devreye giriyor . Navigasyon için sivil GPS/GLONASS ve atalet seyrüsefer sistemi (INS) kullanıyor . Son dönemde üretilen versiyonlarda, anti-parazit modüller ve hatta uçuş sırasında rota düzeltmesi için ticari 4G/LTE modemler eklendiği belirtiliyor .

Düşük radar izi sayesinde tespit edilmesi zor olan bu dronlar, genellikle kamyon arkasına monte edilmiş rampalardan fırlatılıyor. Bu da fırlatma noktalarının tespitini ve imhasını zorlaştırıyor .

Ukrayna'dan Körfez'e: Savaş alanında kanıtlanmış etkinlik

Shahed-136, ilk kez geniş çaplı olarak Rusya'nın Ukrayna işgalinde kullanıldı. Rusya bu dronları kendi bünyesinde "Geran-2" adıyla üretip Ukrayna'nın enerji altyapısına karşı yoğun şekilde kullandı .

Şimdi ise Orta Doğu'da ABD ve İsrail'e karşı sahneye çıktı. New York Times'ın doğruladığı görüntülerde, Shahed-136'ların Bahreyn, Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki binalara çarptığı görülüyor . Dubai'deki lüks otel Fairmont Palm da bu saldırılardan nasibini alırken, Bahreyn'deki ABD Donanma üssünün de hedef alındığı bildirildi .

Uzmanlara göre İran, bu dronları stratejik bir silah olarak görüyor. New America Security Center uzmanı Seth Frantzman, "Bu dronlar, İranlılara ucuz bir hava kuvveti benzeri silah sistemi sağlıyor" diyor .

Maliyet savaşı: 20 bin dolarlık drone'a 4 milyon dolarlık önleme

Shahed-136'nın en büyük etkisi, ekonomik alanda kendini gösteriyor. Bir Shahed-136 dronunun maliyeti 20.000 ila 50.000 dolar arasında değişiyor . Buna karşılık, bu dronları önlemek için kullanılan Patriot PAC-3 füzelerinin tanesi 3 ila 4 milyon dolar arasında .

Daha gelişmiş SM-6 füzeleri ise 4,3 milyon dolara mal oluyor . Hava-hava angajmanlarında kullanılan AIM-120 AMRAAM füzeleri 1 milyon dolar, AIM-9X Sidewinder'lar ise 450.000 dolar civarında .

Bu devasa maliyet farkı, "yıpratma savaşı" kavramını yeni bir boyuta taşıyor. Stimson Center uzmanı Kelly Grieco, "Yıpratma stratejisi, İran'ın perspektifinden operasyonel olarak mantıklı. Savunmacıların önleme füzelerini tüketeceğini ve Körfez ülkelerinin siyasi iradesinin çatlayarak ABD ve İsrail'e füzeleri ve dronları bitmeden operasyonları durdurmaları için baskı yapacağını hesaplıyorlar" diyor .

Önleme oranları yüksek ama sürdürülebilirlik sorunu

BAE savunma yetkililerine göre, Patriot sistemleri Shahed-136'lara karşı yüzde 90'ın üzerinde önleme başarısı gösteriyor . Ancak asıl sorun, bu başarının sürdürülebilirliği.

ABD yılda sadece 600 kadar PAC-3 füzesi üretebiliyor . Eğer İran yoğun drone saldırılarına devam ederse, bölgedeki önleme füzesi stoklarının günler içinde tehlikeli seviyede azalabileceği belirtiliyor .

WION haber sitesinin analizine göre, ABD Donanması sadece Kızıldeniz bölgesinde Ekim 2023'ten bu yana drone ve füze önlemek için 1,1 milyar doların üzerinde mühimmat harcadı .

Düşük maliyetli alternatifler arayışı

Bu maliyet dengesizliği, ABD ve müttefiklerini daha ucuz önleme sistemleri geliştirmeye itiyor. Lazer silahları, 20 mm toplar ve elektronik harp sistemleri üzerinde çalışılıyor. İsrail'in "Iron Beam" lazer sistemi, atış başına sadece birkaç dolara mal olmayı vaat ediyor .

ABD ayrıca Shahed-136'dan tersine mühendislikle geliştirilen LUCAS (Low Cost Uncrewed Combat System) adlı kendi kamikaze dronlarını da bölgede konuşlandırdı .

Uzman görüşleri

• Becca Wasser (Bloomberg Economics savunma analisti): İran'ın 2.000 civarında balistik füzesi olduğu tahmin ediliyor, ancak Shahed drone sayısı çok daha fazla. Rusya'nın günde birkaç yüz drone üretebildiği düşünülüyor .

• Kelly Grieco (Stimson Center): "Yıpratma stratejisi İran'ın perspektifinden operasyonel olarak mantıklı. Savunmacıların önleme füzelerini tüketeceğini ve Körfez ülkelerinin siyasi iradesinin çatlayacağını hesaplıyorlar" .

• Seth Frantzman (Drone savaşları uzmanı): "Bu dronlar, İranlılara ucuz bir hava kuvveti benzeri silah sistemi sağlıyor" .

📊 Kısa Bilgi Kutusu