Sünnet Nedir ve Sağlığa Faydaları Nelerdir?

Sünnet, penisin ucunu kaplayan tıbbi adıyla prepusyum olarak bilinen derinin cerrahi bir operasyonla çıkarılması işlemidir. Bu işlemin sadece kültürel ya da dini bir ritüel olarak görülmemesi gerektiğini vurgulayan sağlık profesyonelleri, cerrahi müdahalenin sağladığı en büyük avantajın hijyen olduğunu belirtiyor.

Düzenli klinik veriler ve uzman görüşleri doğrultusunda sünnetin sağladığı en net tıbbi fayda şu şekildedir:

• Enfeksiyon Riskini Azaltır: Sünnet operasyonu, çocukluk çağında sıkça karşılaşılan idrar yolu enfeksiyonu riskini 7 ila 10 kata kadar düşürmektedir.

Sünnet İçin En Uygun Yaş Grubu Hangisi?

Sünnet zamanlamasında ebeveynler genellikle sadece okul tatillerini ya da mevsimsel koşulları referans almaktadır. Ancak uzmanlar, çocukların psikolojik gelişim evrelerinin mutlaka göz önünde bulundurulması gerektiğinin altını çiziyor. Yaş gruplarına göre tıbbi ve pedagojik tavsiyeler şu şekilde sıralanıyor:

• Yenidoğan Dönemi: Bu evrede gerçekleştirilen sünnet, vücudun kendini yenileme hızından ötürü en hızlı iyileşme sürecine sahiptir. Üstelik genel anesteziye ihtiyaç duyulmadan, sadece lokal anesteziyle kolayca tamamlanabilmektedir.

• 4 - 18 Ay Arası: Çocuğun henüz tam anlamıyla çevre bilincinin ve cinsel kimlik algısının tam gelişmediği bu dönem de fiziksel ve cerrahi açıdan oldukça uygundur.

• 2 - 6 Yaş Arası (Kritik Dönem): Bu yaş aralığı, çocukların psikoseksüel gelişim döneminde (fallik dönem) olmaları sebebiyle psikolojik açıdan hassas bir süreçtir. Bu nedenle bu yaş grubundaki çocuklarda ve doktorların gerekli gördüğü diğer durumlarda işlemin mutlaka uygun analjezi ve anestezi altında gerçekleştirilmesi önerilir.

• 6 Yaş Sonrası: 6 yaşını dolduran çocuklarda durumun ve operasyonun bilinci tam olarak oturduğu için, eğitim hayatını aksatmayacak okul veya yaz tatili dönemleri en ideal zamanlama olarak tercih edilebilir.

Göz kapaklarının ardında beliren girdaplar ve parlak noktalar, altta yatan başka bir kronik sağlık sorunu olmadığı sürece tamamen masum kabul ediliyor. Uzmanlar, bu durumun özellikle uykuya dalmadan hemen önceki evrede yaşanması halinde hipnagojik halüsinasyon olarak sınıflandırıldığını belirtiyor. Zihniniz rüya alemine doğru yola çıkarken, beyindeki görsel korteksin hala aktif kalması, bu soyut geometrik şekillerin ve dönen renklerin en temel kaynağı olarak gösteriliyor.

Günlük Fiziksel Tepkiler Işık Patlamalarını Tetikliyor

Gözünüze dışarıdan herhangi bir ışık girmemesine rağmen algılanan bu rastgele pikseller ve ışık patlamaları, tıp literatüründe fosfen etkisi olarak biliniyor. Sağlık kuruluşu verilerine göre bu pikseller; şiddetli hapşırma, içten gelen kuvvetli bir kahkaha, öksürme, burun sümkürme veya aniden ayağa kalkma gibi günlük ani fiziksel tepkilerle tetiklenebiliyor. Hatta göz kapalıyken parmaklarla kapaklara hafifçe baskı uygulamak bile göz içindeki mekanik reseptörleri uyararak bu renk cümbüşünü görmeniz için yeterli bir zemin hazırlıyor.

Her ne kadar vakaların büyük kısmı masum olsa da kapalı göz halüsinasyonlarının rastgele nesneler ve figürler görmeye kadar varması ciddi tıbbi tabloları işaret edebiliyor. Vücuttaki sodyum seviyesinin aşırı düşmesi anlamına gelen, kafa karışıklığı ve halsizlikle kendini gösteren hiponatremi gibi acil durumlarda bu vizyonlar bir belirti olarak ortaya çıkabiliyor.

İleri Yaşta Ortaya Çıkan Büyük Tehlike: Charles Bonnet Sendromu

Bu durumun ileri yaşlardaki yetişkinlerde görülmesi ise çok daha farklı bir tıbbi boyuta işaret ediyor. Yaşlı bireylerde halk arasında sarı nokta hastalığı olarak bilinen makula dejenerasyonuna bağlı görme kayıpları, Charles Bonnet sendromu adı verilen bir rahatsızlığı tetikleyebiliyor.

İngiltere Ulusal Sağlık Sistemi raporlarına göre bu sendromu yaşayan kişiler; hareketli veya sabit, siyah beyaz ya da renkli şekiller, insan figürleri, hayvanlar veya karmaşık nesneler görebiliyor. Uzmanlar, fosfenlerin aksine bu tür hayalet vizyonların genellikle gözler açıkken de yaşanabildiğine, aniden ortaya çıkıp dakikalarca hatta saatlerce sürebildiğine dikkat çekerek bu semptomları yaşayanların mutlaka bir göz hekimine başvurması gerektiğini önemle vurguluyor.

💻 Neden Masa Başı Çalışanları Daha Fazla Ağrı Çekiyor?

Dr. Murat Yaycı, insan vücudunun sürekli harekete programlandığını ancak günümüz ofis düzeninin buna izin vermediğini belirtiyor. Dizüstü bilgisayar ekranlarına bakmak için başın aşağı eğilmesi ve klavye kullanımı için omuzların kasılması gibi yanlış ergonomik düzenlemeler, kas-iskelet sistemine aşırı yük bindiriyor.

⏰ Vücudun “Küçük” Ama Önemli Sinyalleri

Dr. Yaycı, ağrıların bir anda ortaya çıkmadığını, vücudun mutlaka önceden uyardığını söylüyor:

“Gün sonunda hafif bir sırt gerginliği, bilgisayara bakarken hafif bir göz yorgunluğu veya boyun döndürünce çıkan ‘kütürtü’ sesi birer uyarıdır. Bu sinyalleri ‘geçici yorgunluk’ olarak görmezden gelmek, 6 ay sonra kronik boyun fıtığı veya sürekli omuz ağrısına dönüşebilir.”

Özellikle bacaklara vuran uyuşma, kalçada otururken oluşan batma veya klavye yazarken bilekte hissedilen karıncalanma gibi şikayetlerin bir haftadan uzun sürmesi durumunda mutlaka bir fizyoterapist veya uzman doktora danışılması gerektiğini vurguluyor.

🧘‍♂️ 45 Dakikada Bir Esneyin, 1 Dakika Yürüyün

Atabay Medikal Direktörü, masa başı çalışanların alışkanlıklarını değiştirmek için büyük bir spor salonuna ihtiyaçları olmadığını, mikro molaların yeterli olduğunu belirtiyor.

İşte Ofis Koltuğunda Yapılabilecek 3 Basit Hareket:

1. Boyun Esnetme: Kulak omuza değmeye çalışıyormuş gibi başı yavaşça sağa sola yatırın (her iki tarafta 10 saniye tutun).

2. Omuz Daireleri: Eller serbest şekilde omuzlarınızı önce ileri, sonra geri doğru 10’ar kez döndürün.

3. Bel Açma: Sandalyede dik oturup, belinizi hafifçe arkaya yaslayıp esneyin (Kedi-Deve hareketi gibi).

🪑 Ergonomi Altın Kuralı: Göz Hizası ve Bel Desteği

Dr. Yaycı, en iyi egzersizin bile hatalı bir oturma pozisyonunu düzeltmeyeceğini söylüyor:

• Monitör: Ekranın üst kenarı, göz hizanızda olmalıdır (Başın öne eğilmesini engeller).

• Sandalyenin Bel Desteği: Sandalyenizin kıvrımı, bel boşluğunu (Lomber Lordoz) tam olarak doldurmalıdır. Eğer yoksa, küçük bir yastık veya katlanmış havluyu belinizin arkasına koyun.

• Dirsek ve Bilek: Dirsekler masada 90 derece olmalı, bilekler klavyede düz durmalıdır (Bilek destekli mouse pad kullanımı önerilir).

📌 Ne Zaman Doktora Gitmeli?

Dr. Yaycı, ergonomi ve egzersize rağmen geçmeyen ağrılarda dikkatli olunması gerektiğini söylüyor. Aşağıdaki belirtiler varsa vakit kaybetmeden bir Ortopedi veya Fizik Tedavi uzmanına görünün:

• Kol, bacak veya parmaklarda hissizlik (uyuşma) veya karıncalanma (sinir sıkışması belirtisi).

• Ağrının bir bacağa veya kola vurması, yayılması.

• Uzun süreli (birkaç hafta) geçmeyen, uykuyu bölen şiddetli ağrılar.

• Ellerde kavrama gücü kaybı (bardak, kalem düşürme).

🤔 Hantavirüs Nedir ve Hangi Hastalıklara Yol Açar?

Hantavirüs, kemirgenler (fare ve sıçanlar) tarafından taşınan, insanlarda iki ciddi tabloya neden olabilen bir RNA virüsüdür .

Uzmanlar, virüsün yol açtığı başlıca iki sendrom olduğunu belirtiyor:

• Hantavirüs Pulmoner Sendromu (HPS): Daha çok Amerika kıtasında görülen bu tür, akciğerleri hedef alarak solunum yetmezliğine yol açar ve ölüm oranı %30-50 arasında değişir .

• Hemorajik Ateş ve Böbrek Sendromu (HFRS): Avrupa ve Asya’da daha yaygın olan bu tür ise böbrek yetmezliği ve kanama bozukluklarıyla seyreder .

🐀 Hantavirüs Nasıl Bulaşır?

Dr. Öğr. Üyesi Saliha Ayan, bulaşmanın genellikle solunum yoluyla gerçekleştiğini söylüyor. Virüs, enfekte kemirgenlerin idrarı, dışkısı veya tükürüğü ile kontamine olmuş tozların havaya karışması ve bu partiküllerin solunmasıyla insanlara geçer .

⚠️ Belirtileri Grip ile Karışabiliyor

Hantavirüs enfeksiyonunun en büyük tehlikelerinden biri, başlangıç belirtilerinin grip, nezle ya da mevsimsel hastalıklarla neredeyse aynı olmasıdır. Virüsle temastan 1 ila 8 hafta sonra ortaya çıkan belirtiler şöyle sıralanıyor :

🩺 Erken Dönem Belirtileri (Dikkat!)

• Yüksek Ateş: Aniden başlayan, 38°C’nin üzerinde ateş.

• Kas Ağrıları: Özellikle sırt, kalça ve bacaklarda yoğun hissedilen şiddetli ağrılar .

• Baş Ağrısı ve Baş Dönmesi

• Bulantı, Kusma ve Karın Ağrısı

• Halsizlik ve Bitkinlik

🚨 İleri Dönem Belirtileri (Acil Servis)

Eğer kişi bir depo veya ahır temizliği yaptıysa ve bu belirtiler başladıysa, zamanlama çok önemlidir. Hastalık ilerlediğinde şu tablolar ortaya çıkar:

1. Nefes Darlığı ve Öksürük: Akciğerlerde sıvı toplanması (ödem) nedeniyle kişi nefes almakta zorlanır .

2. Böbrek Sorunları: İdrar miktarında ciddi azalma, vücutta şişlik.

3. Tansiyon Düşüklüğü ve Şok: Damar geçirgenliğinin artması sonucu hayati tehlike oluşur .

🏥 Tedavisi Var mı? Aşısı Bulunuyor mu?

Dr. Saliha Ayan, şu anda hantavirüs için kesin tedavi sağlayan bir ilaç veya yaygın kullanılan bir aşı bulunmadığını belirtmektedir .

• Destek Tedavisi: Tedavinin temelini, hastanın hayati fonksiyonlarını desteklemek oluşturur. Bu nedenle yatış ve gözlem şarttır.

• Yoğun Bakım: Ağır vakalarda, nefes almayı desteklemek için oksijen tüpü veya solunum cihazı (ventilatör) gerekebilir .

• Diyaliz: Böbrek yetmezliği gelişen hastalarda geçici diyaliz uygulanabilir.

Önemli Not: Her ne kadar spesifik bir ilaç olmasa da, erken teşhis ve hastaneye yatış hayatta kalma şansını dramatik ölçüde artırmaktadır.

🛡️ Korunma Yöntemleri: Kapalı Alanlarda Temizlik Kuralları

Hantavirüsten korunmanın en etkili yolu, kemirgenlerle teması kesmek ve özellikle kapalı alanları doğru şekilde temizlemektir. Dr. Saliha Ayan ve Sağlık Bakanlığı yetkilileri şu altın kuralları sıralıyor :

• Alanları Havalandırın: Temizliğe başlamadan önce kapalı alanı en az 30 dakika boyunca havalandırın.

• Kuru Süpürmek Yasak! Fare dışkısı veya idrarı bulunan alanları asla süpürmeyin veya kuru bezle silmeyin. Bu, virüsü havaya kaldırarak solunmasına neden olur.

• Eldiven ve Maske Şart: Temizlik sırasında mutlaka lastik eldiven ve N95/FFP3 tipi maske takın.

• Dezenfekte Edin: Fare atıklarının üzerine çamaşır suyu karışımı (10 ölçü suya 1 ölçü çamaşır suyu) dökün ve en az 5-10 dakika bekletin.

• Islak Temizlik: Ardından ıslak bez veya kağıt havlu ile silerek atıkları toplayın ve poşete koyun.

• Riskli Meslekler: Tarım, inşaat, depo ve hayvancılık sektöründe çalışanlar bu kurallara ekstra dikkat etmeli.

📌 Kısa Bilgi Kutusu: Hantavirüs

Bu yazıda, evinizde kemirgen varsa karşılaşabileceğiniz en yaygın hastalıkları (Hantavirüs, Leptospiroz, Veba, Tularemi vb.), bu hastalıkların belirtilerini ve en önemlisi korunma yollarını uzman kaynaklarına dayandırarak açıklıyoruz.

Kemirgenler Neden Tehlikelidir?

Fare ve sıçanlar, dünya genelinde "vektör" olarak adlandırılan, yani hastalık taşıyıcısı canlıların başında gelir. Bir kemirgenin hasta görünmesine gerek yoktur; sağlıklı görünen bir fare dahi Hantavirüs, Leptospira bakterisi veya Salmonella taşıyor olabilir.

Bu hastalıklar genellikle şu yollarla bulaşır :

1. Solunum Yolu ile: Farelerin idrar veya dışkılarının toz haline gelmiş partiküllerini solumak.

2. Temas ile: Kemirgenlerin idrar veya dışkısının çatlamış cilt veya göz, burun gibi mukozalara temas etmesi.

3. Besin Yolu ile: Kemirgenlerin temas ettiği veya dışkıladığı kontamine yiyecek veya suyu tüketmek.

4. Isırık ile: Doğrudan fare veya sıçan ısırığı (nadir ama mümkün).

[related-posts id="53902" color="bg-primary"][/related-posts]

Kemirgenlerin Bulaştırdığı Başlıca Hastalıklar

1. Hantavirüs (Hantavirus Pulmonary Syndrome)

Özellikle son günlerde Ruhi Çenet’in yaşadığı gemi faciasıyla sıkça duyulmaya başlanan Hantavirüs, en ölümcül kemirgen kaynaklı hastalıklardan biridir.

• Nasıl Bulaşır? En yaygın bulaşma yolu, enfekte kemirgenlerin (özellikle "colilargo" yani uzun kuyruklu fare türü) dışkı, idrar veya tükürüğünün havaya karışan partiküllerinin solunmasıdır .

• Belirtileri: Hantavirüs, genellikle iki evrede seyreder:

  • Erken Evre (Başlangıç): Yüksek ateş, şiddetli kas ağrıları, yorgunluk, baş ağrısı, mide bulantısı, ishal .

  • Geç Evre (Solunum): Nefes darlığı, öksürük, göğüste sıkışma hissi. Bu evre, akciğerlerin sıvı ile dolmasına (ödem) yol açar ve acil müdahale gerektirir.

• Önemli Not: Hantavirüs, insandan insana bulaşmaz . Ancak hastalık ilerledikten sonra ölüm oranı yüksektir.

2. Leptospiroz (Leptospirosis)

Özellikle sel suları, lağım suları veya nemli mahallelerde sık görülen bakteriyel bir enfeksiyondur.

• Nasıl Bulaşır? Enfekte kemirgenlerin (özellikle sıçanlar) idrarıyla kirlenmiş su veya toprak ile temas edilmesi. Bakteri, vücuttaki çatlaklardan veya göz/ burun mukozasından girer .

• Belirtileri:

  • Yüksek ateş, titreme.

  • Şiddetli baş ağrısı (özellikle göz arkasında).

  • Kas ağrıları (özellikle baldır ve bel bölgesi).

  • Kusma, ishal, kızarıklık.

  • İlerleyen vakalarda sarılık (cilt ve göz akında sararma), böbrek yetmezliği ve menenjit görülebilir.

3. Veba (Hıyarcıklı Veba - Plague)

Orta Çağ’da milyonlarca insanı öldüren "Kara Ölüm" olarak bilinen veba, günümüzde nadir görülse de hala belirli bölgelerde (ABD’nin kırsal bölgeleri, Madagaskar, Orta Asya) ve ev faresi popülasyonunda görülebilir.

• Nasıl Bulaşır? Enfekte farelerin üzerinde yaşayan pirelerin ısırmasıyla veya enfekte bir kemirgenin vücut sıvılarıyla temasta.

• Belirtileri: Ani başlayan yüksek ateş, halsizlik, lenf bezlerinde (kasık, koltuk altı, boyun) aşırı ağrılı şişlikler (hıyarcık).

4. Tularemi (Tavşan Ateşi)

Kemirgenler ve tavşanlar üzerinde taşınan bir bakterinin neden olduğu hastalıktır.

• Nasıl Bulaşır? Enfekte bir kemirgenin leşiyle temas, enfekte hayvanın ısırması veya kontamine suyun içilmesi.

• Belirtileri: Deride yaralar (ülser), lenf bezlerinde şişme, bademcik iltihabı, göz enfeksiyonları ve zatürre.

5. Salmonella ve Diğer Gıda Zehirlenmeleri

Fareler, mutfak dolaplarına veya açıkta kalan gıdalara girdiklerinde dışkılarıyla buraları kirletirler.

• Nasıl Bulaşır? Fare dışkısıyla temas eden yiyecekleri pişirmeden veya iyi yıkamadan tüketmek.

• Belirtileri: Şiddetli ishal, kusma, karın krampları ve ateş.

Kemirgen İstilasına Karşı Korunma Yolları

En iyi tedavi, hastalığa yakalanmamaktır. Evinizde kemirgen varlığını fark ettiğiniz anda aşağıdaki adımları harfiyen uygulayın:

Evde Alınacak Önlemler (İstila Öncesi)

1. Gıda Güvenliği: Tüm yiyecekleri (ekmek, meyve, kuru gıda) hava geçirmez cam veya metal kaplarda saklayın. Bulaşık tezgahında kırıntı bırakmayın.

2. Delikleri Kapatın: Boru girişleri, havalandırma menfezleri ve kapı altlarındaki 0.5 cm’den büyük her türlü boşluğu çelik yünü (müşk) ve macunla kapatın. Fareler çelik yününü kemiremez.

3. Düzenli Temizlik: Garaj, bodrum ve çatı katları gibi kullanılmayan alanları karton yığınlarından arındırın. Kartopları fareler için ideal yuvalardır.

4. Bahçe Düzeni: Evin duvarına yaslanmış odun veya taş yığınlarını kaldırın. Çöp kutularının ağzını sıkıca kapalı tutun.

Temizlik Yaparken Dikkat Edilmesi Gerekenler (Aktif İstila)

Eğer evinizde fare dışkısı veya yuva bulduysanız, hastalığa yakalanmamak için şu kurallara uyun :

1. Odayı Havalandırın: Temizlik öncesinde en az 30 dakika pencere ve kapıları açarak ortamın havalanmasını sağlayın. Bu, havaya karışmış virüslerin dağılmasını sağlar.

2. Koruyucu Ekipman Kullanın: Lateks eldiven ve N95 maskesi (veya daha yüksek korumalı) takmak şarttır. Gözlük kullanmanız da önerilir .

3. Süpürmeyin veya Süpürge Kullanmayın! Fare dışkısını süpürmek veya süpürge ile savurmak, virüslerin havaya sıçramasına ve solunmasına neden olan en büyük hatadır.

4. Islak Temizlik Yapın: Dışkı ve idrarın üzerine çamaşır suyu (1 ölçü çamaşır suyu : 10 ölçü su) veya dezenfektan dökün. 5-10 dakika bekleyin. Ardından kağıt havlu ile alın ve çift poşetli çöpe atın .

5. Ellerinizi Yıkayın: Eldivenleri çıkardıktan sonra ellerinizi en az 20 saniye boyunca sabun ve suyla yıkayın.

Son Çare: İlaçlama ve Uzman Desteği

Eğer popülasyon kontrol edilemiyorsa, fare kapanı veya zehirli yemler kullanılabilir. Ancak zehirli yemler kullanıyorsanız, ölü fareleri eldivenle alıp poşetlemeniz gerekir; çünkü ölü bir fare bile üzerindeki pirelerle (veba riski) veya zehirli leşi yiyen evcil hayvanlarınız için risk oluşturur. Geniş çaplı bir istilada profesyonel bir haşere kontrol şirketi çağırmak en doğrusudur.

Erken Müdahale Hayat Kurtarır

Fare veya sıçan görüldüğünde yapılan en yaygın hata, "sadece bir tane var, rahatsız etmezsem gider" düşüncesidir. Kemirgenler asla yalnız gezmez; bir tane gördüyseniz, duvarların içinde muhtemelen 10 tane daha vardır.

Hantavirüs gibi ölümcül hastalıklardan korunmanın tek yolu temizlik ve hijyen disiplinidir. Yüksek ateş, nefes darlığı veya şiddetli kas ağrılarınız varsa ve evinizde kemirgen öyküsü varsa, vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurun ve doktorunuza fare temasını mutlaka söyleyin.

Nekrotizan Fasiit Nedir?

Nekrotizan fasiit, cilt altındaki fasya adı verilen bağ dokusunun ve bu bölgedeki yumuşak dokuların hızla ölmesine (nekroz) neden olan ciddi bir bakteriyel enfeksiyondur . Halk arasında “et yiyen bakteri” olarak anılmasının nedeni, enfeksiyonun dokuları âdeta tüketerek büyük hasarlar oluşturmasıdır .

Hastalık oldukça nadir görülmekle birlikte, ilerleme hızı ve yol açtığı yıkıcı tablo nedeniyle tıbbi bir acil durum olarak kabul edilir. Erken teşhis ve müdahale edilmediği takdirde, saatler içinde septik şoka ve çoklu organ yetmezliğine yol açarak ölümle sonuçlanabilir .

Et Yiyen Bakterinin Nedenleri ve Bulaşma Yolları

Nekrotizan fasiite genellikle tek bir bakteri türü değil, birden fazla bakteri birlikte neden olabilir. En sık rastlanan etken, genellikle boğaz enfeksiyonlarına yol açan A Grubu Streptokok (Streptococcus pyogenes) bakterisidir . Bunun yanı sıra bazı durumlarda şu bakteriler de bu tabloya yol açabilir:

Nasıl Bulaşır?

Enfeksiyon, vücuda giriş kapısı görevi gören aşağıdaki durumlar sonucunda gelişebilir :

• Ciltteki Kesik ve Sıyrıklar: En sık karşılaşılan bulaşma yoludur.

• Cerrahi Yaralar ve Enjeksiyonlar: Ameliyat bölgeleri veya iğne batması.

• Böcek Isırıkları ve Yanıklar: Cilt bütünlüğünü bozan her türlü durum.

• Hijyenik Olmayan Dövme/Piercing:

• Kirli Su Teması: Gölet, kaplıca veya denizde açık yara ile yüzmek.

Et Yiyen Bakteri Belirtileri Nelerdir?

Nekrotizan fasiitin en tehlikeli yönlerinden biri, başlangıç belirtilerinin grip veya basit bir cilt enfeksiyonuyla (selülit) karışabilmesidir. Ancak ağrı, ciltteki bulgulara göre çok daha şiddetlidir ve hızla kötüleşir.

Erken Dönem Belirtileri

Hastalığın ilk 24 saat içinde ortaya çıkabilecek işaretleri şunlardır :

• Orantısız Şiddetli Ağrı: Ciltte henüz çok belirgin bir kızarıklık yokken, yara bölgesinde beklenenden çok daha fazla ağrı hissedilir.

• Grip Benzeri Şikayetler: Yüksek ateş, titreme, mide bulantısı, halsizlik ve kas ağrıları.

• Cilt Değişiklikleri: Enfeksiyon bölgesinde hafif kızarıklık, şişlik ve bölgede ısı artışı .

İleri Dönem Belirtileri

Bakteriler yayıldıkça ve doku ölümü arttıkça daha ciddi belirtiler görülür :

• Cilt Renginde Değişim: Kızarıklık yerini morarmaya, ardından iri kabarcıklar (bül) ve siyahlaşan (nekrotik) yaralara bırakır.

• Kötü Koku: Ölü dokunun oluşmasıyla birlikte enfekte bölgeden kötü bir koku gelebilir.

• Şok Belirtileri: Tansiyon düşüklüğü, bilinç bulanıklığı, çarpıntı ve hızlı solunum (sepsis).

Uyarı: Vücudunuzda hızla büyüyen bir şişlik, dayanılmaz bir ağrı veya yüksek ateşten birkaçının bir arada olduğu durumlarda vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurmalısınız.

Risk Faktörleri ve Önlemler

Her ne kadar sağlıklı bireylerde de görülebilse de, bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler enfeksiyona karşı daha savunmasızdır. Yüksek risk grupları şunlardır :

• Kontrolsüz Diyabet Hastaları

• Kanser ve Kronik Böbrek Yetmezliği Hastaları

• Alkol veya Madde Bağımlıları

• Bağışıklık Sistemini Baskılayan İlaç Kullananlar (Kortizon vb.)

Alınabilecek Önlemler

Enfeksiyon riskini en aza indirmek için uygulanması gereken basit ama etkili yöntemler :

1. Yaraları Temizleyin: Cildinizde oluşan herhangi bir kesik veya sıyrığı sabun ve suyla iyice temizleyin.

2. Yaraları Kapatın: Enfeksiyon riskini önlemek için temiz yaraları steril bir bez veya yara bandı ile kapatın.

3. Kirli Sulara Dikkat: Açık bir yaranız varken deniz, göl veya havuz gibi ortamlarda yüzmekten kaçının .

4. El Hijyeni: Özellikle hasta bireylerle temas ettikten sonra ellerinizi sık sık yıkayın.

Teşhis ve Tedavi Yöntemleri

Teşhis: Doktorlar, ağrının cilt bulgusuna göre çok şiddetli olmasından şüphelenir ve tanıyı hızlandırmak için şu yöntemlere başvurur :

• Kan Testleri: Enfeksiyon değerlerine (CRP, Lökosit) ve organ yetmezliği belirteçlerine bakılır.

• Görüntüleme (BT/MRG): Enfeksiyonun yayılımını ve doku altındaki gaz birikimini tespit etmek için.

• Cerrahi Keşif: En kesin tanı yöntemidir. Şüpheli bölge küçük bir kesi ile açılarak dokunun durumu incelenir.

Tedavi (Hayat Kurtaran Müdahale): Tedavi, genellikle yoğun bakım koşullarında ve multidisipliner bir ekip (Enfeksiyon Hastalıkları, Genel Cerrahi) tarafından yürütülür .

1. Cerrahi Debridman (Temizlik): Tedavinin en kritik adımıdır. Ölü ve enfekte tüm dokular, hastanın sağlıklı dokusuna ulaşana kadar cerrahi olarak temizlenir. Bu işlem birden fazla kez tekrarlanabilir.

2. Antibiyotik Tedavisi: Enfeksiyonu kontrol altına almak için damar yoluyla yüksek doz, geniş spektrumlu antibiyotikler uygulanır.

3. Yoğun Bakım Desteği: Gelişen şok tablosuna karşı hastanın tansiyonu, solunumu ve organ fonksiyonları desteklenir. Bazı merkezlerde yardımcı tedavi olarak Hiperbarik Oksijen de kullanılabilir .

Kısa Bilgi Kutusu: Nekrotizan Fasiit

Andropoz Belirtileri Sadece Cinsel Yaşamla Sınırlı Değil

Birçok erkek, andropozu sadece cinsel performansla ilişkilendirse de hormonal değişimlerin etkisi vücudun tamamına yayılıyor. Testosteron hormonunun kademeli düşüşü; enerji düzeyinden kas gücüne, ruh halinden metabolik dengeye kadar pek çok alanı etkiliyor.

Andropozun en sık karşılaşılan sinyalleri şunlardır:

• Cinsel istekte (libido) belirgin azalma ve sertleşme kalitesinde düşüş.

• Kronik yorgunluk, halsizlik ve genel enerji kaybı.

• Kas kütlesinde azalma ve özellikle karın bölgesinde yağlanma.

• Konsantrasyon güçlüğü, zihinsel yavaşlama ve motivasyon kaybı.

• Uyku bozuklukları ve depresif ruh hali.

"Her Yorgunluk Andropoz Değildir"

Op. Dr. Elnur Allahverdiyev, teşhis sürecinde dikkatli olunması gerektiğinin altını çiziyor. Günlük yaşamda sıkça rastlanan yorgunluk veya isteksizlik halleri her zaman düşük testosteron anlamına gelmeyebilir.

"Tiroid hastalıkları, diyabet, obezite, uyku apnesi ve kronik stres de benzer semptomlara yol açabilir. Bu nedenle altta yatan neden doğru analiz edilmeden yapılan rastgele hormon takviyeleri hem faydasız hem de riskli olabilir."

Kişiye Özel Tedavi ve Bütüncül Yaklaşım

Andropoz yönetiminde modern tıp, "tek tip" tedavi yerine kişiye özel planlama üzerinde duruyor. Tedavinin temelini yaşam tarzı değişiklikleri oluştururken, gerekli durumlarda tıbbi müdahaleler devreye giriyor.

Doğal Yollarla Testosteron Desteği:

1. Düzenli Egzersiz: Kas kütlesini korumak hormon üretimini tetikler.

2. Kaliteli Uyku: Testosteron sentezinin büyük bölümü uyku sırasında gerçekleşir.

3. Sağlıklı Beslenme ve Kilo Kontrolü: İdeal kiloda kalmak, hormonal dengenin korunması için kritiktir.

Tıbbi gereklilik durumunda ise uzman kontrolünde jel, enjeksiyon veya farklı formlarda testosteron replasman tedavisi planlanabiliyor. Uzmanlar, bu süreçte düzenli takibin ve eşlik eden diğer sağlık sorunlarının (psikolojik faktörler, metabolik hastalıklar vb.) birlikte ele alınmasının başarı şansını artırdığını belirtiyor.

Gastritin ve yaygın tutulum gösteren gastritlerin en sık nedenlerinden biri Helicobacter pylori enfeksiyonudur. Bunun yanı sıra özellikle ağrı kesiciler başta olmak üzere bazı ilaçların bilinçsiz ve uzun süreli kullanımı, sigara ve alkol tüketimi, safra reflüsü, bazı otoimmün durumlar ve eşlik eden bazı hastalıklar da mide mukozasında hasara yol açabilir. Hastaların, endoskopi raporlarındaki “pangastrit” ifadesini görünce ciddi ve farklı bir hastalıkla karşı karşıya olduklarını düşünebildiklerini paylaşan Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi’nden Gastroenteroloji Uzmanı Prof. Dr. Melih Özel, “Oysa önemli olan yalnızca raporda yazan ifade değil; hastanın şikâyetleri, endoskopi bulguları, gerekirse alınan biyopsi örnekleri ve altta yatan nedenin birlikte değerlendirilmesidir” şeklinde konuştu.

Alarm veren şikayetler önemsenmeli

Günlük yaşamda beslenme alışkanlıkları, kontrolsüz ilaç kullanımı, sigara, alkol ve çeşitli yaşam tarzı faktörleri mide sağlığını doğrudan etkileyebilir. Mide yakınmaları olan kişilerin; kusma, yutma güçlüğü, istemsiz kilo kaybı, kansızlık, siyah renkli dışkılama ya da mide-bağırsak kanaması düşündüren belirtiler yaşaması durumunda gecikmeden bir uzmana başvurmaları gerektiğini vurgulayan Özel, “Buna karşılık alarm bulguları olmayan birçok gastrit vakası, doğru saptandığında ve uygun şekilde yönetildiğinde kolaylıkla kontrol altına alınabilir” dedi.

Gastroenteroloji Uzmanı Prof. Dr. Melih Özel gastritten korunmak ve mide sağlığını desteklemek için önerilerini paylaştı:

1. Öğünler mideyi zorlamayacak şekilde düzenlenmeli, aşırı büyük porsiyonlardan kaçınılmalı.
2. Aşırı yağlı, çok baharatlı, kızartılmış ve kişide yakınma oluşturan gıdalar dikkatle tüketilmeli.
3. Özellikle ağrı kesici türü ilaçlar; gereksiz, kontrolsüz ve uzun süreli kullanılmamalı.
4. Helicobacter pylori açısından gerekli durumlarda hekim değerlendirmesi yapılmalı.
5. Sigara ve alkol, mide mukozasını olumsuz etkileyebileceği için mümkün olduğunca sınırlandırılmalı.
6. Stres tek başına gastritin doğrudan nedeni olmasa da mide şikâyetlerini artırabileceğinden, yaşam düzeni ve stres yönetimi önemsenmeli.
7. Uzun süren veya tekrarlayan mide şikâyetleri ihmal edilmemeli, uygun zamanda hekime başvurulmalı.

"C" Şeklinde Sarma Tekniği Hayat Kurtarıyor

Diş ipinin sadece iki diş arasına girip çıkması yeterli değil. Dr. Güler, etkin bir temizlik için şu adımları öneriyor:

• İdeal Uzunluk: Kontrolü kaybetmemek için yaklaşık 30-40 santimetrelik bir ip parçası koparılmalı.

• Nazik Geçiş: İp, dişlerin temas noktasından sert hareketlerle değil, yavaşça ve kontrollü şekilde geçirilmelidir.

• C Formu: İp araya girdikten sonra dişe "C" şekli verilerek sarılmalı ve diş etinin 1 mm altına kadar nazikçe ilerletilmelidir.

Neden Akşam Yatmadan Önce Kullanılmalı?

Uzmanlar, diş ipi kullanımı için en uygun zamanın akşam saatleri olduğunu belirtiyor. Gece uyku sırasında tükürük salgısının azalması, ağızdaki yiyecek artıklarının hızla bakteri plağına ve çürüğe dönüşmesine neden oluyor. Akşam fırçalama sonrası yapılan ara yüz temizliği, bu süreci durdurmak için en kritik savunma hattını oluşturuyor.

Doğru Bilinen Yanlış: "Diş İpi Araları Açar mı?"

Toplumda yaygın olan "diş ipi dişlerin arasını açar" inanışının gerçeği yansıtmadığını belirten Dr. Güler; aksine, yanlış ve sert kullanımın diş etine zarar vererek diş eti çekilmesine yol açtığını, bunun da aralık oluştuğu izlenimi yarattığını ifade etti.

Dolgulara Zarar Verir mi?

Doğru yapılmış bir dolgu veya kaplamanın diş ipinden etkilenmeyeceğini vurgulayan Güler, eğer ip dolguya takılıyorsa sorunun ipte değil, dolgunun uyumsuzluğunda olduğunu ve bir hekime danışılması gerektiğini hatırlattı.

Her yıl 16 Nisan’da kutlanan Dünya Ses Günü, insan sesinin hayatımızdaki önemine dikkat çekmeye devam ediyor. Bu kapsamda açıklamalarda bulunan Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dil ve Konuşma Terapisi Bölüm Başkan Yardımcısı Dr. Öğr. Üyesi Maral Yeşilyurt, sesin yalnızca bir iletişim aracı olmadığını vurguladı.

Yeşilyurt, “İnsan sesi sadece iletişim için değil; kişiliğimizin, duygularımızın ve kültürel kimliğimizin de bir parçasıdır” ifadelerini kullanarak özellikle sesi yoğun kullanan meslek gruplarının risk altında olduğuna dikkat çekti.

Olayın Detayları

Uzmanlara göre toplumun yaklaşık yüzde 7’si yaşamının bir döneminde ses bozukluğu yaşıyor. Öğretmenler, çağrı merkezi çalışanları, avukatlar, sanatçılar ve din görevlileri gibi meslek grupları ise bu risk grubunun başında geliyor.

Dr. Yeşilyurt, ses tellerinin bir kas yapısında olduğunu belirterek, doğru kullanım ve düzenli egzersizlerle bu kasların güçlendirilebileceğini ifade etti. Profesyonel ses kullanıcıları için koruyucu çalışmaların büyük önem taşıdığına işaret eden Yeşilyurt, ses hijyenine yönelik farkındalığın artırılması gerektiğini söyledi.

Ses sağlığı için kritik öneriler

Ses sağlığını korumak için günlük alışkanlıkların belirleyici olduğuna dikkat çeken uzmanlar, özellikle yanlış davranışların ses tellerine zarar verdiğini belirtiyor.

Bu kapsamda Dr. Maral Yeşilyurt şu uyarılarda bulundu:

• Sık ve şiddetli boğaz temizleme ile yoğun öksürükten kaçınılmalı
• Günlük yeterli su tüketimi sağlanmalı
• Çay, kahve ve bitki çayları sınırlı tüketilmeli
• Sigara ve alkol kullanımından uzak durulmalı
• Gürültülü ortamlarda bağırarak konuşulmamalı
• Uzun süreli konuşmalarda ses molaları verilmeli

Ayrıca reflü ve alerji gibi rahatsızlıkların da ses tellerini olumsuz etkilediğini belirten Yeşilyurt, bu tür sağlık sorunlarının mutlaka tedavi edilmesi gerektiğini vurguladı.

Gelişmeler Ne Anlama Geliyor?

Uzmanlar, ses sağlığına yönelik farkındalığın özellikle pandemi sonrası dönemde daha da önem kazandığını belirtiyor. Artan dijital iletişim, uzun süreli konuşmalar ve stres, ses problemlerinin yaygınlaşmasına neden olabiliyor.

Erken teşhis ve önleyici tedbirlerin, ileride oluşabilecek ciddi sağlık sorunlarının önüne geçebileceğine dikkat çekiliyor. Özellikle 3 haftadan uzun süren ses kısıklıklarının ihmal edilmemesi gerektiği ifade ediliyor.

ASEKET’in İçeriğindeki Etken Maddeler ve Etkileri

ASEKET, iki farklı etken maddeyi bir arada bulunduran kombine bir ilaçtır:

Deksketoprofen, vücutta ağrı ve iltihaba neden olan prostaglandinlerin sentezini engelleyerek etki gösterir. Parasetamol ise merkezi sinir sisteminde ağrı eşiğini yükselterek ve ateş merkezini etkileyerek çalışır. Bu iki maddenin kombinasyonu, tek bir etken maddeye göre daha güçlü ve çok yönlü bir ağrı kesici etki sağlar.

ASEKET Hangi Durumlarda Kullanılır?

ASEKET, özellikle aşağıdaki ağrı türlerinin tedavisinde doktorlar tarafından tercih edilmektedir:

1. Kas ve İskelet Sistemi Ağrıları

• Bel ağrısı ve boyun ağrısı

• Eklem ağrıları (artrit, osteoartrit)

• Kas ağrıları (miyalji)

• Travma sonrası oluşan ağrılar (burkulma, incinme, zedelenme)

2. Postoperatif Ağrılar

Ameliyat sonrası dönemde ortaya çıkan orta şiddetteki ağrıların kontrolünde kullanılır. Cerrahi müdahale sonrası hastanın konforunu artırmak için doktor kontrolünde uygulanır.

3. Diş ve Baş Ağrıları

• Şiddetli diş ağrıları

• Migren atakları

• Gerilim tipi baş ağrıları

4. Diğer Ağrı Türleri

• Adet sancıları (dismenore)

• Akut gut atağı

• Romatizmal ağrılar

• Sinir ağrıları (nevralji)

ASEKET Nasıl ve Ne Zaman Kullanılır?

ASEKET, ağızdan alınan film tablet formundadır. Kullanımıyla ilgili önemli noktalar şunlardır:

• Aç veya tok karnına alınabilir, ancak mide hassasiyeti olan kişilerin yemeklerle birlikte alması önerilir

• Tablet bol su ile yutulmalıdır

• Doktorun önerdiği doz ve sürede kullanılmalıdır

• Genellikle günde 2-3 kez, 8 saat ara ile alınması önerilir

Önemli: En düşük etkili dozda ve mümkün olan en kısa sürede kullanılmalıdır. Uzun süreli kullanımda yan etki riski artabilir.

Olası Yan Etkileri Nelerdir?

ASEKET kullanımı sırasında bazı yan etkiler görülebilir. Bu yan etkiler herkeste ortaya çıkmaz, ancak görülme ihtimaline karşı bilinmesi önemlidir:

Yaygın Yan Etkiler (10 hastada 1’den az)

• Baş ağrısı, baş dönmesi

• Mide bulantısı, kusma

• Karın ağrısı, hazımsızlık

• İshal veya kabızlık

• Yorgunluk, halsizlik

• Uykululuk hali

Seyrek Yan Etkiler (1000 hastada 1’den az)

• Kulak çınlaması

• Yüksek veya düşük tansiyon

• Kalp çarpıntısı

• Nefes darlığı

• Cilt döküntüleri, kaşıntı

• Işığa karşı hassasiyet

Çok Seyrek Yan Etkiler (10.000 hastada 1’den az)

• Ani alerjik reaksiyonlar (yüz ve boğazda şişme)

• Mide veya bağırsak ülseri

• Pankreas iltihabı

• Böbrek iltihabı

• Kan pulcuğu sayısında azalma

• Toksik epidermal nekroliz (ciddi cilt reaksiyonu)

Herhangi bir yan etki durumunda derhal doktora başvurulmalıdır.

ASEKET’i Kimler Kullanmamalıdır? (Kontrendikasyonlar)

ASEKET aşağıdaki durumlarda KESİNLİKLE kullanılmamalıdır:

Dikkat Edilmesi Gerekenler

ASEKET kullanırken aşağıdaki noktalara özellikle dikkat edilmelidir:

1. Alkol ile birlikte kullanmayın – Karaciğer hasarı riskini artırır

2. Doktora danışmadan başka ağrı kesicilerle birlikte kullanmayın – Aşırı doz riski

3. Araç ve makine kullanırken dikkatli olun – Baş dönmesi ve uykululuk yapabilir

4. Güneş ışığından korunun – Cilt hassasiyetine neden olabilir

5. Reçetesiz kullanmayın – Beyaz reçeteli bir ilaçtır, mutlaka doktor önerisiyle kullanılmalıdır

ASEKET ile İlgili Sık Sorulan Sorular

ASEKET ağrı kesici midir?

Evet, ASEKET içerdiği deksketoprofen ve parasetamol sayesinde güçlü bir ağrı kesicidir.

ASEKET kaç TL?

2026 Nisan itibarıyla ASEKET 25/500 mg 20 tabletlik ambalajın güncel eczane satış fiyatı 131,62 TL’dir .

ASEKET reçetesiz alınır mı?

Hayır, ASEKET beyaz reçete ile satılan bir ilaçtır. Reçetesiz temin edilemez .

ASEKET’in eşdeğerleri (muadilleri) nelerdir?

ASEKET’in aynı etken maddelere sahip eşdeğer ilaçları arasında DEXAPHEN ve DEXPADU bulunmaktadır .

Kısa Bilgi Kutusu

Son dönemde çocuk sağlığı açısından önemli bir gelişme yaşanıyor. Dünya genelinde her yıl milyonlarca çocuğu etkileyen el ayak ve ağız hastalığı, özellikle kreş ve okul öncesi dönemde hızla yayılıyor. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Muhammed Akif Atlan, genellikle 7-10 günde kendiliğinden geçen bu viral enfeksiyonun nadiren sinir sistemi veya kalp tutulumu gibi ciddi tablolara yol açabileceğini belirterek, ebeveynlere 5 kritik uyarıda bulundu.

Hastalık hangi belirtilerle kendini gösteriyor?

El ayak ve ağız hastalığına en sık Coxsackie virüsü ve halk arasında “bağırsak virüsleri” olarak bilinen enterovirüsler neden oluyor. Uzmanlar, 5 yaş altındaki çocuklarda bağışıklık sisteminin henüz tam gelişmemiş olması ve hijyen kurallarına yeterince dikkat edilmemesi nedeniyle bu yaş grubunun daha fazla risk altında olduğunu vurguluyor.

Dr. Muhammed Akif Atlan, hastalığın genellikle hafif ateş, halsizlik ve iştahsızlıkla başladığını belirterek ilerleyen süreci şöyle anlatıyor: “Ardından ağız içinde ağrılı yaralar gelişir. Bu yaralar çocukların yemek yemesini zorlaştırabilir. Daha sonra el içi, ayak tabanı ve bazen kalça bölgesinde döküntüler ortaya çıkar. Bu döküntüler bazen küçük kabarcıklar şeklinde olabilir.”

Virüs nasıl bulaşıyor ve neden hızla yayılıyor?

El ayak ve ağız hastalığı, son yıllarda yaygın görülen sağlık sorunları arasında yer alıyor. Virüsün bu denli hızlı yayılmasının temel nedeni, bulaşma yollarının çeşitliliği. Hastalığı taşıyan çocuğun tükürüğü, burun akıntısı, dışkısı (özellikle bez değiştirme sırasında) ve vücut salgılarıyla temas edilmesi yoluyla kolayca bulaşabiliyor.

Karşılaştırmalı olarak bakıldığında, el ayak ve ağız hastalığı, suçiçeği veya kızamık kadar yüksek bulaşıcılık oranına sahip olmasa da, kreş ve okul gibi toplu ortamlarda hızla yayılma potansiyeli taşıyor. Dr. Atlan, bulaşma riskine karşı ebeveynlere şu çağrıyı yapıyor: “Çocuğun ellerinin sık sık yıkanması, oyuncakların ve ortak kullanılan yüzeylerin temizlenmesi ve hasta çocukların mümkünse evde dinlendirilmesi son derece önemlidir.”

Tedavide neden antibiyotik işe yaramıyor?

Hastalığa özgü bir antiviral tedavi bulunmuyor. Bu noktada ebeveynlerin en sık düştüğü hata, viral enfeksiyona antibiyotik kullanmaya çalışmak. Dr. Muhammed Akif Atlan, virüs kaynaklı olması nedeniyle el ayak ve ağız enfeksiyonunda antibiyotik tedavisinin etkili olmadığının altını çiziyor.

Tedavinin temel amacı, çocuğun konforunu artırmak ve şikayetlerini azaltmak. Uzmanlar, döküntülerin birkaç gün içinde azaldığını ancak ağız yaralarının biraz daha uzun sürebildiğini belirtiyor. Dr. Atlan, tedavi sürecine ilişkin şu bilgileri paylaşıyor: “Ateş düşürücüler ve yeterli sıvı alımı tedavinin temelini oluşturmaktadır. Ağız içindeki yaraların rahatlatılması amacıyla ağız gargaraları veya ağrı kesici spreyler kullanılabilir. Hijyen kurallarına dikkat etmek, çocuğun sıvı alımını korumak ve yeterli istirahat hastalığın yönetiminde en önemli üç noktayı oluşturmaktadır.”

Ebeveynler hangi durumlarda yeniden doktora başvurmalı?

Çoğu zaman hafif seyreden el ayak ve ağız hastalığı, nadiren de olsa ciddi komplikasyonlara yol açabiliyor. Dr. Muhammed Akif Atlan, özellikle sinir sistemi veya kalp tutulumu gibi risklere karşı aileleri uyarıyor.

Ne olacak sorusunun cevabı ise erken teşhisten geçiyor. Uzmanlar, aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden yeniden doktora başvurulması gerektiğini vurguluyor:

• Çocuk yeterli sıvı alamıyorsa

• Yüksek ateş uzun sürüyorsa

• Belirgin halsizlik varsa

• Çocuk genel olarak iyi görünmüyorsa

Dr. Atlan, “Erken değerlendirme, özellikle sıvı kaybına bağlı komplikasyonların önlenmesi açısından çok önemlidir. Bu nedenle, erken dönemde doktora başvurmak hem çocuğun sağlığını korur hem de hastalığın yayılmasını önler” diyerek sözlerini tamamlıyor.

Türkiye’de 2003 yılından bu yana otizmde erken tanının önemine dikkat çekilmesi, bilimsel temelli eğitimle otizmli bireylerin topluma kazandırılmalarına öncülük edilmesi ve bunun yurt çapında yaygınlaştırılması için çalışan Tohum Otizm Vakfı, 2 Nisan Dünya Otizm Farkındalık Günü’nde bu yıl da toplumu farkındalıktan eyleme geçmeye, otizmli bireyleri hayatın her aşamasında kabul etmeye ve otizme kırmızı ışık yakmaya davet ediyor.

Otizm İçin Farkındalık Yetmez, Kapsayıcı Bir Toplum Gerekli

Birleşmiş Milletler tarafından ilan edilen 2 Nisan Dünya Otizm Farkındalık Günü, otizm konusunda küresel bilinci artırmayı amaçlıyor. Ancak bugün gelinen noktada yalnızca farkındalık yaratmak yeterli değil.

Otizmli bireyler eğitimden istihdama, sosyal hayattan sağlık hizmetlerine kadar birçok alanda hâlâ eşit haklara erişmekte zorlanıyor. Erken, yoğun, sürekli ve bilimsel temelli eğitim, otizmli çocukların gelişiminde belirleyici rol oynarken; bu hizmetlere erişimde yaşanan eşitsizlikler aileler için büyük bir yük oluşturuyor. Tohum Otizm Vakfı, 23 yıldır otizmli çocukların eğitime erişimini ve topluma kazandırılmasını desteklemek için çalışmalarını sürdürüyor.

• 2006 yılında kurulan eğitim kurumlarında bugüne kadar 2 bin 814 otizmli çocuğa bireyselleştirilmiş eğitim verildi.
• Yürütülen ulusal ve uluslararası projelerle 2,8 milyon kişiye ulaşıldı.
• Ailelere rehberlik sağlandı, öğretmenlere yönelik eğitim programları geliştirildi ve bilimsel temelli uygulamaların yaygınlaşması için çalışmalar yürütüldü.

Otizmde artan görülme sıklığı, bu çalışmaların daha da yaygınlaştırılması gerektiğini gösteriyor.

Türkiye Otizm İçin Kırmızıya Bürünüyor!

2022 yılından bu yana sürdürülen #OtizmeKırmızıIşıkYak kampanyası ile her yıl olduğu gibi bu yıl da Türkiye genelinde birçok tarihi ve simgesel yapı kırmızı ışıkla aydınlatılacak. Kurumlar ve bireyler sosyal medyada aynı etiket altında bir araya gelerek otizmli bireylerin yanında olduklarını gösterecek.

Kampanyanın temel mesajı net: Otizmli bireylerin hayatın her alanında yer alabilmeleri eşit şartlara erişebilmeleri ve toplumda hak ettikleri kabulü görebilmeleri için kapsayıcı politikalar şart.

Otizmli Bireylerin Farkındalıktan Daha Fazlasına İhtiyacı Var!

Tohum Otizm Vakfı Genel Müdürü Seda Köknel, kampanyanın önemine dikkat çekerek şunları söyledi: “Her 31 çocuktan 1’inin otizmli olduğu bir dünyada kapsayıcılık bir tercih değil, zorunluluktur. Otizmli bireylerin eğitim, istihdam ve sosyal yaşamda eşit fırsatlara sahip olması için kamu, özel sektör ve sivil toplumun birlikte hareket etmesi gerekiyor. Artık farkındalığı eyleme dönüştürme zamanı. Bu kapsamda herkesi, 2 Nisan‘da otizme dikkat çekmek amacıyla kırmızı bir objeyle ya da kırmızı giyerek fotoğraf çekmeye ve sosyal medya hesaplarında #OtizmeKırmızıIşıkYak etiketi ile paylaşım yaparak daha adil ve kapsayıcı bir toplumun inşasına katkı sağlamaya davet ediyoruz.”

Bayram ziyaretleriyle birlikte özellikle çocuklar tarafından tüketilen şeker ve tatlı miktarı artıyor. Ancak bu durum diş sağlığı açısından bazı riskler doğurabiliyor. Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi'nden Diş Hekimi Elanur Kök, şekerlemelerin dişler üzerindeki etkisinin türüne ve ağızda kalma süresine bağlı olduğunu vurguladı:

"Tatlılar arasında dişler için en riskli olanlar; lokum, karamelli şeker ve jelibon gibi ağızda uzun süre kalan yapışkan şekerlerdir. Çikolata daha kısa sürede eridiği için nispeten daha az riskli sayılır" dedi .

Çocuk Dişleri Neden Daha Hassas?

Çocukların diş yapısı yetişkinlere göre daha hassas olduğu için şekerli yiyeceklerden daha hızlı etkilenebiliyor. Diş Hekimi Elanur Kök, bu durumun bilimsel nedenlerini şöyle açıkladı:

"Çocukların dişlerinin dış tabakası olan mine yetişkinlere göre daha ince, iç kısmı olan dentin ise daha yumuşaktır. Bu yapı nedeniyle şekerli yiyecekler çocuk dişlerinde daha hızlı etki gösterebilir ve çürük oluşma ihtimali artabilir. Ayrıca çocukların ağız hijyeni alışkanlıkları henüz tam oturmadığı için diş yüzeyinde kalan şeker, bakteriler için uygun bir ortam oluşturabilir. Bu nedenle aynı miktarda şeker tüketildiğinde yetişkin dişleri daha dayanıklı kalabilirken çocuk dişleri daha hızlı zarar görebilir" .

Şekerli Gıdalar Diş Çürümesine Nasıl Yol Açar?

Ağızda doğal olarak bulunan bazı bakteriler şeker ve karbonhidratlarla beslendiğinde asit üretir. Bu asit, diş minesini zayıflatarak zamanla çürük oluşumuna neden olur . Şekerin dişler üzerindeki zararlı etkisi, tüketim sıklığına ve şekerin ağızda kalma süresine bağlı olarak değişir .

Bayramda Diş Sağlığını Korumanın 7 Altın Kuralı

Diş Hekimi Elanur Kök, bayramda çocukların diş sağlığını korumak için ailelerin dikkat etmesi gereken noktaları sıraladı:

1. Tatlı Sonrası Ağız Çalkalama

Çocukların tatlılardan sonra ağzını suyla çalkalamasını sağlamak, diş yüzeyinde kalan şeker kalıntılarını temizlemenin en basit ve etkili yoludur .

2. Düzenli Diş Fırçalama

Günde en az iki kez, özellikle yatmadan önce dişlerini fırçalamalarına özen gösterilmeli. Gece boyunca tükürük akışı azaldığı için bakteriler daha hızlı çoğalır, bu nedenle yatmadan önce fırçalama çok daha önemlidir .

3. Tatlıları Ana Öğünlerle Birlikte Vermek

Tatlıları ara öğün yerine ana öğünlerle birlikte tüketmek, tükürük salgısının daha fazla olması sayesinde asit etkisini azaltır .

4. Gece Şekerden Kaçınma

Gece yatmadan önce şeker vermekten kaçınılmalı. Çünkü uyku sırasında tükürük akışı azalır ve şekerin zararlı etkisi daha uzun sürer .

5. Florürlü Diş Macunu Kullanımı

Diş minesini güçlendiren florürlü diş macunu kullanılması, çürüklere karşı koruyucu etki sağlar .

6. Yapışkan Şekerleri Sınırlamak

Lokum, karamelli şeker, jelibon gibi dişlere yapışan şekerlerin tüketimi mümkün olduğunca sınırlandırılmalı .

7. Su Tüketimini Artırmak

Şeker tüketimi sonrası bol su içmek, ağızdaki şeker kalıntılarının temizlenmesine yardımcı olur .

En Riskli Yaş Grubu: 6-12 Yaş

Diş sağlığı açısından en riskli yaş grubuna dikkat çeken Kök, şu bilgileri paylaştı:

"Diş sağlığı açısından en riskli yaş grubu 6-12 yaş arasındaki çocuklardır. Bu dönemde hem süt hem de kalıcı dişler bulunur ve kalıcı dişler yeni çıkmaya başladığı için yapıları daha hassas olabilir. Ortodontik tedavi gören veya daha önce çürük geçmişi olan çocuklarda da çürük gelişme riski daha yüksek olabilir. Ayrıca çocukların tatlıyı ödül gibi bir alışkanlık haline getirmemesi önemli. Düzenli diş hekimi kontrolleri de çürüklerin erken fark edilmesi ve önlenmesi açısından kıymetli" dedi .

3-4 Günlük Bayram Süreci Hemen Çürük Yapar mı?

Bayramda artan tatlı tüketimine dikkat çeken Kök, şu önemli uyarıda bulundu:

"3-4 günlük bayram sürecinde yoğun tatlı tüketimi tek başına hemen çürük oluşturmaz. Çürük gelişimi genellikle haftalar veya aylar içinde başlar. Ancak tatlılardan sonra dişler fırçalanmaz ve şeker ağızda uzun süre kalırsa çürük riski artar" .

Bu nedenle bayram süresince alınacak basit önlemler, uzun vadede çocukların diş sağlığını korumak için kritik önem taşıyor.

Uzmanlardan Bayram Öncesi Tavsiyeler

• Çocuklara şeker verdikten sonra mutlaka su içirin

• Yapışkan şekerler yerine çikolata tercih edin

• Gece şeker tüketiminden kaçının

• Diş fırçalama alışkanlığını bayramda da sürdürün

• Tatlıları ana öğün sonrası verin

• Bayram sonrası diş hekimi kontrolünü ihmal etmeyin

Kısa Bilgi Kutusu

Bayramda diş sağlığı, çocuklarda diş çürüğü, şeker tüketimi diş sağlığı, lokum dişlere zararlı mı, jelibon diş çürüğü yapar mı, diş hekimi bayram uyarıları, çocuk diş bakımı, bayramda tatlı tüketimi, florürlü diş macunu, ağız hijyeni.

Dijital çağın vazgeçilmez parçası haline gelen akıllı telefonlar, tabletler ve bilgisayar ekranları, hayatımızı kolaylaştırırken beraberinde önemli sağlık risklerini de getiriyor. Özellikle yaydıkları mavi ışık, başta çocuklar ve ergenler olmak üzere her yaş grubunda beyin fonksiyonlarını olumsuz etkiliyor.

Mavi Işık Beyni Uyanık Tutuyor, Sirkadiyen Ritmi Bozuyor

Klinik Psikolog Zeynep Betül Alp, mavi ışığın gözün retina tabakasındaki özel hücreleri uyardığını belirterek, bu durumun beyin üzerindeki etkilerini şöyle açıkladı:

"Mavi ışık, gözün retina tabakasındaki 'intrinsically photosensitive retinal ganglion cells' (ipRGC) olarak adlandırılan özel hücreleri uyarır. Bu hücreler, doğrudan beynin ana biyolojik saati olan hipotalamustaki suprakiyazmatik çekirdeğe (SCN) sinyal gönderir. Bu süreç, epifiz bezinden salgılanan ve uyku-uyanıklık döngüsünü düzenleyen melatonin hormonunu baskılar."

Nörobiyolojik düzeyde mavi ışığın beyni 'gündüz modunda' tutarak uyanıklığı artırdığını ifade eden Alp, kronik maruziyetin sirkadiyen ritmin bozulmasına ve kortizol salınımının dengesizleşmesine yol açtığını kaydetti.

Ergenlerde Mavi Işık Etkisi Yetişkinlerden Çok Daha Fazla

Çocuk ve ergen beyninde mavi ışığın etkilerinin yetişkinlerden farklı olduğuna dikkat çeken Alp, şu bilgileri paylaştı:

"Çocuk ve ergenlerin lensleri yetişkinlere göre çok daha şeffaftır, bu da retinaya daha fazla mavi ışık sızmasına neden olur. Nörobilimsel açıdan daha kritik olan durum ise, ergen beyninin prefrontal korteks gelişimi ve sirkadiyen hassasiyetidir."

Alp, ergenlerde melatoninin geç salgılanma eğiliminin mavi ışıkla birleştiğinde uyku kalitesini yetişkinlere oranla çok daha sert bir şekilde düşürdüğünü vurgulayarak şöyle devam etti:

"Bu durum, yalnızca yorgunluğa değil, aynı zamanda beyin gelişiminin temel taşı olan sinaptik budanma süreçlerinin aksamasına da neden olabilir. Sinaptik budanma, beynin gereksiz bağlantıları temizleyerek daha verimli çalışmasını sağlayan kritik bir gelişim sürecidir."

Mavi Işık ve Hızlı Dijital İçerikler Mental Yorgunluğa Yol Açıyor

Mavi ışık ve dijital uyarana maruz kalmanın beyin yorgunluğu ile ilişkili olduğunu dile getiren Alp, şu açıklamayı yaptı:

"'Ekran yorgunluğu' dediğimiz fenomen, sadece göz kaslarının yorulması değil, beynin bilişsel yükünün aşılmasıdır. Mavi ışık uyanıklığı yapay olarak tetiklerken, dijital içeriklerin hızlı akışı beyni sürekli bir 'yönlendirilmiş dikkat' modunda tutar."

Bu durumun nörotransmitter depolarının özellikle dopaminin hızla tüketilmesine ve prefrontal kortekste yönetici işlevlerin zayıflamasına, yani mental yorgunluğa yol açtığını belirten Alp, modern çağın en büyük sorunlarından birinin bu olduğunu ifade etti.

Nörolojik Hastalıklarda Mavi Işık Tetikleyici Rol Oynuyor

Migren veya epilepsi gibi nörolojik hastalıklarda mavi ışığın etkileri hakkında da bilgi veren Alp, şunları söyledi:

"Klinik pratikte, özellikle migren hastalarında fotofobi yani ışığa duyarlılık çok yaygın görülür. Mavi ışık, ağrı iletiminde rol oynayan talamik nöronları aktive ederek migren ataklarını tetikleyebilir veya şiddetini artırabilir."

Epilepside ise durumun daha spesifik olduğunu belirten Alp, "Işığa duyarlı (fotosensitif) epilepsisi olan bireylerde yüksek kontrastlı ve titreşimli dijital ekranlar nöbet eşiğini düşürebilir." dedi.

Beyin Sisi ve Dikkat Dağınıklığında Mavi Işığın Rolü

'Dijital beyin sisi' olarak adlandırılan dikkat dağınıklığı ve zihinsel bulanıklıkta mavi ışığın rolüne de değinen Alp, şu açıklamayı yaptı:

"Beyin sisi, nöroinflamatuar süreçler ve uyku kalitesindeki düşüşün bir yan ürünüdür. Mavi ışığın sirkadiyen ritmi bozması, beynin geceleri kendisini temizleme mekanizması olan glinfatik sistemin tam performansla çalışmasını engeller."

Atık ürünlerin temizlenemediği bir beynin, ertesi gün odaklanma güçlüğü, kısa süreli bellek zayıflığı ve zihinsel bulanıklıkla reaksiyon verdiğini belirten Alp, bu durumun özellikle öğrencilerin akademik başarısını doğrudan etkilediğini vurguladı.

Erken Yaşta Ekran Kullanımı Beyin Gelişimini Etkiliyor

Erken yaşta yoğun ekran kullanımının, gelişmekte olan beyin üzerinde nasıl etkiler bırakabileceğini açıklayan Alp, şunları söyledi:

"Erken çocukluk dönemi, beynin nöroplastisitesinin en yüksek olduğu evredir. Bu dönemde ekran üzerinden gelen yoğun mavi ışık ve hızlı dijital uyaranlar, beynin ödül sistemini erken yaşta manipüle eder."

Literatürün, aşırı maruziyetin beyaz madde bütünlüğü üzerinde özellikle dil gelişimi ve sözel işlemleme süreçleriyle ilgili alanlarda farklılıklara neden olabileceğini gösterdiğini ifade eden Alp, "Ancak 'kalıcı' terimi yerine, gelişimsel yörüngenin değişmesi riskinden bahsetmek bilimsel olarak daha doğrudur." dedi.

Özel Gereksinimli Çocuklarda Mavi Işık Etkisi Daha Ağır

Otizm spektrum bozukluğu veya dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocukların sinir sistemlerinin duyusal uyaranlara karşı çok daha hassas olduğuna dikkat çeken Alp, şu bilgileri verdi:

"Mavi ışığın oluşturduğu 'hiper-uyanıklık' hali, DEHB'li çocuklarda dürtüselliği ve hiperaktiviteyi körükleyebilir. Bu çocuklar zaten dikkatlerini toplamakta güçlük çekerken, mavi ışık etkisiyle durum daha da karmaşık hale gelir."

OSB'li çocuklarda ise uyku regülasyonunun zaten zor olduğunu belirten Alp, "Mavi ışık kaynaklı melatonin baskılanması, uykuya geçiş süreçlerini bir kriz haline getirebilir ve ertesi günkü duyusal işleme süreçlerini olumsuz etkileyebilir." dedi.

Filtreler Sihirli Değnek Değil, Asıl Çözüm Dijital Hijyen

Mavi ışık filtreli gözlükler veya ekran filtrelerinin birer 'sihirli değnek' olmadığını vurgulayan Alp, sözlerini şöyle tamamladı:

"Bunlar yalnızca destekleyici mekanizmalardır. Filtreler, retinaya ulaşan mavi ışık yoğunluğunu azaltarak dijital göz yorgunluğunu hafifletebilir ve melatoninin tamamen baskılanmasını bir nebze engelleyebilir."

Ancak nörolojik sağlık için asıl koruyucu olanın filtreden ziyade dijital hijyen olduğunu belirten Alp, şu önemli uyarıda bulundu:

"Yani uykudan en az 1-2 saat önce ekranla bağı kesmek, hiçbir filtrenin veremeyeceği nörolojik onarımı sağlar. Bu basit alışkanlık, beynin doğal temizlenme mekanizmalarının çalışmasına izin verir ve ertesi güne daha dinç uyanmayı sağlar."

Pratik Öneriler

Uzmanlar, mavi ışığın olumsuz etkilerinden korunmak için şu önerilerde bulunuyor:

• Yatmadan en az 1-2 saat önce tüm ekranları kapatın

• Telefon ve tabletlerde gece modu veya mavi ışık filtresi aktif edin

• Çocukların yatak odasında telefon, tablet bulundurmayın

• Dijital cihaz kullanımına belirli süre sınırlamaları getirin

• Gün içinde doğal ışığa maruz kalmaya özen gösterin

• Düzenli uyku alışkanlığı edinin

Kısa Bilgi Kutusu

Süt Hattı Gelişimi ve Ektopik Meme Dokusu

Prof. Dr. Ahmet Karacalar'ın verdiği bilgiye göre, anne karnında bebek gelişimi sırasında koltuk altından kasığa kadar uzanan ve "süt hattı" (meme çizgisi) olarak adlandırılan bir yapı meydana geliyor. Bebek büyüdükçe bu hat üzerinde yer alan yapılar büyük ölçüde kayboluyor ve yalnızca göğüs bölgesindeki yapı kalıyor. Daha sonra normal meme dokusu da bu bölgede gelişimini tamamlıyor.

Ancak bazı durumlarda göğüs dışındaki yapılar tamamen kaybolmadığı için, vücudun farklı bölgelerinde de meme dokusu gelişebiliyor. Prof. Dr. Karacalar, bu durumun en sık koltuk altında görüldüğünü belirtti.

Belirtiler ve Tanı Süreci

Hastaların bu yapıyı çoğu zaman basit bir yağlanma veya lenf bezi şişliği zannettiğini ifade eden Prof. Dr. Karacalar, söz konusu dokunun özellikle şu durumlarda belirti verebildiğini söyledi:

• Adet dönemlerinde büyüme, dolgunluk ve hassasiyet

• Hamilelik döneminde şişlik ve hassasiyet artışı

• Emzirme döneminde süt salgısı (nadir durumlarda)

Bu tür dönemsel değişiklikler gösteren şişliklerin, normal yağ dokusundan farklı olarak hormonal değişimlerden etkilendiğini gösterdiğini belirten Karacalar, bu nedenle mutlaka uzman değerlendirmesi gerektiğini vurguladı.

Kanser Riski ve Erken Tanının Önemi

Prof. Dr. Ahmet Karacalar, ektopik meme dokusunun bazı vakalarda iyi huylu ya da kötü huylu dönüşüm gösterebileceğine dikkat çekti. Normal meme dokusunda görülebilen tüm patolojilerin, ektopik meme dokusunda da gelişme potansiyeli bulunuyor.

Bu nedenle koltuk altında uzun süredir bulunan, dönemsel olarak büyüyen ya da hassasiyet gösteren şişliklerin ihmal edilmemesi gerektiğini vurgulayan Karacalar, erken değerlendirme ve doğru tanının hem hasta konforu hem de olası risklerin önlenmesi açısından büyük önem taşıdığını belirtti.

Tanı ve Tedavi Yöntemleri

Uzmanlara göre bu tür şişliklerin kesin tanısı, klinik muayene ve görüntüleme yöntemleriyle konuluyor. Tanı sürecinde kullanılan başlıca yöntemler şunlar:

• Ultrasonografi (USG)

• Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR)

• Gerektiğinde biyopsi

Tedavide ise ilgili dokunun cerrahi olarak çıkarılması kesin çözüm olarak öne çıkıyor. Prof. Dr. Karacalar, cerrahi müdahalenin hem tanıyı kesinleştirmek hem de olası riskleri ortadan kaldırmak açısından önemli olduğunu ifade etti. Özellikle şu durumlarda cerrahi tedavi öneriliyor:

• Şişliğin boyutunda artış

• Ağrı ve hassasiyet şikayetleri

• Görünüm kaygısı (kozmetik nedenler)

• Kanser şüphesi

Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

Prof. Dr. Ahmet Karacalar, aşağıdaki durumlarda mutlaka bir uzmana başvurulması gerektiğini belirtti:

• Koltuk altında elle hissedilen şişlik varlığı

• Adet dönemlerinde şişlikte büyüme ve hassasiyet

• Hamilelik veya emzirme döneminde şişlikte değişiklik

• Şişliğin zamanla büyümesi

• Ağrı, kızarıklık veya ciltte değişiklik

Kısa Bilgi Kutusu

Potasyum iyodür (kimyasal formülü KI), iyot mineralinin bir tuz formudur. Beyaz, kristal yapıda ve suda kolayca çözünebilen bu inorganik bileşik, endüstriyel ve medikal alanda geniş bir kullanım yelpazesine sahiptir . En bilinen özelliği, tiroid bezinin normal çalışması için gerekli olan iyodu sağlaması ve özellikle radyasyon gibi acil durumlarda tiroid bezini koruyucu bir kalkan görevi görmesidir .

Potasyum Eczanede Satılır Mı?

Evet, Potasyum iyodür eczanelerde satılmaktadır. Ancak satış şekli ürünün formuna ve amacına göre değişir. Tıbbi amaçlı, yani tiroid hastalıklarının tedavisinde veya radyasyon korumasında kullanılan tablet ve solüsyon formundaki preparatlar eczanelerde bulunabilir . Örneğin, "JODID 100 mcg" adlı ilaç, potasyum iyodür etken maddeli ve reçeteli olarak satılan bir üründür . Uzmanlar, bu tür ürünler satın alınmadan mutlaka bir sağlık profesyoneline danışılması gerektiğini vurguluyor .

Potasyum İyodür Tehlikeli Midir?

Potasyum iyodür, doğru dozda ve bir doktor kontrolünde kullanıldığında genellikle güvenli kabul edilir. Ancak, bilinçsiz ve yüksek dozda kullanımı çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir . Olası yan etkiler arasında mide-bağırsak rahatsızlıkları (bulantı, kusma, ishal), cilt döküntüleri, baş ağrısı ve tükürük bezlerinde iltihaplanma sayılabilir . Ayrıca, iyota alerjisi olan kişilerde ciddi alerjik reaksiyonlara neden olabilir .

Potasyum İyodür Tiroide İyi Gelir Mi?

Potasyum iyodürün tiroid sağlığı üzerindeki etkisi, kullanım amacına göre değişir. İyot, tiroid hormonlarının (T3 ve T4) üretimi için hayati bir bileşendir. Bu nedenle, iyot eksikliğine bağlı guatrın önlenmesinde ve tedavisinde faydalıdır . Ayrıca bazı hipertiroidi (aşırı aktif tiroid) vakalarında, ameliyat öncesi tiroid bezini hazırlamak veya radyoaktif iyot tedavisinde kullanılabilir . Ancak, herhangi bir tiroid rahatsızlığında doktor tavsiyesi olmadan kullanılması, hipotiroidi veya hipertiroidi gibi durumları daha da kötüleştirebilir .

Kimler İyot Takviyesi Almalı?

İyot takviyesi, öncelikle iyot eksikliği riski taşıyan gruplar için önemlidir. Bunların başında hamile ve emziren kadınlar gelir, çünkü bebeğin beyin ve sinir sistemi gelişimi için yeterli iyot şarttır . Ayrıca, toprakta iyot oranı düşük bölgelerde yaşayanlar, iyotlu tuz kullanmayanlar veya bazı özel diyetleri uygulayan kişilerde eksiklik görülebilir. Yine de, takviye kullanmadan önce mutlaka bir doktora danışılmalı ve gerekirse eksiklik testlerle tespit edilmelidir .

En İyi İyot Damlası Hangisi?

"En iyi" iyot damlası, kişinin ihtiyacına ve doktor tavsiyesine göre değişir. Piyasada farklı konsantrasyonlarda (genellikle %2, %3 veya %5) ve farklı formüllerde (örneğin, Lugol çözeltisi) birçok ürün bulunmaktadır . Lugol çözeltisi, iyot ve potasyum iyodürün su içindeki çözeltisidir. Ürün seçerken, güvenilir markaları tercih etmek, içeriğini kontrol etmek ve en önemlisi bir eczacıya veya doktora danışmak en doğru yaklaşım olacaktır.

Potasyum İyodür Nasıl Hazırlanır?

Potasyum iyodür, eczanelerde "majistral" olarak adlandırılan, eczacı tarafından özel formüllere göre hazırlanan ilaçların bir parçası olabilir. Örneğin, antiseptik bir gargara olan "İyotlu Glisere"nin hazırlanışında potasyum iyodür kullanılır. Tıbbi bir formüle göre, önce iyot ve potasyum iyodür bir havanda ezilir, az miktarda suda eritilir ve üzerine etanol eklenerek "tentürdiyot" hazırlanır. Elde edilen bu karışım daha sonra gliserin ile tamamlanır . Bu tür hazırlama işlemleri mutlaka profesyonel eczacılar tarafından yapılmalıdır.

Potasyum İyodür Tuz Mudur?

Evet, potasyum iyodür kimyasal olarak bir tuzdur. Potasyum (K) ve iyot (I) elementlerinin bir araya gelmesiyle oluşan iyonik bir bileşiktir . Bildiğimiz sofra tuzu (sodyum klorür) gibi kristal yapıya sahiptir ve suda çözünür. Zaten "iyotlu tuz" olarak bildiğimiz ürün de, sofra tuzuna çok küçük miktarlarda potasyum iyodür veya potasyum iyodat eklenmesiyle elde edilir .

Potasyum Neden Kalbi Durdurur?

Bu soru genellikle "potasyum klorür" ile karıştırılmaktadır. Yüksek dozda potasyum klorür (KCl), tıpta idam cezalarında kullanılan bir maddedir. Vücuttaki potasyum dengesi, kalbin elektriksel iletim sistemi için hayati önem taşır. Kanda aşırı yükselen potasyum (hiperkalemi), kalp kasının elektriksel aktivitesini bozarak kalbin durmasına (kardiyak arreste) yol açabilir. Potasyum iyodür (KI) ise bu şekilde doğrudan kalbi durdurucu bir etkiyle bilinmez; farklı bir kimyasal bileşiktir.

İyotun Vücuda Zararı Var Mı?

Her şeyde olduğu gibi iyotta da "doz" çok önemlidir. Gerekli miktarda alındığında hayati faydaları olan iyot, aşırı alındığında zararlı olabilir . Aşırı iyot alımı, tiroid bezinin çalışmasını bozarak hem hipotiroidiye (tiroidin yavaş çalışması) hem de hipertiroidiye (tiroidin hızlı çalışması) yol açabilir. Uzun süreli yüksek dozlar iyot zehirlenmesine, otoimmün tiroid hastalıklarının tetiklenmesine ve ciltte akneye benzer lezyonlara neden olabilir .

Hangi Siyanür Öldürücü?

Siyanür, oldukça hızlı etki eden ve öldürücü olan bir zehirdir. En tehlikeli formlarından biri, gaz halindeki Hidrojen Siyanür (HCN) 'dür. Katı formda ise en çok bilinen öldürücü siyanür tuzu Potasyum Siyanür (KCN) veya Sodyum Siyanürdür (NaCN). Bu maddeler vücuda girdiğinde hücrelerin oksijen kullanmasını engelleyerek hızlı bir şekilde ölüme neden olur.

Tiroid Bezi Neyi Sevmez?

Tiroid bezi, sağlıklı çalışması için dengeyi sever. Bazı maddeler ise tiroid fonksiyonlarını olumsuz etkileyebilir. Bunlara "guatrojen" adı verilir. Çiğ lahana, brüksel lahanası, brokoli, karnabahar gibi turpgillerden sebzeler, soya ürünleri ve darı, aşırı tüketildiğinde iyot alımını engelleyerek tiroidin büyümesine (guatr) neden olabilir. Ancak bu besinlerin pişirilmesi, guatrojenik etkilerini büyük ölçüde azaltır.

İyot Nodülü Küçültür Mü?

İyot nodülleri üzerinde her zaman olumlu bir etkiye sahip değildir. İyot eksikliğine bağlı olarak gelişen bazı nodül türlerinde iyot takviyesi faydalı olabilir. Ancak, özellikle nodülü olan bir kişinin bilinçsizce yüksek doz iyot alması, nodüllerin daha da büyümesine veya tiroid fonksiyonlarının bozulmasına yol açabilir . Bu nedenle nodül tedavisinde iyot kullanımı kesinlikle doktor kontrolünde olmalıdır.

Tiroid Nodülü Olan İyot Kullanabilir Mi?

Hayır, doktor kontrolü olmadan kullanmamalıdır. Tiroid nodülü olan bir kişinin iyot takviyesi alıp alamayacağı, nodülün türüne (sıcak/soğuk, iyi huylu/kötü huylu), kişinin iyot seviyesine ve genel sağlık durumuna bağlıdır . Yanlış kullanım, nodüllerin hormonal aktivitesini artırabilir veya tiroid hormon dengesini bozabilir. Bu nedenle, nodülü olan bireylerin herhangi bir iyot takviyesi kullanmadan önce mutlaka bir endokrinoloji uzmanına danışmaları gerekmektedir.

Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Sağlık Bilimleri Fakültesi Ebelik Bölümü tarafından kadın kanserlerine yönelik farkındalık oluşturmak amacıyla bilgilendirme etkinliği gerçekleştirildi. Etkinlik, öğrenciler ve akademisyenlerin iş birliğiyle yoğun katılımla düzenlendi.

Program, Dr. Öğretim Üyesi Şükran Başgöl liderliğinde yürütülen EBE416 Entegre Uygulamaları II dersi kapsamında hayata geçirildi. Ayrıca OMÜ Ebelik Topluluğu öğrencileri de etkinlikte aktif görev aldı.

Yetkililer, bu tür etkinliklerle toplumda sağlık bilincinin artırılmasının hedeflendiğini belirtti. Özellikle kadın kanserlerinde erken teşhisin hayati önem taşıdığı vurgulandı.

Yaşam Merkezi’nde Bilgilendirme Standı Kuruldu

Etkinlik kapsamında OMÜ Yaşam Merkezi’nde bilgilendirme standı kuruldu. Standı ziyaret eden öğrencilere ve üniversite personeline kadın kanserleri hakkında detaylı bilgiler verildi.

Dr. Öğretim Üyesi Şükran Başgöl ve ebelik öğrencileri tarafından katılımcılara özellikle meme kanseri, serviks kanseri ve diğer jinekolojik kanser türleri hakkında bilgilendirme yapıldı.

Eğitimlerde bu hastalıkların erken tanı sayesinde tedavi edilebilir olduğuna dikkat çekildi. Uzmanlar, düzenli tarama programlarının hayati önem taşıdığını ifade etti.

Broşürler Dağıtıldı, Uygulamalı Eğitimler Verildi

Bilgilendirme standında katılımcılara kanser taramaları hakkında doğru ve güvenilir bilgiye ulaşmaları için çeşitli broşürler dağıtıldı. Broşürlerde erken tanı yöntemleri ve tarama programlarına ilişkin bilgiler yer aldı.

Etkinlikte eğitim amaçlı maketler kullanılarak uygulamalı anlatımlar da yapıldı. Böylece katılımcıların konuyu daha iyi anlaması amaçlandı.

Uzmanlar, özellikle meme kanseri ve serviks kanseri taramalarının düzenli yapılmasının erken teşhis açısından büyük önem taşıdığını belirtti. Bu sayede birçok hastalığın erken aşamada tespit edilerek tedavi edilebildiği ifade edildi.

Öğrenciler Mesleki Deneyim Kazandı

Etkinlik boyunca üniversite öğrencileri ve Yaşam Merkezi’ni ziyaret eden personel bilgilendirme standına yoğun ilgi gösterdi. Katılımcılar sağlık uzmanları ve öğrencilerle birebir görüşerek merak ettikleri sorulara yanıt buldu.

Ondokuz Mayıs Üniversitesi öğrencileri bu etkinlik sayesinde hem mesleki bilgi ve becerilerini geliştirme fırsatı buldu hem de toplum yararına sağlık eğitimi faaliyetlerine katkı sağladı.

Yetkililer, bu tür farkındalık çalışmalarının hem öğrenciler hem de toplum açısından önemli kazanımlar sağladığını ifade etti. Toplum temelli sağlık eğitimlerinin üniversitelerde yaygınlaştırılması hedefleniyor.

Toplum Sağlığı İçin Farkındalık Çalışmaları Sürecek

Samsun’da üniversiteler ve sağlık kuruluşları tarafından toplum sağlığına yönelik farkındalık etkinlikleri düzenlenmeye devam ediyor. Kadın kanserleri konusunda bilinç oluşturmayı amaçlayan etkinliklerin önümüzdeki dönemde de sürdürülmesi planlanıyor.

Uzmanlar, erken tanı ve düzenli tarama programlarının toplum sağlığı açısından kritik rol oynadığını belirterek bu konudaki bilgilendirme çalışmalarının artırılmasının önemine dikkat çekiyor.

Daha fazla Samsun Haber / Samsun Haberleri için tıklayın: https://www.gercektaraf.com.tr

Merkezi Hekim Randevu Sistemi'nde (MHRS) 6 Şubat 2026 tarihinde yapılan uygulama güncellemesi, kullanıcıların randevu alma sürecini önemli ölçüde zorlaştırdı. Sağlık Bakanlığı tarafından "güvenlik altyapısının güçlendirilmesi" amacıyla devreye alınan yeni sistemde, T.C. kimlik numarası ve MHRS şifresiyle doğrudan giriş yöntemi tamamen kaldırıldı . Kullanıcılar artık sisteme yalnızca e-Devlet veya e-Nabız üzerinden iki aşamalı doğrulama ile girebiliyor .

Bu değişiklik, erişim ve yönlendirme sorunlarını artırırken, MHRS şikayetlerinde sert bir yükselişe yol açtı. Çözüm platformu Şikayetvar verilerine göre, 2025 yılı boyunca haftalık ortalama 15-35 bandında seyreden şikayet sayısı, 2026 Şubat ayının ilk haftasında 245'e çıkarak bir önceki haftaya kıyasla yüzde 545 oranında arttı. Aylık bazda incelendiğinde yükselişin geçici olmadığı görülüyor; Ocak ayında 153 olan MHRS şikayet sayısı Şubat ayının ilk haftasında 321'e ulaşarak yüzde 110'luk artış gösterdi .

Güvenlik Gerekçesiyle Gelen Değişiklik

Sağlık Bakanlığı tarafından alınan karar doğrultusunda, MHRS'de eski kimlik doğrulama yöntemi tamamen kaldırıldı. Kullanıcı hesaplarının korunmasının öncelik olarak belirlendiği güncelleme kapsamında, iki aşamalı kimlik doğrulama zorunlu hale getirildi . Yeni sistem kapsamında kullanıcılar MHRS'ye doğrudan erişemiyor; kimlik doğrulama süreci e-Devlet ya da e-Nabız üzerinden yürütülüyor . Eski MHRS şifreleri artık geçersiz kabul ediliyor.

Güncelleme sonrasında eski görünüm de tamamen kullanımdan kaldırıldı. Kullanıcılar alışkın oldukları arayüzle işlem yapamazken, geri dönüş seçeneği sunulmuyor .

Teknik Aksaklıklar ve Kullanıcı Tepkileri

Değişiklikle birlikte teknik sorunlar da gündeme geldi. Giriş sırasında doğrulama kodu alınamadığı yönünde bildirimler paylaşılırken, web arayüzünde donma yaşandığı ve mobil uygulamada erişim hataları görüldüğü ifade edildi . Kullanıcılar özellikle e-Devlet ile giriş sonrası MHRS ekranına dönemediklerini, uygulamanın donduğunu ve "Chunk failed" hatası aldıklarını belirtiyor .

Platformda yer alan MHRS şikayetlerinden bazıları şöyle:

"MHRS sistemine yapılan son güncellemeden sonra randevu alma süreci benim için çok zorlaştı. Özellikle e-Devlet üzerinden iki aşamalı giriş ve e-Nabız zorunluluğu getirilmesi, hem benim hem de dijital işlemlere hâkim olmayan yakınlarım için ciddi mağduriyet oluşturuyor" .

"MHRS Android uygulaması üzerinden hastane randevusu almaya çalışırken, sistem sürekli olarak beni e-Nabız ve e-Devlet'e yönlendiriyor ve bu yönlendirmelerden sonra bir türlü tekrar MHRS ekranına dönüp randevu oluşturamıyorum. Önceden gayet iyi işleyen bir sistemi kullanılamaz hale getirmiş olmanızdan dolayı mağdur oldum" .

Yaşlı ve Teknolojiye Uzak Kullanıcılar İçin Erişim Engeli

Yeni sistemin en çok eleştirilen yönü, özellikle yaşlı ve dijital okuryazarlığı düşük vatandaşlar ile onların yakınlarının randevu alamaması oldu. Bir kullanıcı şikayetinde şu ifadelere yer verdi:

"MHRS sisteminin son güncellemesiyle birlikte e-Devlet girişlerinde getirilen iki aşamalı doğrulama sebebiyle ciddi mağduriyet yaşıyorum. Anneme kardiyoloji randevusu almaya çalıştığımda, annemin e-Devlet hesabına bağlı telefon numarasına SMS onayı gidiyor. Annem benden uzakta oturduğu ve telefon da onda olduğu için bu onayı veremiyor, dolayısıyla ben de onun adına sisteme giriş yapamıyor ve randevu alamıyorum. Özellikle yaşlı, dijital okuryazarlığı sınırlı olan veya çocukları tarafından işlemleri takip edilen hastalar için bu yeni sistem işleri kolaylaştırmak yerine ciddi biçimde zorlaştırıyor" .

Başka bir kullanıcı ise, "MHRS'deki iki aşamalı doğrulama nedeniyle hem kendi telefonumdan hem de 70 yaş üzerindeki annem ve babamın telefonlarından giriş yapmak zorlaştı. Yeni sistem özellikle yaşlı ve teknolojiye hâkim olmayan kişiler için ciddi engel oluşturdu" diyerek sistemin sadeleştirilmesini talep etti .

Randevu Bulma Güçlüğü Zaten Devam Ediyordu

MHRS'deki erişim sorunları, uzun süredir devam eden randevu bulma güçlüğüne eklendi. CHP Kocaeli Milletvekili Prof. Dr. Mühip Kanko, konuyu Türkiye Büyük Millet Meclisi gündemine taşıyarak Meclis Araştırma Önergesi verdi . Kanko, kamu hastanelerinde randevuya erişimin giderek zorlaştığını, özellikle göz hastalıkları, diş hekimliği, MR ve tomografi gibi branşlarda randevuların aylar sonrasına verildiğini belirtti .

En dikkat çekici örneklerden biri olarak, bir vatandaşa kasık fıtığı ameliyatı için 12 ay sonrasına randevu verildiği ifade edildi . Kanko, bu durumun Anayasa'nın 56'ncı maddesiyle güvence altına alınan "sağlık hizmetine eşit erişim hakkı"nı fiilen ortadan kaldırdığını vurguladı .

2024'teki Onaylı Randevu Sistemi de Sorun Yaratmıştı

2024 yılında uygulamaya konulan "Onaylı Randevu Sistemi"nin de şikayetleri azaltmak yerine mevcut sorunları derinleştirdiği ifade ediliyor . Sistemin karmaşık yapısı nedeniyle birçok vatandaş randevusunu onaylamayı unutmakta ve 15 gün boyunca aynı branştan yeniden randevu alamamaktadır . Bu durumun kamu sağlık hizmetlerinde eşitsizliği artırdığı, vatandaşları özel hastanelere yönelmek zorunda bıraktığı belirtiliyor .

Alternatif Çözüm: ALO 182

Dijital kanallar dışında ALO 182 hattı aktifliğini koruyor. Telefon üzerinden randevu alma hizmeti kesintisiz sürdürülüyor. Güncelleme, çağrı merkezi hizmetini kapsamadı; yalnızca MHRS dijital girişleri için geçerli . Vatandaşlar, uygulama veya internet sitesi üzerinden işlem yapamıyorsa ALO 182 çağrı merkezi üzerinden canlı operatör desteği alarak randevu işlemlerini gerçekleştirebiliyor .

Sessiz başlayan, hayat kalitesini zorlaştıran hastalık: Zona!

Prof. Dr. Serhat Ünal, zonanın suçiçeğine de neden olan varisella zoster virüsünün, bağışıklık sisteminin zayıflamasıyla, yeniden aktif hale gelmesi sonucu ortaya çıktığını belirtti. Ünal, hastalığın klinik olarak çoğunlukla vücudun bir tarafında, belli bir sinir hattı boyunca yayılan, ağrılı ve içi su dolu kabarcıklar şeklinde döküntüye yol açtığını ifade etti.

Hastalığın, bireylerin gündelik yaşamlarını ve yaşam kalitesini ciddi ölçüde etkileyebileceğine vurgu yapan Ünal, sözlerine şöyle devam etti: “Zonanın en sık görülen komplikasyonlarından biri postherpetik nevralji (PHN) olarak bilinen sinir ağrısıdır.⁶ Zona sonrası devam eden bu ağrılar aylar hatta yıllar boyunca sürebilir. PHN’nin yanı sıra zona; göz ve çevresindeki sinirleri etkileyebildiği gibi cilt problemlerine, nörolojik bulgulara, işitme ve denge kayıplarına ve nadiren vücuda yayılan enfeksiyona yol açabiliyor. Yapılan çalışmalar ülkemizde her beş zona vakasından birinde komplikasyon geliştiğini ortaya koyuyor” dedi.^7,8,9

Prof. Dr. Serhat Ünal, “Yaşın yanı sıra çeşitli kronik hastalıklar, zonanın görülme sıklığı, hastalık şiddeti ve komplikasyonları artırabiliyor ve ek hastalık yükü oluşturabiliyor. Özellikle toplumumuzda yaygın görülen kalp ve damar hastalıkları, diyabet ve ek metabolik hastalıkları olanlarda yüksek riskin bilinmesi önem taşıyor” diyerek sözlerine devam etti.

Tedavi için ideal pencere: İlk 72 saat

Zonanın tedavi edilebilir bir hastalık olduğunu belirten Prof. Dr. Serhat Ünal, “Antiviral tedaviye mümkün olan en kısa sürede başlanması, akut hastalığın yönetiminde son derece önemli. Yapılan çalışmalar, ilk döküntü sonrası 72 saat içinde tedaviye başlamanın, akut semptom süresini kısaltabileceğini ve komplikasyon riskini azaltabileceğini gösteriyor ancak tanıda gecikme olması durumunda tedavi aksayabiliyor.¹⁰ Bu nedenle hastaların zona için hekimlerine danışması, belirtileri yaşayan bireylerin vakit kaybetmeden bir doktora başvurması gerekiyor” dedi.

Doğru bilinen yanlışlar

Zonaya ilişkin toplumda yaygın olarak doğru bilinen yanlışlara da açıklık getiren Prof. Dr. Serhat Ünal şu bilgileri paylaştı: “Zona, suçiçeği sonrası vücutta pasif halde bulunan virüsün yeniden aktif hale gelmesiyle ortaya çıkar. Zona bulaşıcı bir hastalık değildir ancak henüz iyileşmemiş döküntülerden yayılan virüs, suçiçeği geçirmemiş veya aşılanmamış kişilerde suçiçeğine yol açabilir.¹¹ Zona yaşam boyu birden fazla kez görülebilir. Zona geçirdikten sonra zaman içinde hastalığa yeniden yakalanma riski artabilir. Özellikle ileri yaşta ve bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde zona tekrarlayabilir.¹² Bu hafta vesilesiyle toplumda konuyla ilgili bilinç düzeyini artırmayı hedefliyoruz. Yaşanmadıkça veya şahit olunmadıkça göz ardı edilen bu hastalığın riskini ve ciddiyetini anlayalım, hekimlerimize danışmayı ertelemeyelim.”

Zona hastalığıyla ilgili tüm konularda en doğru adresin doktorlar olduğunun altını çizen Ünal, özellikle 50 yaş ve üzerindeki bireylerin zona riski konusunda bilinçlenmesi, korunma seçeneklerini hekimleriyle değerlendirmesi ve belirtiler geliştiğinde gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurmasının önemini vurguladı.