Nüfus gücü, ekonomik hacim ve toplam askeri envanter dikkate alındığında bu dört ülkenin kağıt üzerinde İsrail’den çok daha büyük bir potansiyeli temsil ettiği aşikardır. Ancak uluslararası ilişkiler disiplininin en temel kuralı, potansiyel güç ile o gücü kullanacak siyasi iradenin aynı şey olmadığı gerçeğidir. Bu noktada analiz edilmesi gereken temel soru, bu ülkelerin askeri olarak ne yapabilecekleri değil; böylesine büyük bir güce rağmen bugüne kadar neden somut ve caydırıcı tek bir ortak adım atmadıklarıdır.

Stratejik Zemin Eksikliği: Ortak Bir Düşman Algısı Yok

Uluslararası siyasette kalıcı ve işlevsel bir askeri ittifakın kurulabilmesi için öncelikli şart, tüm tarafların aynı odağı "ortak tehdit" olarak kabul etmesidir. Geçmişte Avrupa ülkelerini NATO çatısı altında birleştiren unsur Sovyet tehdidiyken, Körfez ülkelerini uzun yıllar bir arada tutan motivasyon ise İran’a yönelik ortak güvenlik kaygıları olmuştur. Bugün Türkiye, Mısır, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında İsrail eksenli böyle ortak bir tehdit algısının varlığından söz etmek mümkün değildir.

Dört ülkenin tamamen birbirinden ayrışan güvenlik gündemleri şu şekildedir:

• Türkiye: İsrail'i bölgesel istikrarsızlığın temel kaynağı olarak görmekte ancak mevcut konjonktürde doğrudan ve yakın bir askeri tehdit olarak konumlandırmamaktadır. Ankara ile Tel Aviv arasındaki rekabet askeri bir çatışma ihtimalinden ziyade; Suriye, Doğu Akdeniz, Filistin davası ve bölgesel nüfuz alanları üzerinden jeopolitik bir düzlemde seyretmektedir.

• Mısır: Sisi rejimi için öncelikli beka meselesi, ülkenin içinde bulunduğu ağır ekonomik kriz, Sina Yarımadası'ndaki güvenlik açıkları ve rejimin kendi iç istikrarını korumaktır.

• Suudi Arabistan: Riyad yönetiminin savunma ve güvenlik mimarisi, uzun yıllardır tamamen İran eksenli tehdit senaryoları üzerinden şekillenmektedir.

• Pakistan: Güney Asya aktörü olan Pakistan, tüm savunma doktrinini ve güvenlik anlayışını tamamen Hindistan merkezli askeri denge üzerine kurmuştur.

Bu temel farklılıklar, İsrail’e karşı ortak bir askeri blok oluşturabilecek stratejik ve askeri zeminin şu an için mevcut olmadığını açıkça ortaya koymaktadır.

Görünürdeki Birlik ve Perde Arkasındaki Bölgesel Rekabetler

Gazze'deki katliamlar karşısında diplomatik arenada yapılan sert açıklamalar zaman zaman "ortak bir duruş" imajı doğursa da, bu durum ülkeler arasındaki derin bölgesel rekabetleri ortadan kaldırmaya yetmiyor. Türkiye ve Mısır ilişkileri son yıllarda diplomatik bir normalleşme sürecine girmiş olsa dahi, taraflar arasında Libya’nın geleceği, Doğu Akdeniz’deki enerji parselleri ve genel bölgesel nüfuz alanları konusunda geçmişten gelen ciddi stratejik görüş ayrılıkları varlığını korumaktadır. Benzer şekilde Türkiye-Suudi Arabistan ilişkileri de geçmişten bugüne oldukça inişli çıkışlı bir grafik çizmiştir.

Denklemin dördüncü ayağı olan Pakistan ise coğrafi ve siyasi olarak bu yapıya en uzak aktör konumundadır. İslam dünyasına yönelik dönemsel retorikleri bulunsa da Pakistan, Orta Doğu siyasetinin yönünü tayin eden belirleyici ve merkez bir oyuncu değildir. Dolayısıyla dışarıdan bakıldığında tek bir blokmuş gibi algılanan bu yapı, gerçekte tamamen farklı iç ve dış önceliklere sahip devletlerden oluşmaktadır.

Asıl Aşılması Gereken Barikat: İsrail Değil, ABD

İttifak senaryolarında sıklıkla gözden kaçırılan en büyük parametre, İsrail’in küresel sistemdeki koruma kalkanıdır. İsrail’in bölgesel dokunulmazlığı yalnızca kendi savunma sanayisine ya da askeri ordusuna dayanmamakta; doğrudan Amerika Birleşik Devletleri'nin (ABD) Orta Doğu'daki en öncelikli stratejik ortağı olmasından kaynaklanmaktadır.

Kritik Analiz: İsrail'e karşı kurulacak herhangi bir askeri ittifak ya da operasyonel blok, fiilen ABD'nin bölgesel çıkarlarına ve küresel hegemonyasına doğrudan meydan okumak anlamına gelecektir. Buradaki asıl risk Tel Aviv ile savaşmak değil, Washington ile doğrudan karşı karşıya gelmektir.

İttifakı kurması beklenen ülkelerin mevcut sistemdeki bağları incelendiğinde bu durum daha net anlaşılmaktadır:

• Türkiye: Güçlü bir NATO üyesidir.

• Mısır: Dünyada ABD'den en yüksek askeri yardım alan ülkelerin başında gelmektedir.

• Suudi Arabistan: Tüm ulusal güvenlik ve istihbarat mimarisi çok büyük oranda Amerikan savunma sistemlerine ve askeri teknolojisine endekslidir.

• Pakistan: Ekonomik ve diplomatik açıdan küresel finansal sistemden bağımsız hareket edemeyecek kadar ağır bir ekonomik kriz içerisindedir.

Bu bağımlılık ilişkileri altında, söz konusu ülkelerin İsrail'e karşı bir cephe açması, doğrudan Washington ile çok ağır bir kriz yaşamaları demektir ki bölge liderlerinin böylesi bir maliyeti üstlenmeye hazır olduklarına dair sahada en ufak bir emare bulunmamaktadır.

Mesele Kapasite Değil, Siyasi Tercih ve İrade Eksikliği

Kamuoyundaki tartışmalarda sürekli olarak uçak sayıları, tank envanterleri, toplam asker sayıları ve savunma bütçeleri karşılaştırılarak askeri kapasite hesapları yapılmaktadır. Oysa İslam dünyasının son yarım asırdır yaşadığı temel felaketler hiçbir zaman bir "güç ve imkan eksikliği" olmamıştır; asıl sorun ortak bir siyasi iradenin gösterilememesidir.

Gazze’de yaşananlar bu durumun en acı ve berrak örneğidir. Milyarlarca dolarlık modern ordulara ve devasa savunma bütçelerine sahip bu devletler, İsrail üzerinde caydırıcı bir yaptırım veya anlamlı bir baskı oluşturabilecek en temel siyasi ve ekonomik adımları dahi atmakta isteksiz davranmaktadır. Dolayısıyla karşımızdaki tablo askeri bir yetersizlik değil, tamamen bilinçli bir siyasi tercih meselesidir.

Psikolojik İhtiyaçlar ve Kamuoyu Baskısını Yönetme Stratejisi

Gazze'de yaşanan soykırım karşısında kendisini çaresiz hisseden ve sosyal medyadaki katliam görüntülerine tanıklık eden milyonlarca insan, haklı olarak denklemi kökten değiştirebilecek büyük bir güç arayışına giriyor. Türkiye, Mısır, Suudi Arabistan ve Pakistan gibi devasa güçlerin aynı safta birleşmesi fikri, bu çaresizlik hissiyatı içindeki kitleler için psikolojik bir sığınak ve umut kaynağı oluşturuyor.

Ancak gerçekçi bir dış politika analitiği, bu beklentiler ile sahadaki gerçekler arasında aşılması imkansız bir mesafe olduğunu gösteriyor. Son dönemde bazı siyasi liderler tarafından dönem dönem dile getirilen "İsrail'e karşı ittifak" söylemlerinin, somut ve gizli bir askeri stratejiden ziyade, kendi iç kamuoylarında biriken devasa halk öfkesini ve hayal kırıklığını yönetme amacı taşıyıp taşımadığı ciddi şekilde sorgulanmalıdır. Müslüman halkların yükselen haklı tepkisini dindirmek amacıyla ortaya atılan bu diplomatik hamleler ve retorikler, gerçek bir paradigma değişiminden ziyade iç politikadaki gazı almaya yönelik araçsal adımlar olarak okunmalıdır.

Zira bugüne kadar atılan somut adımların hiçbiri İsrail’e karşı yeni bir cephe açmayı hedeflememiş; aksine İsrail’i koruyan ve var eden mevcut küresel ve finansal düzenin çarklarının aynen dönmeye devam ettiğini tescillemiştir.

Trump: "Anlaşma Tamamlandı"

ABD Başkanı Donald Trump, kendisine ait Truth Social platformundan yaptığı açıklamada, İran İslam Cumhuriyeti ile anlaşmanın tamamlandığını belirterek Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması ve ABD'nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasının kaldırılması talimatını verdiğini duyurdu. Trump, enerji sevkiyatlarının yeniden başlamasının hem bölgesel hem de küresel ekonomiye olumlu katkı sağlayacağını savundu.

İran Cephesinden İlk Açıklama

İranlı yetkililer de mutabakatın sonuçlandırıldığını doğruladı. İran tarafı, resmi imza töreninin İsviçre'de yapılacağını açıklarken, anlaşmanın askeri operasyonların durdurulmasını ve yeni diplomatik sürecin başlamasını öngördüğünü belirtti. Reuters'ın aktardığı bilgilere göre anlaşmanın ardından İran ile ABD arasında nükleer program başta olmak üzere birçok kritik konuda yeni müzakereler yürütülecek.

Hürmüz Boğazı Yeniden Açılıyor

Anlaşmanın en dikkat çekici maddelerinden biri, dünya petrol ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'nın yeniden uluslararası deniz trafiğine açılması oldu. Küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz taşımacılığının önemli bir bölümü bu güzergâh üzerinden gerçekleştiriliyor. Boğazın açılmasıyla enerji piyasalarında yaşanan belirsizliğin azalması bekleniyor.

Lübnan Cephesi de Anlaşma Kapsamında

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif'in açıklamasına göre anlaşma yalnızca ABD ve İran arasındaki çatışmayı değil, Lübnan dahil çeşitli cephelerdeki askeri operasyonların sona erdirilmesini de kapsıyor. Ancak İsrail'in anlaşmanın tarafı olmadığı ve özellikle Lübnan konusunda çekincelerinin bulunduğu belirtiliyor. Bu nedenle bölgedeki gelişmeler yakından takip ediliyor.

Nükleer Program İçin Yeni Müzakereler Başlayacak

Taraflar arasında sağlanan mutabakatın savaşın sona erdirilmesine yönelik bir çerçeve oluşturduğu, İran'ın nükleer programına ilişkin nihai çözümün ise daha sonraki teknik görüşmelerde ele alınacağı ifade ediliyor. Uzmanlar, önümüzdeki 60 günlük sürecin İran'ın nükleer faaliyetleri ve yaptırımların geleceği açısından kritik önem taşıdığını değerlendiriyor.

Küresel Piyasalar Gelişmeyi Yakından İzliyor

Anlaşma haberinin ardından enerji piyasalarında ve küresel finans çevrelerinde hareketlilik yaşandı. Uzmanlar, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasının petrol arzına ilişkin endişeleri azaltabileceğini, bunun da enerji fiyatları üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturabileceğini belirtiyor.

Kendi sosyal medya platformu olan Truth Social üzerinden bir paylaşım yapan Trump, "Şimdi Durum Odası'nda bir toplantı yapacağım ve nihai kararı vereceğim" ifadelerini kullanarak uluslararası kamuoyunda beklentiyi zirveye taşıdı. Trump, olası bir anlaşmanın imzalanabilmesi için Tahran yönetiminin hiçbir zaman nükleer silaha sahip olmayacağını taahhüt etmesi ve küresel ticaretin şah damarı olan Hürmüz Boğazı'nı tamamen güvenliğe kavuşturarak açması gerektiğinin altını çizdi.

Trump Masadaki 4 Şartı Tek Tek Sıraladı

Başkan Donald Trump, iki ülke arasında uzun süredir diplomatik kanallarda olgunlaştırılmaya çalışılan ancak henüz somut bir neticeye ulaştırılamayan müzakereler kapsamında, Washington'ın kırmızı çizgilerini içeren 4 maddelik bir taslak özet paylaştı:

• İran'ın hiçbir zaman hiçbir şekilde nükleer silaha ya da bombaya sahip olmayacağına dair kesin ve bağlayıcı taahhüt vermesi.

• Hürmüz Boğazı'nın derhal ticari gemi geçişlerine yeniden açılması ve bölgedeki tüm deniz mayınlarının temizlenmesi.

• Karşılıklı adım olarak, ABD'nin bölgede İran'a yönelik uyguladığı deniz ve ekonomik ablukasının tamamen kaldırılması.

• İran'ın elinde bulundurduğu yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumun doğrudan ABD tarafından teslim alınarak imha edilmesi.

Durum Odası’ndan Net Bir İşaret Çıkmadı

Trump’ın bu çıkışının ardından tüm dünya Beyaz Saray’dan gelecek resmi onay mekanizmasına kilitlendi. Ancak cuma gününün ilerleyen saatlerinde kameraların karşısına geçen Beyaz Saray yetkilileri, Durum Odası'nda gerçekleştirilen kritik zirvenin sona erdiğini duyurdu.

Yapılan resmi açıklamada, toplantının tamamlandığı ancak ABD Başkanı Donald Trump'ın söz konusu mutabakat metnine onay verip vermediğine dair net bir karar veya işaret çıkmadığı aktarıldı. ABD ile İran arasındaki müzakerelerin arka planda uzun süredir devam ettiğini belirten diplomatik kaynaklar, bu kritik zirvenin ardından da taraflar arasında henüz nihai ve resmi bir sonuç alınamadığını vurguluyor.

İbrahim Anlaşmaları, ismini Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam’ın ortak peygamberi olan Hz. İbrahim’den alan bir dizi diplomatik belgedir. Anlaşmalar, ilk olarak 15 Eylül 2020’de, dönemin ABD Başkanı Donald Trump’ın ev sahipliğinde Beyaz Saray’da imzalandı.

İlk imzacılar: Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Bahreyn, İsrail ile ilişkilerini resmen normalleştirdi. Bu, 1994’te Ürdün’ün barış imzalamasından bu yana geçen çeyrek asrın en büyük diplomatik kırılmasıydı. Kısa süre içinde Fas ve Sudan da bu anlaşmalara katıldı; son olarak 2025 yılında Kazakistan da aralarına eklendi.

Bu anlaşmalar, uzun yıllardır Ortadoğu siyasetinin temel kuralını yıktı. 2002 yılında kabul edilen Arap Barış Girişimi’ne göre, Arap ülkeleri İsrail’i ancak bağımsız bir Filistin devleti kurulduktan sonra tanıyacaktı. İbrahim Anlaşmaları, bu şartı tamamen baypas ederek, Filistin meselesini masanın kenarına itti ve ülkelerin kendi çıkarları doğrultusunda hareket etmesine olanak tanıdı.

[related-posts id="54317" color="bg-primary"][/related-posts]

İbrahim Anlaşmaları Kimin Çıkarına? Tarafların Kazanımları

İbrahim Anlaşmaları, imzalayan her ülke için farklı kazançlar sağlasa da, ortak payda her zaman somut menfaatler oldu.

İsrail’in Kazanımı: Bölgesel Entegrasyon

İsrail, uzun yıllardır “dışlanmış, istenmeyen sorunlu çocuk” imajından kurtulmak istiyordu. Bu anlaşmalarla birlikte:

• Diplomasi: Körfez’de büyükelçilikler açıldı.

• Ekonomi: İsrail ile BAE arasındaki ticaret hacmi 2023’te 4 milyar doları aşarak rekor kırdı.

• Savunma: Daha önce gizli yürütülen istihbarat ve savunma işbirliği resmiyet kazandı. Özellikle İran tehdidine karşı ortak bir cephe oluştu.

Arap Ülkelerinin Kazanımları: Pragmatizm ve Hayatta Kalma

Arap ülkeleri, Filistin davasını bir kenara bırakarak kendi ulusal güvenliklerini ve ekonomilerini öncelediler:

• BAE ve Bahreyn: İran’ın artan bölgesel gücü karşısında İsrail gibi teknolojik ve askeri bir güçle ittifak yaparak güvenlik şemsiyelerini genişlettiler.

• Fas: En büyük kozu olan Batı Sahra’nın egemenliğini kazandı. ABD, normalleşme karşılığında Fas’ın bu topraklar üzerindeki hakimiyetini resmen tanıdı.

• Sudan: Terörizmi Destekleyen Ülkeler listesinden çıkarılarak uluslararası finansmana erişim sağladı ve ağır yaptırımlardan kurtuldu.

Neden Herkes İmzalamıyor? Karşı Argümanlar ve Eleştiriler

Her ne kadar ABD ve İsrail bu anlaşmaları “Yeni Ortadoğu”nun temeli olarak sunsa da, eleştiriler oldukça sert.

Filistin Davasının İhaneti

Filistinliler ve taraftarları için bu anlaşmalar, “yüzyılın hançerlenmesi” anlamına geliyordu. Arap ülkeleri, İsrail’den Filistinlere yönelik işgal politikalarını durdurması veya bağımsız bir devlet kurulması gibi hiçbir taviz almadan, İsrail’e diplomatik zemin kazandırdı. Bu durum, Filistin davasını bölgesel siyasetin merkezinden alıp kenara itti.

İran ve Direnç Ekseni

İran, bu anlaşmaları kendisini kuşatma girişimi olarak gördü. Anlaşmalar, İran karşıtı bir bloğun resmileşmesi anlamına geliyordu.

Toplumsal Muhalefet

Gazze Savaşı sonrası bu anlaşmaların kırılganlığı ortaya çıktı. Arap sokaklarında İsrail’e karşı öfke doruk noktasına ulaştı. Hükümetler İsrail ile ticareti sürdürse de, halk tepkisi normalleşme sürecini derinden sarstı.

2026 Krizi: Trump’ın “Zorunlu” Çağrısı ve Türkiye Denklemi

Trump’ın 2026 yılında yeniden gündeme getirdiği bu anlaşmalar, bu kez çok daha büyük bir iddia ile geliyor: İran’la savaşı bitirmek.

Trump, İran’la bir anlaşmaya varılabilmesi için Suudi Arabistan, Katar, Mısır, Ürdün, Pakistan ve en önemlisi Türkiye’nin bu anlaşmaları imzalamasını “zorunlu” kıldı. Başka bir deyişle: “Ya bu yeni düzende İsrail’le saf tutacaksınız, ya da İran ile yapılacak barışın dışında kalacaksınız.”

Pakistan Hemen Reddetti

İsrail’i tanımayan Pakistan, bu çağrıyı anında reddetti. Savunma Bakanı, bunun ülkenin “temel ideolojilerine” aykırı olduğunu belirtti.

Suudi Arabistan’ın Şartı

Anlaşmaların en büyük ödülü olarak görülen Suudi Arabistan ise “Bağımsız Filistin devleti olmadan anlaşma olmaz” diyerek direnişini sürdürüyor.

Türkiye İçin Anlamı: Taraf Olma Zorunluluğu

Türkiye’nin durumu diğerlerinden farklı: Türkiye, İsrail’i tanıyan ilk Müslüman ülkelerden biri. Ancak son yıllarda, özellikle Gazze savaşı nedeniyle ilişkiler kopma noktasına geldi.

Uzmanlar, Trump’ın bu hamlesinin Türkiye’ye yönelik “Artık ortada kalamazsın” mesajı olduğunu belirtiyor. Eski diplomat Ashok Sajjanhar’a göre, “Yeterli baskı ve bir ‘al-ver’ pazarlığı ile Türkiye ikna edilebilir.” Ancak bu, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yıllardır süregelen Filistin yanlısı söylemlerini tamamen değiştirmesi anlamına geliyor.

Trump’ın bu hamlesinin iki hedefi var:

1. İran’a karşı savunma ve istihbarat alanında dev bir bölgesel blok oluşturmak.

2. İsrail’in Ortadoğu’daki meşruiyetini kalıcı olarak pekiştirmek.

Peki İbrahim Anlaşmaları tam olarak nedir? Gerçekten bir barış adımı mı, yoksa İran’ı kuşatmak için örülen zincire Türkiye halkasını ekleme hamlesi mi? Ve en önemlisi, Türkiye bu imzayı attığı ya da reddettiği gün kendini hangi risklerle karşı karşıya bulacak? İşte tüm bu soruların yanıtları ve olayın perde arkası.

İbrahim Anlaşmaları Nedir? Bir "Barış" Projesi mi, Stratejik Kuşatma mı?

İbrahim Anlaşmaları, ismini Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam’ın ortak peygamber figürü olan Hz. İbrahim’den alan, aslında Trump’ın ilk başkanlık döneminin sonunda hayata geçirdiği bir normalleşme sürecidir.

Kağıt üzerinde anlatılan hikaye şuydu: Ortadoğu'da barışı güçlendirelim, dinler arası hoşgörüyü artıralım, bölgesel refahı yükseltelim. 15 Eylül 2020'de, dönemin ABD Başkanı Trump'ın ev sahipliğinde Beyaz Saray’da imzalanan bu anlaşmalarla Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Bahreyn, İsrail ile ilişkilerini resmen normalleştirdi.

Bu anlaşmalardan önce İsrail ile çoğu Arap ülkesinin arasında ne büyükelçilik vardı, ne doğrudan uçuş, ne de açık savunma işbirliği. İsrail pasaportu taşıyan birinin Körfez’de turistik vize alması bile mümkün değildi. Ancak anlaşmalardan sonra:

• BAE ve Bahreyn, İsrail’le karşılıklı büyükelçilikler açtı.

• Ülkeler arasında direkt uçuşlar başladı.

• Savunma ve istihbarat işbirliği anlaşmaları imzalandı.

Ancak perde arkası çok daha farklıydı. Bu anlaşmalar, aslında İran’ın bölgedeki artan nüfuzuna karşı bir “Arap-İsrail ittifakı” kurma projesiydi. Öyle ki, dönemin İsrail Başbakanı Netanyahu bu planı Filistinlilerle daha fazla müzakere için bir fırsat olarak görürken, Filistin yönetimi bunu "yüzyılın tokadı" olarak nitelendirmişti.

[related-posts id="54319" color="bg-primary"][/related-posts]

Halkası Eksik Kalan Büyük Oyuncular: Neden Türkiye?

İlk dalgada BAE, Bahreyn, Fas ve Sudan gibi ülkeler yer aldı. Ancak Trump’ın kurmak istediği "zincir"de eksik kalan çok büyük oyuncular vardı: Suudi Arabistan, Katar, Mısır, Ürdün ve en önemlisi Türkiye.

Trump 25 Mayıs’ta yaptığı paylaşımda, bu “karmaşık bulmacayı” tamamlamak için bu ülkelerin “eş zamanlı olarak” anlaşmaları imzalaması gerektiğini yazdı. Peki bu ülkeler neden bu zincirin bir parçası olmak isteniyor?

• Mısır ve Ürdün: Zaten yıllardır İsrail’le ayrı barış anlaşmalarına sahipler. Yeni paket, onların da İran’a karşı kurulan bu yeni blokta resmen yer almasını sağlayacak.

• Suudi Arabistan ve Katar: Henüz imza atmadılar. Suudi Arabistan özellikle kamuoyu önünde “Bağımsız bir Filistin devleti kurulmadan İsrail’le tam normalleşme olmayacak” çizgisini koruyor.

• Türkiye: İşte en kritik aktör burda devreye giriyor.

Türkiye Neden Bu Kadar Kritik? Dengenin Değişmesi

Türkiye şimdiye kadar İbrahim Anlaşmaları’na bilinçli şekilde uzak durdu. Filistin meselesi, özellikle Cumhurbaşkanı Erdoğan döneminde, diplomatik söylemde ve miting dilinde sürekli merkeze kondu.

“Ortadaki Oyuncu” Kimliği:
Türkiye’nin bugüne kadarki en büyük stratejik avantajı, "ne İran’ın dostu, ne de düşmanı" olan, arada duran bir aktör olmasıydı. İran savaş başladığında çevre ülkelere saldırılar düzenlemiş ancak Türkiye’ye doğrudan bir saldırı gerçekleşmemişti. Bunun temel sebebi, Türkiye’nin bir “düşman” olarak değil, “aradaki aktör” olarak görülmesiydi.

Erdoğan’ın Duruşu:
Gazze savaşları ile birlikte Türkiye-İsrail ilişkileri neredeyse kopma noktasına geldi. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Netanyahu hakkında yaptığı sert açıklamalar, Türkiye’nin durduğu çizgiyi net bir şekilde gösterdi. Bu atmosferde Trump’ın “İran’la savaşın bitmesini istiyorsanız, Türkiye de İbrahim Anlaşmaları’na katılacak” demesi, aslında şu ikilemi yaratıyor: “Ya Türkiye yıllardır süren bu duruşunu bozacak ve İsrail’le aynı safı seçecek, ya da İran konusunda bizimle aynı masada oturamayacak.”

İki Senaryo ve Türkiye’nin Karşılaşacağı Riskler

Bu tabloya iki açıdan bakmak gerekiyor. Her iki durum da Türkiye için ciddi riskler barındırıyor.

Senaryo 1: Türkiye İmzayı Atarsa

Türkiye, İsrail ile ilişkilerini donduran ve Gazze’deki katliamları eleştiren bugüne kadarki tüm söylemlerini bir gecede değiştirmek zorunda kalacak.

1. İran’la Denge Siyasetinin Bitmesi: Türkiye artık arada duran, her iki tarafla da konuşabilen bir aktör değil; İran’ı çevreleyen Batı-İsrail bloğunun bir parçası olarak görülecek.

2. İslam Dünyasında Yalnızlaşma: Filistin davasını en yüksek perdeden savunan bir liderin, bir anda İsrail’le normalleşme masasına oturması, iç ve dış politikada büyük bir prestij kaybına yol açar.

3. İç Cephede Sarsıntı: Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın tabanında Filistin hassasiyeti çok yüksektir. Bu adım, tabanda büyük bir hayal kırıklığı yaratır.

Senaryo 2: Türkiye Hayır Derse

Türkiye anlaşmaya girmeyi reddederse, bu kez de bambaşka bir risk seti ortaya çıkıyor:

1. Yeni Düzenin Dışında Kalma: ABD, İran’la kendi istediği çerçevede anlaşmaya varırsa, ortaya çıkacak yeni güvenlik ve enerji düzeninin dışında bırakılma ihtimali gündeme geliyor.

2. Yaptırım Baskısı: Trump yönetimi, anlaşmaya yanaşmayan Türkiye ve diğer ülkelere karşı ekonomik yaptırım paketleri uygulayabilir.

3. Savunma Projelerinin Kilitlenmesi: Türkiye’nin savunma sanayiindeki ilerleyişi (F-16 modernizasyonu, motor teknolojileri vb.) daha önce olduğu gibi kritik bir baskı malzemesi haline gelebilir.

Türkiye, imzayı attığı gün İran’la ilişkilerinde ve Filistin konusundaki siyasi dilinde yepyeni bir çizgiye çekilecek. Hayır dediğinde ise Amerika’dan gelebilecek yaptırım baskısı ve savunma projelerinin kilitlenmesi riskiyle karşı karşıya kalacak.

Şu An Ne Oluyor? Trump’ın Zamanlaması ve Gerçeklik

Trump bu çağrıyı yaparken, İran ile yürütülen nükleer ve bölgesel güvenlik müzakerelerini araç olarak kullanıyor. İddiasına göre, eğer bu ülkeler bir arada anlaşmaya varırsa, İran’la da bir barış sağlanacak. Değilse, çatışmalara devam edilecek.

Ancak bu noktada kritik soru şu: Trump ne kadar blöf yapıyor?

• Pakistan anlaşmayı daha açıklamanın hemen ardından reddettiğini duyurdu.

• Suudi Arabistan ve Katar, bağımsız bir Filistin devleti kurulmadan bu anlaşmalara yanaşmayacaklarını zaten birçok kez beyan etti.

Türkiye cephesinde ise Cumhurbaşkanı Erdoğan, hemen ertesi gün İran ve Pakistan liderleriyle telefonda görüşmeler gerçekleştirdi. Bu hamle, Türkiye’nin bloklaşmaya karşı alternatif bir hat kurma çabası olarak okundu.

Bölgenin en büyük oyuncularının çekimser durduğu bu tabloda, Trump’ın bu ülkeleri "zorunlu" ibaresiyle ikna etmesi kolay görünmüyor. Ancak bu süreç ilerledikçe, özellikle ekonomik baskılar ve güvenlik tehditleri artarsa, masadaki dengelerin değişmesi de olası.

ABD'li yetkililer, anlaşma şartlarının salı günü itibarıyla büyük ölçüde kabul edildiğini ancak her iki tarafın da kendi yönetimlerinden resmi onay alması gerektiğini aktardı. Yetkililerden alınan bilgilere göre, İran kanadı mutabakat için gerekli olan onayı verdi. ABD'li müzakere heyeti ise nihai anlaşmanın tüm ayrıntılarını Başkan Donald Trump'a sundu ancak Trump hemen onay vermeyerek arabuluculara metni değerlendirmek adına birkaç gün süre istediğini iletti.

Hürmüz Boğazı'nda Kısıtlamasız Geçiş ve Mayın Temizliği

Bölgesel güvenliği yakından ilgilendiren mutabakat zaptının içeriğine dair detaylar da netleşmeye başladı. ABD'li kaynaklar, 60 günlük mutabakat zaptı kapsamında stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’ndan geçişlerin "kısıtlamasız" olacağını bildirdi. Bu madde uyarınca boğazdan geçişlerde hiçbir şekilde geçiş ücreti alınmayacak ve ticari gemilere yönelik herhangi bir taciz eylemi gerçekleştirilmeyecek. Ayrıca anlaşmanın yürürlüğe girmesini takip eden 30 gün içinde İran'ın boğazdaki tüm deniz mayınlarını tamamen temizlemesi gerekecek.

Karşılıklı adımlar kapsamında, ABD tarafından uygulanan deniz ablukası da kademeli olarak kaldırılacak. Ancak yetkililer, ablukanın kaldırılmasının ticari deniz taşımacılığının bölgede yeniden başlama hızıyla doğru orantılı bir şekilde gerçekleştirileceğini vurguladı.

Uranyum Tasfiyesi ve Yaptırımların Hafifletilmesi Masada

Mutabakat zaptının en kritik siyasi zeminini ise nükleer taahhütler oluşturuyor. Metinde, İran’ın nükleer silah peşinde koşmayacağına dair kesin taahhüdü yer alacak. 60 günlük süreç dahilinde masaya yatırılacak ilk ve en önemli başlıklar ise İran'ın elindeki yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumun nasıl tasfiye edileceği ve ülkenin gelecekteki uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin hangi yasal çerçevede ele alınacağı konuları olacak.

Buna karşılık ABD yönetimi, müzakerelerin ilerleyen safhalarında İran'a yönelik ekonomik yaptırımların hafifletilmesini ve uluslararası bankalarda dondurulmuş halde tutulan İran fonlarının serbest bırakılmasını müzakere etmeyi taahhüt edecek. Mutabakat zaptı ayrıca, yaptırımlar nedeniyle zor günler geçiren İran halkının temel ticari mallar ile insani yardımları sorunsuz bir şekilde almaya başlamasını sağlayacak özel bir yardım mekanizmasının kurulmasını da içerecek.

Gazze Şeridi’ne yönelik topyekun askeri operasyonların başladığı 7 Ekim 2023 tarihinden bu yana Batı Şeria bölgesinde yaşayan on binlerce Filistinlinin Kudüs'e geçişine ve kutsal mekanlara girişine sistematik olarak izin verilmiyor. Bu gergin atmosfer altında İslami Vakıflar Dairesi bünyesinde görev yapan gönüllü ekipler, kısıtlı imkanlarla Mescid-i Aksa'daki cemaatin giriş ve çıkış koridorlarını organize ederek olası izdihamların önüne geçmeye çalıştı.

İbrahim Camii Müslümanlara Kapatıldı: Sadece 300 Kişi Alındı

İsrail ordusunun bayram namazı kısıtlamalarından etkilenen bir diğer sembolik nokta ise El Halil kentindeki tarihi İbrahim Camii oldu. İsrail askeri unsurlarının caminin ana giriş kapılarını tamamen kapattığı, içeri girmek isteyen az sayıdaki vatandaşı ağır aramalardan geçirdiği ve ibadet esnasında çevrede ses bombaları patlattığı bildirildi. Askeri abluka sebebiyle kentin en büyük camisindeki bayram namazına yalnızca yaklaşık 300 kişi katılabildi.

Yaşanan bu süreci sert bir dille eleştiren El Halil Valisi Halid Dudin, İsrail idaresinin kutsal mekanlara yönelik müdahalelerini “dini yer değiştirme ve dini terör” olarak nitelendirdi. El Halil Vakıflar Müdür Vekili Muncid el Caberi ise Filistin haber ajansı WAFA’ya yaptığı açıklamada, işgal güçlerinin cami üzerinde tam bir idari kontrol kurmaya çalıştığını savundu. İslam alemine İbrahim Camii’ne sahip çıkma çağrısı yapan Caberi, tüm baskılara rağmen buranın bir İslami mescit olarak kalmaya devam edeceğini hatırlattı. İbrahim Camii, 1994 yılında silahlı bir Yahudi yerleşimcinin gerçekleştirdiği ve 29 Filistinlinin şehit olduğu katliamın ardından adli bir kararla Müslümanlar ve Yahudiler arasında ikiye bölünmüştü.

Baskılar Altında Direniş ve Batı Şeria'da Bayram Baskınları

Batı Şeria’nın güneyinde konumlanan Beytüllahim kentinde de Filistinliler, camilerin yetersiz kalması ve engellemeler sebebiyle bayram namazını Doğuş Kilisesi yakınında bulunan geniş meydanda saf tutarak kıldı. Cemaate seslenen Beytüllahim Müftüsü Şeyh Abdülmecid Ammarne, Filistin halkının her türlü askeri kuşatmaya, ekonomik ambargoya ve idari baskıya rağmen topraklarında direnmeye kararlılıkla devam edeceğini ifade etti.

Manevi atmosferin yüksek olduğu bayramın ilk gününde bile İsrail ordusu Batı Şeria’nın farklı ilçe ve mülteci kamplarında şafak baskınlarını ve gözaltı operasyonlarını durdurmadı. Cenin kentinin güneyinde yer alan Kabatiye beldesinde düzenlenen ev baskınlarında 4 Filistinli sivil kelepçelenerek gözaltına alınırken, Nablus yakınlarındaki Urif köyünde çok sayıda konut arandı ve ticari bir dükkandaki çocuk oyuncaklarına ordu eliyle el konuldu.

Askeri zırhlı araçların Kudüs’ün kuzeyindeki Kalandiya Mülteci Kampı’na da girerek gerilimi tırmandırdığı rapor edildi. Filistin hükümetine bağlı resmi medya ofisi tarafından paylaşılan güncel bilançoya göre; Ekim 2023'ten bu yana Batı Şeria genelinde İsrail ordusu ve silahlı Yahudi yerleşimcilerin saldırıları neticesinde 1168 Filistinli yaşamını yitirirken, yaklaşık 23 bin kişi ise gözaltı merkezlerine götürüldü.

"İran'ı Sadece Durdurmak Değil, Yok Etmek İstiyorlar"

Krapivnik, İsrail’in İran’a yönelik tutumunun diplomatik bir çözümden ziyade tamamen "yok etme" odaklı olduğunu belirtti. Siyonist ideolojinin İran’ı varoluşsal bir engel olarak gördüğünü savunan eski subay, bölgedeki askeri hareketliliğin nihai bir tasfiye operasyonu niteliğinde olduğunu dile getirdi.

"Büyük İsrail" İddiası: Hedefte Türkiye ve Mısır mı Var?

Analizinde en dikkat çekici nokta ise Türkiye ve Mısır vurgusu oldu. Krapivnik’e göre, Orta Doğu’daki istikrarsızlık ve çatışmaların arkasında yatan asıl motivasyon "Büyük İsrail" projesi. Bu proje kapsamında bölgenin güçlü aktörlerinin etkisiz hale getirilmesinin hedeflendiğini belirten Krapivnik, şu uyarılarda bulundu:

"İran’dan sonra hedef Türkiye ve Mısır olacak; çünkü nihai amaç 'Büyük İsrail'i inşa etmek. Herkesi kontrol altına almak istiyorlar ve bu doğrultuda bölgedeki potansiyel tüm güç odaklarının yok edilmesini veya etkisiz hale getirilmesini amaçlıyorlar."

Bölgesel Hakimiyet ve Güç Dengeleri

Krapivnik'in bu çıkışı, uluslararası ilişkiler uzmanları arasında da geniş yankı uyandırdı. Bölgedeki mevcut dengelerin sarsılması, sadece sınırlar arası bir çatışma değil, aynı zamanda demografik ve siyasi bir yeniden yapılandırma çabası olarak görülüyor. Özellikle Türkiye ve Mısır gibi köklü devlet yapısına ve güçlü ordulara sahip ülkelerin "hedef" olarak gösterilmesi, bölgesel güvenliğin ne denli kritik bir eşikte olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor.

Bu açıklamalar, Genişletilmiş Orta Doğu Projesi (BOP) ve benzeri jeopolitik iddiaları yeniden tartışmaya açarken, Krapivnik gibi askeri kökenli figürlerin "kontrol altına alma" ve "etkisizleştirme" uyarıları siber ve konvansiyonel tehdit algısını da güçlendiriyor.

“NO MORE MR NICE GUY”: Trump’tan sert tehditler

Trump, Truth Social hesabından yaptığı bir dizi paylaşımda İran’ı sert bir dille hedef aldı. İran’ın Hürmüz Boğazı’nda bir Fransız gemisine ve Birleşik Krallık’a ait bir yük gemisine ateş açtığını öne süren Trump, bunun “ateşkesin tamamen ihlali” olduğunu belirtti .

Trump’ın paylaşımlarında öne çıkan ifadeler şöyle:

“NO MORE MR. NICE GUY! (İyi adamlığın bitti) Çok adil ve makul bir ANLAŞMA teklif ediyoruz. Kabul etmelerini umuyorum çünkü kabul etmezlerse, ABD İran’daki her bir Elektrik Santralini ve her bir Köprüyü havaya uçuracak. Hızlı ve kolay bir şekilde yok olacaklar” .

Trump ayrıca “Tüm bir medeniyetin bu gece öleceğini, bir daha geri getirilemeyeceğini” söylediği önceki tehditlerini de hatırlatarak, “İRAN ÖLDÜRME MAKİNESİNE SON VERME ZAMANI GELDİ” ifadesini kullandı .

Temsilciler İslamabad’a gidiyor

Trump, 19 Nisan’da yaptığı bir başka açıklamada, ABD’li temsilcilerin 20 Nisan akşamı Pakistan’ın başkenti İslamabad’a gideceğini ve müzakerelerde bulunacağını duyurdu . Trump, bu müzakerelerin İran için “son şans” olabileceğini ima etti.

ABD tarafını müzakerelerde Steve Witkoff ve Jared Kushner’ın liderlik edeceği, Başkan Yardımcısı JD Vance’in ise “güvenlik gerekçeleriyle” görüşmelere katılmayacağı bildirildi . Trump, Fox News’e yaptığı açıklamada, önümüzdeki haftaki görüşmelerin İran için “son şans” olacağını söyledi: “İran bu anlaşmayı imzalamazsa, ülkenin tamamı havaya uçurulacak” .

İran ateşkesi ihlal etti mi?

Çatışmalar, ABD ve İsrail’in 28 Şubat 2026’da İran’a yönelik saldırılarıyla başlamış, Tahran da defalarca füze ve insansız hava aracı saldırılarıyla karşılık vermişti . Savaş, 8 Nisan’da Pakistan’ın arabuluculuğuyla ilan edilen iki haftalık ateşkesle durmuştu .

Ancak Trump’a göre İran, 18 Nisan’da Hürmüz Boğazı’nda tankerlere ateş açarak ateşkesi ihlal etti . İran daha önce, ABD’nin İran limanlarını ablukaya almaya devam etmesi nedeniyle stratejik su yolunu kapattığını duyurmuştu . Trump ise bu kararın aslında İran’a günde 500 milyon dolara mal olduğunu, ABD’nin ise bir şey kaybetmediğini iddia etti .

Trump’ın tehditleri, 5 Nisan’da yaptığı ve “Salı günü İran’da Elektrik Santrali Günü ve Köprü Günü olacak” dediği daha önceki bir paylaşımla paralellik gösteriyor . O dönemde Trump, “O lanet boğazı açın, sizi çılgın piçler, yoksa Cehennemde yaşayacaksınız” gibi küfürlü ifadeler de kullanmıştı .

İran ile hâlâ görüşmeler sürüyor

Sert tehditlere rağmen Trump, aynı gün ABC News’e yaptığı açıklamada İran ile hâlâ bir anlaşmaya varılabileceğine inandığını söyledi . Trump, “Bu iş olacak. Öyle ya da böyle. İyi yoldan ya da sert yoldan. Bu iş olacak. Bunu alıntılayabilirsiniz” ifadelerini kullandı .

Trump ayrıca Oval Ofis’te yaptığı açıklamada İran ile “çok iyi görüşmeler” yürüttüklerini belirtti . “Hiç donanmaları yok, hiç hava kuvvetleri yok, hiç liderleri yok. Hiçbir şeyleri yok. Aslında… buna zorunlu rejim değişikliği diyorsunuz, ama onlarla konuşuyoruz” dedi .

“İyi adam” söylemi ve bağlamı

Trump’ın “No more Mr nice guy” (İyi adamlığın bitti) çıkışı, başkanlığının özellikle dış politika alanında daha sert bir ton alacağının sinyali olarak yorumlanıyor. Trump’ın “iyi adam” ifadesini daha önceki dönemlerde görevden aldığı yetkililer için de kullandığı biliniyor . Eski Sağlık Bakanı Tom Price için “çok çok iyi bir adam”, eski Genel Sekreter Steve Bannon için “iyi bir adam” ifadelerini kullanmış, ardından bu isimler görevden alınmıştı .

Bu kez Trump, “iyi adam” olmayı bıraktığını açıkça ilan ederek, İran’a yönelik müzakere sürecinde artık diplomasiden çok sert güç kullanmaya hazırlandığı mesajını veriyor.

“Türkiye, NATO’nun en büyük ikinci ordusuna sahip”

Shekerinska, Türkiye’nin sadece asker sayısıyla değil, operasyonel tecrübesi ve savunma sanayii kapasitesiyle de ittifakın bel kemiğini oluşturduğunu belirtti . Açıklamasında şu ifadelere yer verdi:

“Türkiye, neredeyse 75 yıldır hepimiz için çok önemli bir müttefik. NATO’daki en büyük ikinci orduya sahipsiniz. Birçok operasyonumuza ve misyonumuza katıldınız ve liderlik ettiniz. Savunma sanayiine olan bağlılığınız çok güçlü.”

NATO yetkilileri daha önce de Türkiye’nin ittifakın güney kanadındaki istikrar için kilit rol oynadığını vurgulamıştı . NATO Genel Sekreteri’nin Güney Komşuluk Özel Temsilcisi Javier Colomina, Şubat 2026’da yaptığı açıklamada Türkiye’nin “Akdeniz’in güvenli bir havza olmasını sağlamada büyük rol oynadığını” belirtmişti .

Türk jetleri Estonya’da hava devriyesi görevine katılacak

Shekerinska, Türkiye’nin NATO içindeki dayanışma ruhunu somut bir örnekle desteklediğini duyurdu . İkinci yarıdan itibaren Türk savaş uçaklarının Estonya’da hava devriye görevine katılacağını açıklayan Shekerinska, “Bu dayanışmadır. Bu, ittifakı bir arada tutan güçtür ve Ankara Zirvesi’nde odaklanacağımız şey budur” dedi .

Ankara Zirvesi: Taahhütlerden icraata geçiş

Shekerinska’nın açıklamalarının merkezinde, 7-8 Temmuz 2026’da Ankara’da gerçekleştirilecek NATO Zirvesi yer aldı . Shekerinska, zirvenin sembolik bir toplantı olmaktan çıkıp somut çıktılar üretmesi gerektiğini vurguladı:

“Lahey Zirvesi taahhütlerimizi göstermek içindi ve bunu başardı. Ankara ise bu taahhütlerin hayata geçirildiğini göstermemiz gereken zirve.”

NATO müttefikleri, Lahey Zirvesi’nde savunma harcamalarının GSYH’nin yüzde 5’ine çıkarılması konusunda anlaşmıştı . Shekerinska, bu hedefe ulaşmak için savunma sanayiinde üretim artışı, ortak tedarik ve yenilikçi yaklaşımlar gerektiğini belirtti .

“Rusya’nın Ukrayna’daki saldırganlığı bir uyandırma çağrısı oldu”

Shekerinska, Rusya’nın Ukrayna’daki savaşının NATO için bir dönüm noktası olduğunu vurguladı . Savaşın ittifak üyeleri için bir “uyandırma çağrısı” niteliği taşıdığını belirten Shekerinska, şu değerlendirmelerde bulundu:

“Rusya’nın Ukrayna’daki saldırganlığı bir uyandırma çağrısı oldu. Önümüzdeki dönemde daha da güçlü bir jeopolitik rekabet dönemine hazırlanıyoruz.”

NATO’nun Baltık Denizi ve kuzey bölgelerinde uygulamaya koyduğu Baltic Sentry, Eastern Sentry ve Arctic Sentry gibi inisiyatiflerin ittifakın hızlı uyum sağlama kapasitesini gösterdiğini ifade etti .

Uzmanlara göre Türkiye’nin artan önemi

Savunma analistlerine göre, NATO’nun Türkiye’nin askeri gücüne yaptığı bu vurgu tesadüf değil. İttifak, özellikle:

• Karadeniz güvenliği ve Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin uygulanması

• Orta Doğu’daki krizler ve terörle mücadele operasyonları

• Göç yönetimi ve Akdeniz’deki istikrar

• Savunma sanayii kapasitesi (SİHA, İHA, F-16 modernizasyonu)

gibi konularda Türkiye’nin kritik bir ortak olduğunu değerlendiriyor .

Ne olacak? Ankara Zirvesi’nde NATO’nun Ukrayna’ya desteğinin sürmesi, savunma harcamalarının artırılması ve ittifakın doğu kanadının güçlendirilmesi gibi başlıkların öncelikli gündem maddeleri olması bekleniyor .

Liberland nerede ve nasıl kuruldu?

Liberland, Hırvatistan ile Sırbistan arasında Tuna Nehri üzerinde bulunan Gornja Siga adlı 7 kilometrekarelik bir arazi üzerinde kuruldu. 2015 yılında Çek siyasi aktivist Vit Jedlicka ve arkadaşları tarafından “özgürlükçü bir devlet” idealiyle kurulan mikro ulus, iki ülkenin de bu topraklar üzerinde hak iddia etmemesi nedeniyle “terra nullius” (sahipsiz toprak) statüsüyle ilan edildi .

Liberland’a kimler vatandaşlık başvurusu yapabiliyor?

Liberland Cumhurbaşkanı Vit Jedlicka’nın açıklamalarına göre, vatandaşlık başvurusu için temel şartlar şöyle:

• Komünist veya ırkçı geçmişi olmamak – Başvuru sahiplerinin geçmişinde komünizm veya ırkçılıkla bağlantılı bir sicil bulunmaması gerekiyor

• Şiddet karşıtlığı – Başvuranların şiddeti reddetmesi bekleniyor

• Özgürlükçü değerlere saygı – Liberland’ın kuruluş felsefesine uyum

Jedlicka, “Her zaman dürüst bir sistemi, şeffaf ve hesap verebilir bir yönetim anlayışını hedefledik” diyerek başvuru sürecinde şeffaflığın ön planda olduğunu vurguladı .

Türkiye’den neden bu kadar yoğun ilgi var?

Liberland’ın blockchain teknolojisine verdiği önem ve dijital odaklı yönetim anlayışı, Türkiye’de özellikle genç nüfus arasında ilgi uyandırıyor. Jedlicka, “Özellikle blockchain teknolojisine ilgi duyduğumuzu bildikleri için bizimle irtibat kurmak istiyorlar” açıklamasını yaptı .

Görüşmeyi gerçekleştiren siyasetçi Gürsel Tekin ise şu değerlendirmeyi yaptı:

“Türkiye gibi bir ülkeden 80 bin kişinin başvuru yapması düşündürücü bir durumdur. Başvuranların büyük bölümünün genç nüfustan oluşması da ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konudur. Henüz tam anlamıyla oluşmamış bir ülkeye dünyanın pek çok yerinden başvuru olmasına rağmen Türkiye’nin ilk sırada yer alması ciddi bir meseledir” .

Başvurular ne kadar sürede sonuçlanacak?

Liberland Cumhurbaşkanı Jedlicka, başvuruların kabul edilme oranına ilişkin soruyu yanıtlarken mevcut kısıtlamalara dikkat çekti:

“Şu anda komşularımızla olan ilişkilerimizden kaynaklı bazı kısıtlamalar söz konusu. Normal şartlarda yaklaşık 100 bin vatandaşı rahatlıkla ağırlayabilecek kapasitemiz bulunuyor. Ancak öncelikli olarak ‘e-residency’ dediğimiz elektronik oturum kimliklerinin dağıtımını gerçekleştiriyoruz. Topraklarda fiili yaşam için hazırlıklarımız ise halen devam ediyor” .

Bu açıklamaya göre, başvuru sahiplerine önce e-residency (elektronik oturum) verilmesi planlanıyor. Fiziki yerleşim ve topraklarda fiili yaşam için hazırlıkların ise devam ettiği belirtiliyor . Başvuru ücretinin 150 dolar civarında olduğu ifade ediliyor .

Uzmanlara göre bu ilgi ne anlama geliyor?

Siyaset bilimciler, tanınmayan bir mikro ulusa Türkiye’den bu kadar yoğun başvuru yapılmasını, vatandaşların mevcut sistemlere alternatif arayışının bir yansıması olarak değerlendiriyor. Özellikle genç nüfusun dijital dönüşüm, özgürlükçü yönetim modelleri ve blockchain teknolojisine olan ilgisinin bu başvuruları tetiklediği düşünülüyor.

Ne olacak? Liberland’ın uluslararası tanınırlığı bulunmadığı için verilecek pasaport ve kimlik belgelerinin hiçbir ülkede resmi geçerliliği olmayacak. Ancak e-residency sistemi ile dijital kimlik ve blockchain tabanlı hizmetlere erişim mümkün olabilecek. Jedlicka, normal şartlarda 100 bin kişilik kapasiteleri olduğunu belirtirken, komşu ülkelerle ilişkilerin normalleşmesi durumunda fiili yerleşimin de önünün açılabileceğini ifade ediyor

Türkiye’nin Somali’deki askeri varlığı: Gerçekler neyi gösteriyor?

Somali medyasında yer alan bu değerlendirmeler, Türkiye’nin bölgedeki artan askeri angajmanının somut yansımaları olarak öne çıkıyor. Türkiye, Somali’de 2017’den bu yana “TURKSOM” olarak bilinen yurt dışındaki en büyük askeri üssünü işletiyor ve burada 16 binin üzerinde Somalili askere eğitim verdi .

Türkiye’nin askeri varlığı Şubat 2026 itibarıyla önemli ölçüde güçlendirildi. Üç adet F-16 Viper savaş uçağı, T129 ATAK helikopterleri ve deniz unsurları Mogadişu’ya konuşlandırıldı . Bu, Türkiye’nin bölgedeki en büyük askeri hamlesi olarak değerlendiriliyor.

Gece görüş kabiliyeti: “Düşman onları görmüyor”

Somali medyasının özellikle vurguladığı gece operasyon kabiliyeti, Türk savunma sanayisinin ürünü olan AKINCI ve Bayraktar TB2 SİHA’lar sayesinde mümkün oluyor . Bu insansız hava araçları:

• 24 saat kesintisiz uçuş kabiliyetine sahip

• Gece görüş sistemleri ile donatılmış

• Yüksek irtifadan hedef tespiti yapabiliyor

Uzmanlara göre AKINCI SİHA’lar, özellikle gece saatlerinde hareket eden Eş-Şebab hedeflerini etkisiz hale getirmede büyük avantaj sağlıyor .

“Özel askerler” ve operasyonların kapsamı

Türkiye’nin Somali’deki askeri rolü zaman içinde evrildi. Başlangıçta sadece eğitim, danışmanlık ve insani yardım ağırlıklı olan angajman, artık doğrudan operasyonel boyuta taşınmış durumda .

Türk askerleri ve Somalili Gorgor komandoları, Ocak 2026’da Orta Şabelle bölgesinde Eş-Şebab’a karşı üç saat süren ortak kara operasyonu düzenledi . Bu operasyon, Türk birliklerinin doğrudan çatışmaya girdiği ilk doğrulanmış anlaşmalardan biri oldu.

Türkiye’nin bölgedeki asker sayısı 2025 itibarıyla yaklaşık 800’e ulaştı . 2024’te imzalanan anlaşma kapsamında bu sayının 2026’da 2.500’e çıkarılması planlanıyor .

Somali için stratejik önem

Türkiye’nin Somali’deki varlığı sadece terörle mücadeleyle sınırlı değil. Somali hükümeti ile imzalanan savunma anlaşması kapsamında Ankara:

• Somali’nin karasularını korumayı

• Deniz kaynaklarının geliştirilmesine yardımcı olmayı

• Somali donanmasının kurulmasını desteklemeyi

taahhüt etti . Ayrıca Türk şirketleri Mogadişu’nun limanını ve havalimanını işletiyor.

Bölgedeki jeopolitik rekabet de Türkiye’nin angajmanını derinleştiriyor. İsrail’in Aralık 2025’te Somaliland’ı tanımasının ardından Türkiye, Somali’nin toprak bütünlüğüne verdiği desteği artırdı

Kainerugaba ne talep etmişti?

General Muhoozi Kainerugaba, 11 Nisan 2026 tarihinde X platformunda yaptığı bir dizi paylaşımda Türkiye’ye yönelik dikkat çekici taleplerde bulunmuştu:

General Kainerugaba, bu taleplerinin gerekçesi olarak Uganda’nın Somali’de yaklaşık 20 yıldır Eş-Şebab terör örgütüne karşı savaştığını, Türkiye’nin ise Somali’deki liman ve havalimanı projelerinden büyük ekonomik kazançlar elde ettiğini öne sürdü .

Paylaşımlar neden silindi?

General Kainerugaba’nın tehdit içeren paylaşımları, uluslararası basında geniş yankı buldu ve yoğun eleştiri aldı. Hindistan merkezli Hindustan Times, Zee News, Times of India, The Week ve NDTV gibi birçok büyük medya kuruluşu olayı manşetlerine taşıdı .

Kainerugaba’nın daha önce de benzer çıkışları olduğu biliniyor:

• 2022’de İtalya Başbakanı Giorgia Meloni’ye evlenme teklif etmiş, 100 inek karşılığında evlenmek istediğini söylemişti

• Aynı yıl Kenya’yı “Nairobi’yi iki haftada ele geçiririm” diyerek tehdit etmiş, bu açıklamalarının ardından babası Devlet Başkanı Museveni özür dilemek zorunda kalmış ve Kainerugaba geçici olarak görevden alınmıştı

Uganda hükümetinden yatıştırıcı mesajlar

General Kainerugaba’nın paylaşımlarının silinmesinin ardından Uganda hükümeti, Türkiye ile ilişkilerin normal seyrinde devam edeceğine dair mesajlar verdi.

Uganda’nın Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi Adonia Ayebare, yaptığı açıklamada endişeye mahiya olmadığını belirterek şu ifadeleri kullandı :

“Kainerugaba’nın tweet’leri, Uganda’nın ciddi endişelerinin ele alınma şekline duyulan memnuniyetsizliğin bir yansımasıdır. Uganda, Türk dostlarımızla ilişkilerine değer veriyor ancak bu, egemenliğimiz pahasına olmayacak. Uganda, endişelerimizi çözmeye yönelik iyi niyetli görüşmelere hazırdır. Endişeye gerek yok.”

Türkiye’nin Kampala Büyükelçisi Fikret Kerem Alp’in, Uganda Devlet Bakanı Henry Okello Oryem ile görüşmeler gerçekleştirdiği ve iki ülke arasındaki diplomatik temasların devam ettiği de öğrenildi .

[related-posts id="53248" color="bg-primary"][/related-posts]

Muhoozi Kainerugaba kimdir?

General Muhoozi Kainerugaba, Uganda Devlet Başkanı Yoweri Museveni’nin oğludur ve Uganda Savunma Kuvvetleri’nin (UPDF) en üst düzey komutanlarından biridir . 50 yaşındaki Kainerugaba, babasının uzun süredir devam eden iktidarının ardından olası bir halef olarak görülmektedir .

Kainerugaba, özellikle sosyal medyadaki provokatif ve diplomatik protokole uymayan açıklamalarıyla tanınıyor. Daha önce Rusya-Ukrayna savaşında Vladimir Putin’e destek verdiğini açıklamış, İsrail’e 100 bin asker göndermeye hazır olduğunu söylemişti .

Kısa Bilgi Kutusu

Uganda Nerede? Coğrafi Konumu

Uganda, Afrika kıtasının doğu kesiminde yer alan ve denize kıyısı olmayan bir kara ülkesidir . Ülkenin sınır komşularını şunlar oluşturmaktadır :

• Başkent: Kampala (1.2 milyon nüfus)

• Yüzölçümü: 241.038 km² (Afrika'nın 31., dünyanın 80. büyük ülkesi)

• Para Birimi: Uganda Şilingi (UGX)

Ülkenin güney kısmından Ekvator çizgisi geçmektedir . Yüksek rakımı sayesinde ekvator üzerinde olmasına rağmen iklimi ılımandır; gündüz sıcaklıkları genellikle 25-30°C arasında seyreder .

Uganda'da Hangi Dinler ve Diller Var?

Dinler

Uganda'da Hristiyanlık en yaygın dindir. Güncel verilere göre ülkedeki din dağılımı şöyledir :

Ülke genelinde Katolik ve Protestan mezhepleri yaygınken, İslam nüfusun çoğunluğu Sünni'dir. Ülke aynı zamanda İslam Konferansı Örgütü'ne (şimdiki adıyla İslam İşbirliği Teşkilatı) üyedir .

Diller

Uganda'nın resmi dilleri İngilizce ve Svahili (Swahili)'dir . Bununla birlikte ülkede birçok yerel dil konuşulmaktadır:

• Luganda: En yaygın konuşulan yerel dillerden biri, özellikle başkent Kampala ve çevresinde

• Diğer Bantu dilleri: Runyankore, Lusoga, Lunyole

• Nil-Sahra dilleri: Luo, Ateso

Uganda, adını ülkenin güneyinde yer alan Buganda Krallığı'ndan almaktadır. "Buganda", Bagandalıların yaşadığı ve Luganda dilini konuştukları yer anlamına gelir .

[related-posts id="53248" color="bg-primary"][/related-posts]

Türkiye ile İlişkiler: İşbirliğinden Gerilime

Mevcut İlişkiler ve İşbirliği

Türkiye ile Uganda arasındaki diplomatik ilişkiler, 2010 yılında Ankara'nın Kampala'da büyükelçilik açmasıyla resmen başladı . O günden bu yana iki ülke arasındaki ilişkiler her alanda gelişme gösterdi.

Ekonomik İlişkiler:

• 2025 yılı itibarıyla ticaret hacmi yaklaşık 100 milyon dolar düzeyinde

• Uganda'nın Türkiye'ye kahve ihracatında büyük artış (2019-2024 arasında %2.200)

Askeri İşbirliği:

• 2016'dan bu yana savunma işbirliği anlaşmaları bulunuyor

• Ocak 2026'da Uganda Savunma Bakanı Jacob Oboth, Türkiye'yi Uganda'da askeri teçhizat üretim üssü kurmaya davet etti

• Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ) ile Bayraktar TB2 SİHA tedariki konusunda görüşmeler yapıldı

Ayrıca Mart 2026'da Uganda, İran'dan tahliye edilen vatandaşlarının geçişi için Türkiye'ye teşekkür etti .

Nisan 2026 Krizi: Komutandan Sert Çıkış

11 Nisan 2026'da Uganda Savunma Kuvvetleri Komutanı General Muhoozi Kainerugaba (Devlet Başkanı Yoweri Museveni'nin oğlu), sosyal medyadan yaptığı açıklamalarda Türkiye'ye sert bir ültimatom verdi .

Kainerugaba'nın Talepleri ve Tehditleri:

1. 1 milyar dolar talep etti

2. Talebin karşılanmaması halinde 30 gün içinde diplomatik ilişkilerin kesileceğini belirtti

3. Türk Hava Yolları uçuşlarının engellenebileceğini söyledi

Krize Sebep Olan Faktörler (basına yansıyan haberlere göre):

Son Durum ve Değerlendirme

General Kainerugaba'nın bu çıkışının Uganda hükümetinin resmi politikası mı yoksa kişisel bir pozisyon mu olduğu henüz netlik kazanmış değil. Zira sadece birkaç ay önce, Ocak 2026'da Uganda Savunma Bakanı, Türkiye ile askeri işbirliğini derinleştirmek istediklerini resmen açıklamıştı .

Türkiye'den konuyla ilgili henüz resmi bir açıklama yapılmadı. Önümüzdeki 30 günlük süreç, iki ülke arasındaki diplomatik krizin seyrini belirleyecek.

Kısa Bilgi Kutusu: Uganda

Muhoozi Kainerugaba kimdir ve neden bu talebi yapıyor?

General Muhoozi Kainerugaba, Uganda Devlet Başkanı Yoweri Museveni’nin oğlu olmasının yanı sıra, ülkenin en üst düzey askeri komutanı olarak görev yapıyor. Kainerugaba, özellikle sosyal medyadaki açıklamalarıyla sık sık gündeme gelen ve Uganda’daki siyasi-askeri dengelerde belirleyici bir aktör olarak biliniyor.

Kainerugaba’nın Türkiye’den 1 milyar dolar talep etmesinin ardında yatan spesifik neden kamuoyuna tam olarak açıklanmış değil. Ancak yaptığı açıklamada kullandığı “kendilerini düzeltmelerini bekledik” ifadesi, muhtemelen daha önce Türkiye ile yapılan bazı anlaşmaların veya beklentilerin karşılanmadığına işaret ediyor

[related-posts id="53251" color="bg-primary"][/related-posts]

Uganda ile Türkiye arasındaki mevcut ilişkiler ne durumda?

Türkiye ile Uganda arasındaki diplomatik ilişkiler, 2010 yılında Ankara’nın Kampala’da büyükelçilik açmasıyla resmen başladı . O günden bu yana iki ülke arasındaki ilişkiler her alanda hızla gelişti.

Ekonomik ilişkiler ve ticaret

Uganda’nın Türkiye’ye ihracatı 2019’da 40 milyon dolarken 2023’te 91 milyon dolara yükseldi . Özellikle kahve ihracatında büyük sıçrama yaşandı: 2019’da 2 bin torba (120 ton) olan kahve ihracatı, 2024’te 44 bin torbaya (2 bin 640 ton) ulaştı; bu yüzde 2.200’lük bir artış anlamına geliyor .

Türk şirketlerinin Uganda’daki yatırımları

Türk firmaları Uganda’nın altyapı ve inşaat sektöründe önemli projeler üstleniyor :

• Yapı Merkezi: Malaba-Kampala Standart Hat Demiryolu’nu inşa ediyor. Bu proje, Mombasa’dan Kampala’ya yük taşımacılığı maliyetlerini yarıya indirecek.

• Summa: Hoima Şehir Stadı’nı tamamlıyor.

• Gülsan İnşaat: Apac-Lira-Puranga yolunu yapıyor.

• Polatyol: Muyembe-Nakapiripirit yolunu bitiriyor.

Ayrıca, Beko ve Dr. Mattress gibi Türk markaları Uganda pazarında faaliyet gösteriyor ve yerel istihdama katkı sağlıyor .

Askeri işbirliği

Türkiye ile Uganda arasında 2016 yılından bu yana savunma işbirliği anlaşmaları bulunuyor. Uganda, Türkiye’nin Afrika’daki en önemli askeri ortaklarından biri konumunda. Uganda Savunma Bakanı Jacob Oboth, Aralık 2024’te yaptığı açıklamada Türkiye’yi Uganda’da bir savunma sanayi üretim üssü kurmaya davet etmişti . Uganda’nın ticari kolu olan National Enterprise Corporation (NEC) aracılığıyla teknoloji transferi ve ortak üretim hedefleniyor.

Ayrıca, Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ) ile Uganda arasında Bayraktar TB2 SİHA tedariki konusunda görüşmeler yapıldığı biliniyor.

Kainerugaba neden Türkiye’yi hedef aldı?

General Kainerugaba’nın bu sert çıkışının ardında birkaç olası neden olabilir:

1. Savunma sanayi anlaşmazlığı: Türkiye ile Uganda arasında devam eden SİHA tedariki veya ortak üretim görüşmelerinde tıkanma yaşanmış olabilir. Kainerugaba’nın “sorunlarımız” ifadesi, askeri alandaki beklentilerin karşılanmadığına işaret ediyor.

2. Finansman talebi: Uganda’nın devam eden altyapı projeleri (özellikle demiryolu) ve savunma harcamaları için ek finansmana ihtiyacı olabilir. 1 milyar dolarlık talep, bu projelerin finansmanıyla ilgili olabilir.

3. Siyasi mesaj: Uganda’da 2026 yılı seçim yılı. Kainerugaba’nın bu çıkışı, iç politikada milliyetçi bir söylemle kamuoyuna mesaj verme amacı taşıyor olabilir.

4. Kişisel faktör: Kainerugaba, daha önce de sosyal medyada diplomatik protokole uymayan açıklamalarıyla gündeme gelmişti. Bu çıkış, Uganda ordusunun resmi politikasından ziyade kişisel bir pozisyonu yansıtıyor olabilir.

Diplomatik ilişkiler kesilirse ne olur? Olası sonuçlar

Eğer Kainerugaba’nın tehdidi gerçekleşir ve Uganda ile Türkiye arasındaki diplomatik ilişkiler 30 gün içinde kesilirse, sonuçları ağır olur:

1. Ekonomik kayıplar

• Ticaret durma noktasına gelir: Yıllık 100 milyon doları aşan ticaret hacmi sıfırlanır .

• Türk şirketlerinin projeleri tehlikeye girer: Yapı Merkezi’nin demiryolu projesi, Summa’nın stadyum inşaatı ve diğer altyapı projeleri askıya alınabilir.

• Uganda kahvesi Türkiye pazarını kaybeder: Kahve ihracatındaki yüzde 2.200’lük artış boşa gider. Uganda’nın 2025’te Türkiye’ye kahve ihracatından 1,5 milyar dolar gelir elde etme hedefi de suya düşer .

2. Askeri işbirliğinin sonu

• SİHA tedariki ve savunma sanayi işbirliği iptal olur. Uganda’nın terörle mücadele kapasitesi zayıflar.

• Askeri eğitim programları ve teknik destek sona erer.

3. Sivil toplum ve eğitim alanında kayıplar

• Türkiye’nin bugüne kadar 600’den fazla Ugandalı öğrenciye sağladığı Türkiye Bursları sona erer .

• TİKA ve Türk STK’larının Uganda’daki kalkınma projeleri durur.

4. Ulaşım ve bağlantı sorunları

• Türk Hava Yolları’nın Entebbe-İstanbul seferleri durdurulur. Bu durum, Uganda’nın dünyaya açılan en önemli havayolu bağlantılarından birini kaybetmesi anlamına gelir . Şu anda haftada 9 sefer düzenleniyor ve İstanbul üzerinden 340’tan fazla destinasyona bağlantı sağlanıyor.

5. Bölgesel dengelerde değişim

Uganda, Doğu Afrika’nın en istikrarlı ülkelerinden biri ve Türkiye’nin bölgedeki en önemli ortaklarından. Diplomatik kopuş:

• Türkiye’nin Afrika açılımı politikasında ciddi bir darbe olur.

• Bölgede Çin, Rusya veya Körfez ülkelerinin etkisini artırabilir.

Ne olacak? Olası senaryolar

Uzmanlar, Kainerugaba’nın bu çıkışının Uganda hükümetinin resmi politikası olmadığına dikkat çekiyor. Zira aynı dönemde Uganda hükümet yetkilileri, Türk yatırımcıları ülkeye davet etmeye devam ediyor . Bu nedenle üç olası senaryo öne çıkıyor:

Senaryo 1 (En olası): Türkiye ile Uganda hükümeti arasında diplomatik temaslar başlatılır. Kainerugaba’nın açıklamaları “kişisel görüş” olarak nitelendirilir ve kriz yatıştırılır.

Senaryo 2: Türkiye, Uganda’ya yönelik mevcut yardım ve yatırımları artırarak Kainerugaba’nın talebini karşılamaya çalışır. Ancak 1 milyar dolarlık talep oldukça yüksek bir rakam.

Senaryo 3 (En düşük ihtimal): Kainerugaba tehdidini gerçekleştirir, diplomatik ilişkiler kesilir. Bu durumda hem Türkiye hem de Uganda büyük kayıplar yaşar.

Kısa Bilgi Kutusu

23 Mart 2026 Pazartesi günü, ABD'de saat 06.49'da ham petrol vadeli işlem hacmi bir anda fırladı. Normalde dakikada birkaç yüz kontrat seviyesinde olan işlem hacmi, 06.49 ile 06.50 arasında yaklaşık 3 bin kontrata (3 bin sözleşme) yükseldi . Bu olağan dışı hareket, piyasada birilerinin önemli bir gelişmeden haberdar olduğu izlenimini yarattı.

Sadece 60 saniye içinde, Brent ve Batı Teksas tipi ham petrol vadeli işlemlerinde 6,22 milyon varile eş değer 6 bin 200 sözleşme satıldı. Bu işlemlerin toplam değeri yaklaşık 580 milyon dolar olarak hesaplandı .

Trump'ın Açıklaması ve Piyasa Tepkisi

Saat 07.05'te ise Donald Trump, Truth Social platformu üzerinden İran ile "çok iyi ve verimli" görüşmeler yapıldığını ve enerji tesislerine yönelik saldırılara 5 gün ara verileceğini duyurdu . Haberin ardından petrol fiyatları sert düşüş yaşadı. Bu, tam da saatler önce piyasaya milyarlarca dolarlık satış emri giren yatırımcıların beklentisiyle tamamen örtüşüyordu.

Söz konusu işlem hacmi, Trump'ın açıklamasından yaklaşık 16 dakika önce gerçekleşti. Sanki birileri, piyasanın aleyhine hareket edecek bu kritik bilgiyi önceden almış ve pozisyonunu buna göre düzenlemişti. Aynı dakikalarda S&P 500 vadeli işlemlerinin de yükselmeye başlaması, piyasada koordineli bir pozisyon alındığını gösteriyordu .

Polimarket'teki Şüpheli Bahisler

Sadece petrol piyasası değil, tahmin platformu Polymarket'te de benzer şüpheli hareketler yaşandı. Savaş başlamadan önceki cuma günü, New York Times analizine göre 150'den fazla Polymarket hesabı, ABD'nin ertesi gün İran'a saldıracağını öngören yüzlerce bahis yaptı .

Polymarket'in geçmişinde benzer şüpheli işlemler bulunuyor. 2 Ocak'ta bir yatırımcı, Venezuela lideri Nicolás Maduro'nun yakalanacağına dair yaptığı bahisle yaklaşık 32 bin doları 400 bin doların üzerine çıkardı. Bu gelişme ertesi sabah duyurulmuştu .

Geçtiğimiz Nisan ayında da Trump'ın "Kurtuluş Günü" tarifelerini 90 günlüğüne askıya aldığını açıklamasından dakikalar önce, hisse senedi piyasasında yükseliş beklentili işlemlerde ani bir artış görülmüştü .

Trump Ailesinin Polymarket ile Bağlantısı

Polymarket'in yatırımcıları arasında dikkat çeken bir isim bulunuyor: Donald Trump Jr. (Başkan Trump'ın oğlu). 1789 Capital adlı fon, 2024 yılında Polymarket'e yatırım yaptı. Aynı yılın Ağustos ayında Donald Trump Jr., şirkete danışman olarak katıldı .

Başkan Trump'ın 2025 yılında yeniden seçilmesinin ardından, ABD'nin kripto para ve tahmin piyasalarına yönelik düzenleyici yaklaşımında gözle görülür bir yumuşama yaşandı. Trump yönetimi döneminde, Polymarket'e yönelik uzun süredir devam eden federal soruşturmalar kapatıldı .

2025 yılında, Trump ailesinin sahibi olduğu Truth Social platformu, "Truth Predict" adlı kendi tahmin piyasası ürününü başlattı. Trump Media & Technology Group CEO'su Devin Nunes, bu hizmeti "bilginin demokratikleştirilmesi" olarak tanımladı .

Beyaz Saray'dan Açıklama

Beyaz Saray sözcüsü Kush Desai, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, federal çalışanların tamamının kamuya açık olmayan bilgileri finansal kazanç için kullanmayı yasaklayan etik kurallara tabi olduğunu belirtti. Desai, "Herhangi bir kanıt olmadan yönetim yetkililerinin böyle faaliyetlere karıştığını ima etmek temelsiz ve sorumsuz bir haberciliktir" ifadelerini kullandı .

Trump'ın Başkanlık Dönemi Boyunca Benzer Olaylar

Bu olay, Trump başkanlığı döneminde yaşanan bir dizi şüpheli piyasa hareketinden sadece biri. Trump ailesinin müttefikleri, bağışçıları ve aile üyeleri, Başkan'ın politikalarından doğrudan etkilenen piyasalarda zaman zaman yüksek kazançlar elde etti.

Örneğin, Trump ailesinin kripto para girişimi, Başkan'ın seçilmesinin ardından milyarlarca dolar gelir elde etti. Bu girişime yatırım yapanlar arasında, daha sonra ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (SEC) ile dolandırıcılık davasını uzlaşmayla kapatan Çinli bir kripto milyarderi ve Washington'da yapay zeka çipleri için lobi yapan Birleşik Arap Emirlikleri'nden bir prens de bulunuyor .

Kısa Bilgi Kutusu

Trump petrol piyasası manipülasyonu, İran saldırıları ertelendi, petrol vadeli işlemler şüpheli işlem, Polymarket içeriden öğrenen ticareti, Donald Trump Jr. Polymarket, Truth Social Truth Predict, 23 Mart 2026 petrol fiyatları, Brent petrol içeriden satış, Beyaz Saray etik ihlali, Axios Zachary Basu haberi

Axios'un Haberi: Trump Ekibi Barış İstiyor

Axios'un 21 Mart 2026'da yayımladığı habere göre, ABD Başkanı Donald Trump'ın ulusal güvenlik ekibi, İran ile savaşı sonlandırmak ve bölgede kalıcı bir istikrar sağlamak için diplomatik çözüm arayışında. Haberde, üst düzey yetkililere dayandırılan bilgilere göre, Beyaz Saray'ın öncelikli hedefi, çatışmaların derinleşmeden durdurulması ve İran'ın nükleer programı ile bölgesel faaliyetlerini sınırlandıracak kapsamlı bir anlaşmaya varılması .

Axios'un aktardığı yetkili, "Trump yönetimi, askeri seçeneklerin yanı sıra diplomatik kanalları da zorluyor. Hedef, İran'ın nükleer silah kapasitesine ulaşmasını engellemek ve bölgedeki vekil gruplar üzerindeki etkisini sınırlandırmak" ifadelerini kullandı .

Haberde ayrıca, ABD'li yetkililerin son günlerde bölge ülkeleri ve Avrupalı müttefiklerle yoğun temas halinde olduğu, İran ile dolaylı görüşmeler için Umman ve Katar gibi arabulucu ülkelerin devreye girdiği belirtildi .

İran'ın Şartları: Saldırıların Durdurulması, Kalıcı Anlaşma ve Tazminat

Axios'a göre, İran tarafının barış için öne sürdüğü temel şartlar şöyle sıralanıyor :

• Saldırıların derhal durdurulması: İran, ABD ve İsrail'in enerji tesisleri başta olmak üzere ülke genelindeki saldırılarına son vermesini talep ediyor.

• Kalıcı bir anlaşma: Tahran yönetimi, geçici ateşkeslerle yetinmeyip, nükleer program ve bölgesel faaliyetler de dahil olmak üzere taraflar arasındaki temel sorunları çözecek kapsamlı ve kalıcı bir anlaşma istiyor.

• Hasarın karşılanması: İran, 22 gündür süren savaşta ülke genelindeki enerji tesisleri, altyapı ve sivil yerleşimlerde oluşan hasarın tazmin edilmesini talep ediyor.

Haberde, İranlı yetkililerin özellikle enerji altyapısındaki hasarın onarımı için uluslararası garantiler istediği ve bu konunun müzakerelerin kritik başlıklarından biri olduğu vurgulandı .

Uluslararası Basında Teyit

Axios'un haberini, aralarında Reuters, Associated Press (AP), BBC ve The Guardian'ın da bulunduğu uluslararası basın kuruluşları da doğruladı.

Reuters

Reuters'in 21 Mart tarihli haberinde, "ABD'li yetkililer, İran ile dolaylı görüşmelerin Umman'da başladığını doğruladı. Taraflar, ateşkes ve kalıcı anlaşmanın çerçevesini belirlemeye çalışıyor" ifadelerine yer verildi .

Associated Press (AP)

AP'nin Beyaz Saray muhabirlerine dayandırdığı haberde, "Trump yönetiminin, İran'ın nükleer programını sınırlandıracak ve bölgedeki vekil gruplar üzerindeki etkisini azaltacak kapsamlı bir anlaşma için çalıştığı" belirtildi .

BBC

BBC'nin haberinde ise İran'ın tazminat talebine dikkat çekilerek, "Tahran yönetimi, savaşta zarar gören enerji tesisleri ve altyapının onarımı için uluslararası garantiler istiyor. Bu talebin müzakerelerin en zorlu başlıklarından biri olması bekleniyor" değerlendirmesinde bulunuldu .

The Guardian

The Guardian, "ABD ve İran, savaşı sonlandırmak için dolaylı görüşmelere başladı. Umman ve Katar'ın arabuluculuk yaptığı görüşmelerde, ateşkesin yanı sıra nükleer program ve bölgesel etki alanları da masada" ifadelerini kullandı .

Müzakerelerin Arka Planı

Uluslararası basında yer alan haberlere göre, ABD ile İran arasındaki dolaylı görüşmeler, Umman ve Katar'ın arabuluculuğunda yürütülüyor. Her iki ülke de bölgesel krizlerin çözümünde sıkça devreye giren diplomatik aktörler olarak öne çıkıyor .

Haberlere göre, görüşmelerde üç ana başlık üzerinde duruluyor:

1. Ateşkes ve Saldırıların Durdurulması: Tarafların karşılıklı saldırılarına son verilmesi için takvim ve mekanizma

2. Nükleer Programın Sınırlandırılması: İran'ın nükleer faaliyetlerinin uluslararası denetim altında belirli bir seviyede tutulması

3. Bölgesel Etki Alanları: İran'ın Irak, Suriye, Lübnan ve Yemen'deki vekil gruplar üzerindeki etkisinin sınırlandırılması

ABD'li yetkililerin, özellikle İran'ın nükleer silah kapasitesine ulaşmasını engellemeyi öncelikli hedef olarak belirlediği belirtiliyor .

İsrail'in Tutumu Merak Konusu

Uluslararası basında, ABD ile İran arasında yürütülen dolaylı görüşmelerde İsrail'in tutumunun da kritik önem taşıdığı vurgulanıyor. The Times of Israel'in haberine göre, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun ekibi, İran ile yapılacak herhangi bir anlaşmanın İsrail'in güvenlik çıkarlarını koruması gerektiğini belirtti .

Haberde, İsrailli yetkililerin, İran'ın nükleer programını tamamen durduracak, Lübnan'daki Hizbullah ve Gazze'deki Hamas gibi vekil grupları silahsızlandıracak kapsamlı bir anlaşma talep ettiği ifade edildi .

Türkiye'nin Rolü

Diplomatik kaynaklar, bölgesel krizin çözümünde Türkiye'nin de aktif bir rol üstlenebileceğini belirtiyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, daha önce yaptığı açıklamada, "Savaş büyümeden durdurulmalı, diplomasiye şans tanınmalı" mesajı vermiş ve Türkiye'nin her türlü arabuluculuk girişimine hazır olduğunu ifade etmişti .

Kısa Bilgi Kutusu

ABD İran barış görüşmeleri, Trump barış istiyor, İran ateşkes şartları, Axios haberi, Umman arabuluculuk, İran tazminat talebi, ABD İran kalıcı anlaşma, Orta Doğu diplomasi, son dakika barış haberi.

Bugün Microsoft 365 sunucularına düzenlenen siber saldırı sonucunda, milyonlarca kullanıcıyı etkileyen geniş çaplı bir kesinti yaşandı. İran yanlısı hacker gruplarının üstlendiği saldırı nedeniyle Microsoft'un bulut tabanlı hizmetleri yaklaşık 5 saat boyunca erişime kapalı kaldı .

Kesinti süresince Outlook, Teams, Exchange Online ve SharePoint gibi popüler Microsoft 365 uygulamalarına erişim sağlanamadı. Kurumsal kullanıcılar ve bireysel aboneler, e-posta hizmetlerinden dosya paylaşımına kadar pek çok temel hizmeti kullanamadı.

Trump'ın Web Siteleri Hedefte

Saldırılardan etkilenen bir diğer önemli hedef ise Donald Trump'a ait web siteleri oldu. Eski ABD Başkanı Donald Trump'ın resmi web sitesi donaldjtrump.com geçici olarak devre dışı kalırken, trump.com adresine de yoğun bir siber saldırı gerçekleştirildi .

Her iki site de kısa süreliğine erişime kapanırken, teknik ekiplerin müdahalesiyle siteler tekrar kullanıma açıldı. Saldırının boyutu ve sitelerin ne kadar süre kapalı kaldığına ilişkin detaylı bilgi paylaşılmadı.

Commerce Bank da Etkilendi

Siber saldırılardan etkilenen bir diğer ABD merkezli şirket ise Commerce Bank oldu. Bankanın internet sitesinde yaşanan kesinti nedeniyle müşteriler bir süre online bankacılık hizmetlerine erişim sağlayamadı .

Bankacılık sektörüne yönelik saldırıların, finansal kurumların güvenlik açıklarını hedef aldığı ve müşteri verilerinin korunmasına yönelik endişeleri artırdığı belirtiliyor.

Saldırıyı Kimler Üstlendi?

Saldırıların sorumluluğunu Irak merkezli 313 Grubu ve İslami Siber Direniş adlı hacker grupları üstlendi . İran yanlısı oldukları bilinen bu gruplar, yaptıkları açıklamada ABD şirketlerini hedef almaya devam edeceklerini duyurdu.

Grup tarafından yapılan açıklamada, ABD'nin Orta Doğu politikaları ve özellikle İran'a yönelik tutumuna tepki olarak bu saldırıların düzenlendiği ifade edildi. Saldırganlar, önümüzdeki günlerde daha geniş çaplı operasyonlar düzenleyebilecekleri konusunda uyarıda bulundu.

Microsoft'tan Açıklama Bekleniyor

Microsoft yetkilileri, yaşanan kesintiyle ilgili henüz resmi bir açıklama yapmazken, teknik ekiplerin saldırının kaynağını ve boyutunu araştırdığı bildirildi. Şirketin, güvenlik açıklarını kapatmak ve benzer saldırıların tekrarlanmasını önlemek için çalışmalarını sürdürdüğü öğrenildi.

Siber güvenlik uzmanları, bu tür saldırıların özellikle jeopolitik gerilimlerin arttığı dönemlerde daha sık görüldüğüne dikkat çekiyor. İran'a yönelik artan baskıların, siber uzayda misilleme saldırılarını tetiklediği belirtiliyor.

Kısa Bilgi Kutusu

Microsoft kesintisi, Microsoft 365 saldırı, donaldjtrump.com saldırı, trump.com hack, İran yanlısı hackerlar, 313 Grubu, İslami Siber Direniş, siber saldırı son dakika, Commerce Bank kesinti, ABD şirketlerine siber saldırı.

"Bu savaş çok büyük bir hata ve tamamen yasa dışı"

Sanchez, İspanya'nın güneyindeki Huelva kentinde Portekiz Başbakanı Luis Montenegro ile düzenlediği ortak basın toplantısında, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarını "çok büyük bir hata ve tamamen yasa dışı" olarak nitelendirdi . Sanchez, bu saldırıların yalnızca dünya barışını değil, ailelerin refahını ve ülkelerin ekonomik istikrarını da tehdit ettiğini söyledi .

İspanya Başbakanı, "Bu gerçek bir tehdit. Dünyanın barışı için tehdit olması tek başına yeterli olsa da sadece bununla kalmıyor, ailelerin refah ve huzuru, başta aile içi ekonomi olmak üzere tüm ülke ekonomisi için de bir tehdit" dedi .

Sanchez, ABD yönetimini eleştirirken diplomatik bir dil kullanmaya da özen gösterdi: "ABD halkına hayranlığım, ABD başkanlığına da saygım var. Bizim pozisyonumuz çok açık. Uluslararası yasallığı savunuyoruz. Ve müttefik ülkeler arasında biri hata veya yanlış yapmışsa, diğerinin bunu göstermesi iyidir. Ve bu savaş olağanüstü bir hatadır" .

BM Güvenlik Konseyi'nin veto sistemine eleştiri

Sanchez, İran savaşı bağlamında küresel yönetişim sisteminin sorgulanması gerektiğini belirterek, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ndeki veto hakkının sona erdirilmesi çağrısında bulundu. İspanyol lider, mevcut sistemin uluslararası krizleri çözmede yetersiz kaldığını ve daha kapsayıcı bir yapıya ihtiyaç olduğunu vurguladı.

Sanchez'in bu çıkışı, BM Güvenlik Konseyi'nin İran krizi karşısında etkisiz kalmasına yönelik artan eleştirilerin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Konseyin daimi üyelerinden ABD ve Rusya'nın farklı krizlerdeki tutumları, uluslararası toplumda reform tartışmalarını yeniden alevlendirmiş durumda.

"Rusya ve ABD dünyaya istikrarsızlık getiriyor"

Sanchez, daha da ileri giderek Rusya ve ABD'yi dünyaya büyük ölçüde istikrarsızlık getirmekle suçladı. İspanyol lider, iki büyük gücün uluslararası sistemdeki rollerinin yeniden tanımlanması gerektiğini ima etti.

Bu çıkış, Sanchez'in daha önce Ukrayna savaşı ve Gazze'deki insani kriz konusunda yaptığı açıklamalarla da tutarlılık gösteriyor. Sanchez, "Neden Ukrayna'dayız? Çünkü uluslararası hukuk ihlal edilmiştir. Bir ülkenin toprağı işgal edilmiştir. Neden Filistin'in yanındayız? Neden Gazze'deki soykırıma karşıyız? Çünkü uluslararası hukuk, aynı anlama gelen insan hakları çok açık bir şekilde ihlal edilmiştir" ifadelerini kullanmıştı .

İspanya'nın tutumu: Üsler kullanılmadı

Sanchez'in söylemlerinin ötesinde, İspanya somut adımlar da attı. Madrid yönetimi, ABD'nin İspanya topraklarındaki askeri üsleri (Endülüs'teki Morón de la Frontera hava üssü ve Rota deniz üssü) İran'a yönelik saldırılarda kullanma talebini reddetti .

İspanya Dışişleri Bakanı Jose Manuel Albares, üslerin "Savunma İşbirliği anlaşmasının dışında kalan hiçbir amaç için kullanılmadığını ve kullanılmayacağını, ayrıca Birleşmiş Milletler kararlarına uymayan hiçbir faaliyet için de kullanılmayacağını" açıkladı . Savunma Bakanı Margarita Robles de bu tür "eylemlerin" uluslararası destek gerektirdiğini, ancak İran'a yönelik saldırının böyle bir uluslararası hukuk çerçevesine sahip olmadığını vurguladı .

Bu kararın ardından ABD'ye ait yaklaşık 10 KC-135 Stratotanker tipi hava yakıt ikmal uçağı, Morón ve Rota üslerinden Avrupa'daki diğer askeri tesislere taşındı . KC-135 uçakları, uzun menzilli hava operasyonlarının sürdürülmesi için kritik öneme sahip ve savaş uçakları ile bombardıman uçaklarına havada yakıt ikmali yapıyor .

Trump'tan sert tepki, Sanchez'den geri adım yok

ABD Başkanı Donald Trump, İspanya'nın bu kararına sert tepki gösterdi. Trump, Almanya Başbakanı Friedrich Merz ile Beyaz Saray'da yaptığı görüşme sırasında, "İspanya üslerini kullanamayacağımızı söyledi, bu doğru değil. İstersek üslerini kullanabiliriz. Kimse bize üsleri kullanmamamızı söyleyemez. İspanya şu an berbat durumda. Aslında, Scott'a İspanya ile tüm ticari ilişkileri kesmesini söyledim" ifadelerini kullandı .

Trump daha sonra New York Post'a verdiği röportajda İspanya'yı "kaybeden" olarak adlandırarak eleştirilerini daha da ileri taşıdı . Ancak Sanchez, tehditlere boyun eğmeyeceğini açıkça belirtti. İspanya Başbakanı, "Sadece misilleme korkusundan ötürü, dünyaya zarar veren, değerlerimize ve çıkarlarımıza aykırı olan bir olayın suç ortağı olmayacağız" sözleriyle Washington yönetimini "suç işlemekle" suçladı .

Avrupa'da bölünmüş tepkiler

İspanya'nın bu sert tutumu, Avrupa Birliği içinde İran savaşına yönelik farklı yaklaşımları da gözler önüne serdi . Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Washington'u eleştirmekten imtina ederek daha temkinli bir yaklaşım benimsedi. Merz, "Şimdi ortaklarımıza ve müttefiklerimize ders verme zamanı değil. Çekincelerimize karşın amaçlarının pek çoğunu da paylaşıyoruz" ifadelerini kullandı .

İngiltere, Fransa ve Almanya'nın yayımladığı ortak açıklamada ise İran'ın füze ve insansız hava aracı kapasitesini kaynağında imha etmeye yönelik "gerekli ve orantılı savunma adımlarının" desteklenebileceği belirtildi .

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ise krizin diplomatik yollarla çözülmesi çağrısında bulunurken, daha temkinli bir dil kullandı .

Portekiz'den tehditlere tepki

Portekiz Başbakanı Luis Montenegro da İspanya'ya destek vererek, müttefiklik ilişkilerinde tehditlere yer olmadığını söyledi. Montenegro, Portekiz'in ABD'ye Lajes askeri üssünü kullanmasına izin verdiğini hatırlatarak, "müttefikler arasındaki ilişkiler, tehdit ve suçlamalarla yönetilmez" dedi .

Montenegro ayrıca, "Tehditler çözüm yolu değildir. İran rejiminin ciddi insan hakları ihlalleri ve nükleer silahlanma politikalarına rağmen, bölgede saldırganlığın azaltılmasını savunuyoruz" ifadelerini kullandı .

Geçmişin hataları dersi

Sanchez, açıklamalarında sık sık 2003 Irak Savaşı'na atıfta bulunarak, tarihten ders alınması gerektiğini vurguladı . 23 yıl önce George W. Bush'un Saddam Hüseyin rejiminin kitle imha silahları geliştirdiği gerekçesiyle Irak'a başlattığı savaşın, amaçlananın aksine sonuçlar doğurduğunu ve Berlin Duvarı'nın yıkılışından bu yana Avrupa'nın "yaşadığı en büyük güvensizlik dalgasını" tetiklediğini belirtti .

Sanchez, "Bu, o dönemdeki Avrupalılara Azorlar Üçlüsü'nün hediyesiydi: daha güvensiz bir dünya ve daha kötü bir yaşam" dedi .

İspanya Başbakanı, Orta Doğu'daki mevcut çatışmanın nasıl sonuçlanacağını görmek için henüz "erken olduğunu" söylese de, sonuçta ortaya çıkacak tablonun "daha adil bir uluslararası düzen" olmayacağını belirterek, ABD, İsrail ve İran'ı çatışmayı "çok geç olmadan" sona erdirmeye çağırdı .

Kaani hakkındaki iddialar: "Mossad ajanı" ve "idam"

Bazı Arap ve uluslararası medya organlarında yer alan doğrulanmamış haberlere göre, İranlı yetkililerin İsmail Kaani'yi İsrail adına casusluk yaptığı gerekçesiyle yargıladığı ve idam ettiği öne sürüldü . İddialara göre Kaani, İran'ın dini lideri Ali Hamaney'in öldürüldüğü saldırıdan dakikalar önce bölgeden ayrılarak dikkat çekmişti .

Benzer bir durumun daha önce de yaşandığı belirtiliyor. Kaani'nin, Hizbullah lideri Hasan Nasrallah'ın öldürüldüğü bombardımandan hemen önce vurulan noktadan çıktığı; Haziran 2025'teki 12 Günlük Savaş sırasında İranlı üst düzey askeri yetkililerin toplantısının hedef alınmasından önce de binadan ayrıldığı ve saldırıdan kurtulduğu kaydedildi .

İran'dan resmi yalanlama: "Kaani sahada, görevinin başında"

İranlı yetkililer ise Kaani'nin idam edildiği yönündeki iddiaları kesin bir dille yalanladı. İran'ın Bağdat Büyükelçisi Muhammed Kazım Ali Sadık, 8 Mart 2026'da yaptığı açıklamada, "Kaani şu an bizzat meydandadır ve savaş operasyonlarının koordinasyonunu yürütmektedir" ifadelerini kullandı .

Büyükelçi Sadık, Kürdistan Bölgesi ile İran arasındaki sınır hattının askeri açıdan güçlendirildiğini belirterek, Kaani'nin sahada olduğunu ve operasyonları bizzat yönettiğini vurguladı . Bu açıklama, Kaani hakkında ortaya atılan idam iddialarını resmen yalanlamış oldu.

Uzman yorumu: "Psikolojik savaş taktiği"

Bazı analistler, Kaani hakkında ortaya atılan iddiaların CIA ve MOSSAD tarafından yürütülen psikolojik savaş taktiği olduğunu savunuyor. Aydınlık gazetesinde yer alan bir analizde, "CIA ve MOSSAD'ın psikolojik savaş oyunlarında Türkiye'deki bazı medya organları da figüranlık yaptı. Önce Kaani'nin kaçarak İsrail'e gittiği manşetler atıldı, şimdi de İran'ın Kaani'yi idam ettiği öne sürüldü" ifadelerine yer verildi .

Aynı analizde, ABD istihbaratı CIA ile İsrail istihbaratı MOSSAD'ın İran, Irak, Lübnan, Filistin ve Yemen'de General Kaani'yi aradığı, çünkü Devrim Muhafızları Ordusu'nun çekirdek ekibinde ulaşılamayan nadir komutanlardan olduğu belirtildi. CIA/MOSSAD'ın ters kodlama haberlerle Kaani'nin yerini tespit etmeyi hedeflediği ifade edildi .

İsmail Kaani kimdir?

İsmail Kaani, 8 Ağustos 1957'de İran'ın Meşhed kentinde doğdu . 1979'daki İran Devrimi'nin ardından Devrim Muhafızları saflarına katıldı ve 1980-1988 yılları arasındaki İran-Irak Savaşı'nda aktif görev aldı .

Uzun yıllar Kudüs Gücü'nde üst düzey görevler üstlenen Kaani, özellikle Afganistan ve Pakistan hattındaki operasyonlardan sorumlu isimler arasında yer aldı . 1997 yılında Kudüs Gücü Komutan Yardımcılığı'na atanan Kaani, bu görevde Kasım Süleymani ile birlikte çalıştı .

Kaani, 27 Mart 2012 tarihinde ABD Hazine Bakanlığı tarafından yaptırım listesine alındı ve varlıkları donduruldu . Ocak 2020'de ABD'nin Bağdat'ta düzenlediği hava saldırısında Kasım Süleymani'nin öldürülmesinin ardından İran lideri Ali Hamaney tarafından Kudüs Gücü Komutanı olarak atandı .

Süleymani'ye kıyasla kamuoyunda daha düşük profilli bir isim olarak görülse de, İran'ın bölgesel stratejisinde önemli rol üstleniyor .

İddialar doğrulanmadı

İsmail Kaani'nin İsrail casusluğu suçlamasıyla idam edildiği yönündeki iddialar, İranlı yetkililer tarafından resmen yalanlandı. İran'ın Bağdat Büyükelçisi Muhammed Kazım Ali Sadık'ın açıklamaları, Kaani'nin hayatta olduğunu ve görevinin başında bulunduğunu teyit etti. Bu nedenle, idam iddialarının doğruluğundan söz etmek mümkün görünmüyor.